Saturday, July 19, 2014

ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಸಂದರ್ಶನ: ಭಾಗ-೨

6. ನೀವು ಕತೆ, ಕವನ, ಪ್ರಬಂಧ, ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ - ಹೀಗೆ ವಿಧವಿಧವಾದ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೀರಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಛಾಪನ್ನೂ ಮೂಡಿಸಿದ್ದೀರಿ. ಸ್ವಂತ ಬರಹಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ, ಮಾಡಿಸಿದ್ದೀರಿ, ಅನೇಕರ ಕತೆ, ಅನುವಾದಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ, ಸುಧಾ, ಮಲ್ಲಿಗೆಯಂಥ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದೀರಿ. ಸ್ವತಃ ಸಂಗೀತಪ್ರಿಯರೂ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು 'ನಾದದ ನವನೀತ'ದಂಥ ಅಪರೂಪದ ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದೀರಿ. 'ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ' ಸಿನಿಮಾದ ಸಹನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ. ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನಿಮಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಶ್ರಮವಿತ್ತು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಿರಿ, ಬಾಪ್ಕೋ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಮುಖಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿದ್ದಿರಿ ಎಂದೂ ಓದಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ರಂಗಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂದುಕೊಂಡು ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈಗಲೂ ನೀವು ಹೊಸತನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ರಂಗವನ್ನು ಹೊರತಾಗಿಸಿ, ಎಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಿತ್ತು, ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎನಿಸಿತ್ತು? ಆ ರಂಗದಿಂದ ನೀವು ಹಾಗೆ ಅತೃಪ್ತರಾಗಿಯೇ ನಿರ್ಗಮಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಅಥವಾ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ನನ್ನದಲ್ಲ ಅನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಅಂಶಗಳೇನಾದರೂ ಇವೆಯೆ?

ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಸಿನಿಮಾ, ನಾಟಕ, ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಲ್ಲೂ ನನಗೆ ಅತೀವ ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆ. ನಾನೊಬ್ಬ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ನನಗೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಲೇಖಕರ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅನುವಾದದ ಬಗೆಗೆ ಒಲವಿದ್ದ ಕೆಲವು ಲೇಖಕರಿಗೆ ನಾನೇ ಮೂಲ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅನುವಾದಮಾಡಿಸಿದ್ದುಂಟು. ಇನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಬಗೆಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದೆ. ನಾನು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ 'ನಾದದ ನವನೀತ' ಇದುವರೆಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರಹಗಳ ಸಂಕಲನ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಉದ್ಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮುಖಪುಟಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದುಂಟು. 'ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ' ಸಿನಿಮಾಕ್ಕೆ ನಾನು ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಕನಾದದ್ದು ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿಯವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ. ಚಿತ್ರಕಲೆಯಾಗಲೀ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಲೀ ನನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮವಲ್ಲವೆಂದು ನಾನು ಬಹುಬೇಗ ಅರಿತುಕೊಂಡದ್ದು ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಆಯಿತು. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ನಾನು ಬರೆಯಬಯಸುವ, ಆದರೆ ಈಗಲೂ ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ನಾಟಕ.

7. ಪರಂಪರೆಯ ಅರಿವು, ತನ್ನ ಭಾಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೆ, ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿಗೆ ಅಗತ್ಯವೆ? ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಶಿಕ್ಷಣ, ತರಬೇತಿ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೂ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಓದು ಬರಹದ ಶತ್ರು ಎಂಬ ಮಾತೂ ಇದೆ. ಬೇರೆ ಸಾಹಿತಿಯನ್ನು/ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ಮಿತಿಯಾಚೆ (ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವವರು ಯಾರು!) ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ - ಬರಹಗಾರನಿಗೆ ಎನ್ನಬಹುದೆ?

ಪರಂಪರೆಯ ಅರಿವಿದ್ದರೆ ತಪ್ಪೇನಿಲ್ಲ. ಎಲಿಯಟ್ಟನ 'ವೇಸ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್' ಕವನ ಓದಿದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯೇ ಅದರ ಬೆನ್ನಿಗಿದೆ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರ 'ಭೂಮಿಗೀತ' ಕವನದಲ್ಲೂ ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾಣಗಳು ರೂಪಕಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪರಂಪರೆಯ ಅರಿವು ಒಬ್ಬ ಸೃಜನಶೀಲ ಲೇಖಕನಿಗೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನಿಗೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆನ್ನುತ್ತೇನೆ ನಾನು. ಹಾಗೆಂದು ಸೃಜನಶೀಲ ಲೇಖಕ ಹೆಚ್ಚು ಓದಬಾರದೆಂದಿಲ್ಲ. ಅವನು ತುಂಬ ಪ್ರತಿಭಾವಂತನಾಗಿದ್ದರೆ ಓದದಿದ್ದರೂ ನಡೆದೀತು. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಾಗಲೀ ವ್ಯಾಸನಾಗಲೀ 'ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ'ಯಂಥ ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದವನಾಗಲೀ ಏನು ಓದಿಕೊಂಡಿದ್ದರು? ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾದೀತೆ? ನವೋದಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದ ಸಣ್ಣಕತೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಪ್ರಬಂಧ, ವಿಮಶರ್ೆ, ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಮ್ಮವರು ಆ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಸೀಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಥ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದರೆಂಬುದು ಬಹು ಮುಖ್ಯ. ಓದು ಬರಹದ ಶತ್ರುವೆಂದು ನನಗೆಂದೂ ಅನ್ನಿಸಿಲ್ಲ. ಲೇಖಕನಾದವನಿಗೆ ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ತಕ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕೆಂದು ಅನ್ನಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವನಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಸಾಧ್ಯ. ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರೇರಣೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದಷ್ಟೆ. ಮತ್ತೆ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಎಂಥ ಶಿಕ್ಷಣ, ತರಬೇತಿ ಅಗತ್ಯವೋ ಅಂಥದೇ ಶಿಕ್ಷಣ, ತರಬೇತಿ ಲೇಖಕನಿಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನುವಂತಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಲೇಖಕ ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಭಾಷೆಯಿದೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಸಾಮುದಾಯಿಕವಾದದ್ದು. ಒಂದು ಭಾಷಿಕ ಸಮುದಾಯ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಅವನು ಹೊಸತೇ ಆದ ಒಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. ಲೇಖಕನಾದವನಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವುದೇನಾದರೂ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳ ಆಶಯ, ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸತತ ಅಧ್ಯಯನ.

8. ಪರಂಪರೆ ಎಂದ ತಕ್ಷಣ ಕನ್ನಡದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದರೆ ಪಂಪನಿಂದ ತೊಡಗಿ ತೀರ ಈಚಿನ ನವೋದಯ, ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ನವ್ಯ, ಬಂಡಾಯ-ದಲಿತ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದೆಲ್ಲ ಇರುವ ವಿಂಗಡನೆ ಕೂಡ ಮುಖ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿ ವ್ಯಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ, ತಾತ್ವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ನಿಲುವು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನೀವು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತೀರಿ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇವತ್ತಿನ ಮಿತ ಜೀವನಾನುಭವದ ನಗರಜೀವಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಹಿತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೋಡಿ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಲೇಖಕನಾದವನು ತನ್ನ ಕಂಫರ್ಟ್ ಝೋನ್ ಮೀರಿ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆ ಕೂಡ ಆಗಾಗ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದು ಕೋರಿಕೆ. (ಕಾರಂತರಂತೆ ಇವತ್ತು ಬರೆದು ಬದುಕುವ ಸವಾಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ದೇಶ ಸುತ್ತಿ, ಕೋಶ ಓದಿ, ಜೀವನದ ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಕಂಡು, ಅನುಭವಿಸಿ ಬರೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೇ ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತಿ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಮಗ್ಗುಲಾದರೆ, ಇವತ್ತಿನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಹಿತಿ ಬಂಡಾಯ-ದಲಿತ ಸುರುಮಾಡಿದ ಶೋಷಿತ ಜನಾಂಗದ ಧ್ವನಿಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಆತ್ಮಕೇಂದ್ರಿತ ಮೌಲ್ಯಗಳತ್ತ ಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಮಗ್ಗುಲು.)

ಭಾಷೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾದದ್ದು. ಸಮಾಜ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಜೀವನವಿಧಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಇವು ಕೂಡ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆಯಷ್ಟೆ. ಒಂದು ಕಾಲದ ತವಕ ತಲ್ಲಣಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಆಗ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ನವೋದಯ, ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ನವ್ಯ, ಬಂಡಾಯ-ದಲಿತ, ಆಧುನಿಕೋತ್ತರ, ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಂಗಡನೆ ಮಾಡಿದವರು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಕರು. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮನೋಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇಂಥ ವಿಂಗಡನೆ ಅಗತ್ಯವೂ ಹೌದು. ನವೋದಯದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಲೇಖಕರು ಈಗಲೂ ತುಂಬ ಪ್ರಸ್ತುತರಾಗಿದ್ದಾರಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಏನು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ? ಅಡಿಗರಂಥ ಕವಿಗಳಿಗೆ ನಾವು ಉಸಿರಾಡುವ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಥ ವಾಸನೆಯಿದೆ ಎಂಬ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ 'ಲೇಖಕನಾದವನು ತನ್ನ ಕಂಫರ್ಟ್ ಝೋನ್ ಮೀರಿ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆ'ಯನ್ನು ನಿಜವಾದ ಲೇಖಕ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾರನೇನೊ. ಇಷ್ಟಕ್ಕೂ ಸಾಹಿತಿಗೆ ಮೂಲದ್ರವ್ಯ ಎನ್ನುವ ಅನುಭವವಿದೆಯಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀರಿ? ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ 'ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ'ಯಂಥ ಬೃಹತ್ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಲಾರದ್ದೇನೋ ತಿರುಮಲೇಶರ ಅಥವಾ ವಿ.ಎಂ. ಮಂಜುನಾಥರ ಒಂದು ಕವನದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಡುತ್ತದೆಯಲ್ಲ? ಯಾವುದು ದೊಡ್ಡದು, ಯಾವುದು ಸಣ್ಣದು? ಟಾಲ್ಸ್ಟಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಜೀವನ ವೈಶಾಲ್ಯ, ಅನುಭವ ವೈವಿಧ್ಯ ಕಾಫ್ಕನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಾಫ್ಕ, ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಕಡೆಗಣಿಸಿರಬಹುದಾದ ಒಂದು ಅನುಭವವನ್ನು ಭೂತಗನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದು ತೋರಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನು ನನಗಂತೂ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯಷ್ಟೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕನೆನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಇವತ್ತಿನ ನಗರಜೀವಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಹಿತಿಯದು ಮಿತ ಜೀವನಾನುಭವ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಅವನು ಜೀವನವನ್ನು, ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡುವ ಕ್ರಮವೇನು? ಅವನ ಜೀವನ ದೃಷ್ಟಿಯೇನು? ಅವನ ಕೃತಿ ಇತರರ ಕೃತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನ? ಅದು ನಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವಷ್ಟು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆಯೆ? ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದೊಳ್ಳೆಯದು. ಇನ್ನು ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರಿಗಿದ್ದ ಎನರ್ಜಿಯನ್ನಾಗಲೀ ಬಹುಮುಖೀ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನಾಗಲೀ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರಲ್ಲೂ ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗದು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅವರಷ್ಟು ಬರೆದವರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಲ್ಲ; ಬಹುಶಃ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೂ ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಸಾಹಿತ್ಯವಲ್ಲದೆ ಜೀವನದ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗೆಗೂ ಅವರು ಪುಂಖಾನುಪುಂಖವಾಗಿ ಬರೆದರಲ್ಲ, ಹಾಗೆ ನಾವೂ ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವರು ಬರೆದದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಹೊಸದಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು.

9. ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳಿಗೂ ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿಯ ಬರಹಗಳ ವೈಚಾರಿಕತೆಗೂ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಕಲ್ಪಿಸುವ, ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕ ಬರೆಯುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ಸದ್ಯದ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತು ನಾವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಿಂಸೆಯ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದ ಮುಖಾಮುಖಿ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಕಲ್ಪಿಸುವ ವಿಮರ್ಶಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ನೀವು ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕನಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗಿ ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೀರಿ? ಇಸಂಗಳು, ಹೋರಾಟಗಳು, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು - ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕತೆ ದಕ್ಕಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕಗೊಳಿಸುವುದಾಗಲೀ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಕೊಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಒಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಂಕರ ಎಂದಾಗಲೀ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು ಸರಿಯೆ?

ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸರಿ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಸಾಹಿತಿಯ ಕೃತಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಆ ಕೃತಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇವತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತನೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಹೊಸ ವಿಮರ್ಶೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದುವ ವಿಧಾನವೇ ಬದಲಾಗಿದೆ. (ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಅವಗಣನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವೇನಿಲ್ಲ.) ನನ್ನ ದೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಅಗತ್ಯ. ಇನ್ನು ಇಸಂಗಳು, ಹೋರಾಟಗಳು, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ನಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ತಾತ್ವಿಕತೆ ನೀಡಿರುವುದಂತೂ ಸತ್ಯ. ಇವು ಒಂದನ್ನೊಂದು ಪ್ರಭಾವಿಸಿವೆ ಕೂಡ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಗತಿಶೀಲರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೇ ನೋಡಬಹುದು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುಂವೀ ಅವರಂಥ, ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿಯವರಂಥ ಲೇಖಕರನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲವೆ?

10. ವಿಮರ್ಶೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟಿದೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆಯೆ? ವಿಮರ್ಶೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಬೇಕೆ? ಸಾಹಿತಿ, ಪ್ರಕಾಶಕ, ಓದುಗ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವಾತಾವರಣದ ನಿರ್ಮಾಣ ಈ ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದಲೂ ಇಂದಿನ ಬದಲಾದ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಅಗತ್ಯ, ಯುಕ್ತಾಯುಕ್ತತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಬದಲಾಗಿದೆಯೆ?

ಹಾಗೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಅದರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಬರೆಯುವವರಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಗತ್ಯವೇನು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಂತಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ, ಬೆಲೆಕಟ್ಟಿ, ಅದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರಿಗೆ ದಾಟಿಸುವ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರದು. ನವೋದಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎ.ಆರ್. ಕೃಷ್ಣಶಾಸ್ತ್ರೀ ಅವರಂಥ ಅಪವಾದಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ವಿಮರ್ಶಕರೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. (ಹಾಗಿದ್ದೂ ಆ ಕಾಲದ ಲೇಖಕರು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದರೆನ್ನುವುದು ಬೇರೆ ಮಾತು.) ನಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಗೊಂದು ಗೌರವದ ಸ್ಥಾನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದದ್ದು ನವ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ನವ್ಯರದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕೃತಿನಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆ. ಇವತ್ತು ಕೂಡ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಜಿ.ಎಸ್. ಆಮೂರ, ಜಿ.ಎಚ್.ನಾಯಕ, ಗಿರಡ್ಡಿ ಗೋವಿಂದರಾಜ, ಸಿ.ಎನ್. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ರಂಥ ಹಿರಿಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಮುಖ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದ್ದಾರೆ. ಟಿ.ಪಿ. ಅಶೋಕ, ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯ, ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೆನ್ನಿ, ಎಂ.ಎಸ್. ಆಶಾದೇವಿ, ಎಸ್.ಆರ್. ವಿಜಯಶಂಕರ ಮೊದಲಾದವರು ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳಿಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಚಚರ್ಿಸುವ ಪರಿಪಾಠವೇ ಮಾಯವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯೇತರ ಕಾರಣಗಳೂ ಇದ್ದಾವು. ಇವತ್ತಿನ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಒಳನೋಟಗಳೇ ಇಲ್ಲವೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ನಾನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಎಂ.ಎಸ್. ಆಶಾದೇವಿ, ಬಿ.ಎನ್. ಸುಮಿತ್ರಾಬಾಯಿಯಂಥವರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಓದಿ ಬೆರಗಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತನ್ನೂ ನಾನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಗೌರವಿಸುವ ಎಂಕೆ. ಅನಿಲ್ ನನ್ನ ತರುಣ ಮಿತ್ರರು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು, ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು, ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅವರಷ್ಟು ಓದಿಕೊಂಡಿರುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ನಾನು ಊಹಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರ ಜೊತೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗಲೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಪಠ್ಯವನ್ನು ಎಷ್ಟೆಲ್ಲ ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಓದುತ್ತಾರೆಂದು, ಅವರಲ್ಲೇ ಯಾಕೆ ನಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶಕರಾರಲ್ಲೂ ಕಾಣದಂಥ ಒಳನೋಟಗಳಿವೆಯೆಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿರುವುದುಂಟು. ಆದರೇನು ಮಾಡುವುದು? ಅವರು ವಿಮರ್ಶೆಯಿರಲಿ, ಬೇರೆ ಏನನ್ನೂ ಬರೆಯದವರು.

11. ನಮಗೆ 'ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು', ಧಾರವಾಡದ ಮನೋಹರ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆಯ ಅಟ್ಟ, ಗಾಂಧೀಬಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ ನವ್ಯರು ಮುಂತಾಗಿ ಕೇಳಿ ಗೊತ್ತು. ನವೋದಯ ಮತ್ತು ನವ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಪುಲವಾಗಿತ್ತೆನ್ನಿಸುವ ಸಾಹಿತಿಗಳ ನಡುವಣ ಚರ್ಚೆ, ವಾಗ್ವಾದ ಇವತ್ತು ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೆ? ಲಂಕೇಶ್-ತೇಜಸ್ವಿ, ಲಂಕೇಶ್-ಅನಂತಮೂರ್ತಿ, ಅನಂತಮೂರ್ತಿ-ಭೈರಪ್ಪ, ಕಾರ್ನಾಡ್-ನೈಪಾಲ್ ತರದ ಕೃತಿನಿಷ್ಠ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮುಕ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ಚರ್ಚೆ ಆ ನಂತರದ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಹೋಗಿರುವುದು ಏನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ? ಸಾಹಿತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಂವಾದ, ಚರ್ಚೆ, ವಾಗ್ವಾದ ಕೂಡ ಒಂದು ರಂಗದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲವೆ? ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಕಡಿದುಕೊಂಡಿರುವುದರ ಸೂಚನೆಯೆ ಇದು?

ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಲೇಖಕರ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚರ್ಚೆ, ವಾಗ್ವಾದಗಳಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಇದು ಕಾಲವಲ್ಲ. ಈಗ ಸಾಹಿತಿಯೊಬ್ಬ ಆರಂಭಿಸುವ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು, ಅದು ಎಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದೇನೂ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಪರಿಷತ್ತು, ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಂಥ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಲೇಖಕ ಲೇಖಕಿಯರೂ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿ ಚರ್ಚಿಸುವಂಥ ವೇದಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಿತ್ತು, ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈಚೆಗೆ ನಾವು ಕೆಲವು ಮಿತ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತಾಡಿಕೊಂಡು ಕತೆಗಾರರು, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು, ಕವಿಗಳು, ಪ್ರಬಂಧಕಾರರು, ನಾಟಕಕಾರರು, ವಿಮರ್ಶಕರು, ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸುವವರು, ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವವರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರುವಂಥ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆವು. ಮೊದಲ ಸಭೆಗೆ ಬಂದ ಹೊಸ ಕಾಲದ ಲೇಖಕರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬಹುಮಂದಿ ನರೆತಕೂತಲಿನವರೆಂದು ನಿರಾಶೆಯಾಯಿತು! ಯಾಕೆ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ನನಗಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಕೂಡ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೋತರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ.
(ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದ ವಿವಿಧ ತಾಣಗಳಿಂದ ಕೃತಜ್ಞತಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ)
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Friday, July 11, 2014

ಕೆ ಜಿ ಸೋಮಶೇಖರ್: ನನ್ನ ಬದುಕು ನನ್ನ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ

ವೃತ್ತಿ ಬದುಕಿನ ನೆನಪುಗಳ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯಂತಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿ ಎಸ್ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ ಎಷ್ಟೊಂದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಸೋಮಶೇಖರ್ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದಲ್ಲ, ಇನ್ಯಾರೋ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆಯೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಜೇಪಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಿರೂಪಣೆ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ನೇರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟು, ಬಾಲ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿನ ಪಡಿಪಾಟಲುಗಳ ಜೊತೆಗೇ ತಾವು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಹುಚ್ಚಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಭಾಗ. ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 46 ಮಂದಿ ಗಣ್ಯರೂ, ಪ್ರಭಾವಿಗಳೂ ಆದ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ರಂಗಭೂಮಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮುಂತಾದ ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂದ ಸಾಧಕರನ್ನು ಹೇಗೋ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು, ಅವರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವರ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಸಂದರ್ಭದ ಸಿಹಿ-ಕಹಿ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕೆ ಜಿ ಸೋಮಶೇಖರ್ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೂರನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ. ಫೋಟೋಗೆ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡದ ಮೂವರು ಗಣ್ಯರು, ಸಿಗದೇ ಹೋದ ಮಾನ್ಯತೆ, ತಮ್ಮ ಫೋಟೋಗಳ ದುರ್ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಅಸಹಾಯಕ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ತಾವು ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸೂತ್ರ ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುತ್ತ ಮೊದಲಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಗಿದ್ದು ಜೇಪಿ ಇದನ್ನು ನಮಗೆ ದಾಟಿಸುವಾಗ ವಹಿಸಿದ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಮರೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಮೆರೆದ ತಾಳ್ಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಗಳೇ. ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಡುವ ಸ್ತರಗಳೇ ಬೇರೆ.

ಸೋಮಶೇಖರ್ ನಮ್ಮ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದವರಲ್ಲ. ಅವರು ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟು, ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳ ತಜ್ಞರಲ್ಲ. ಬಹುಷಃ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಸೋಲು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ದಾಖಲೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಅವರ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲು ಚಿತ್ರಕಲೆ, ನಂತರ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಒಂದು ಪ್ಯಾಶನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಅವರ ‘ಹುಚ್ಚಾ’ಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಅವರು ತಾವು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಯಿಸಿದ ಹಣ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಯಾವತ್ತೂ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೊಂದನ್ನು ಇಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ತಾವಾಗಿ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ, ಸಮಯ, ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡು, ರೋಲುಗಟ್ಟಲೆ (ಒಂದು ರೋಲ್ ಎಂದರೆ ಹನ್ನೆರಡು ಫೋಟೋಗಳ ಫಿಲ್ಮ್)ಫೋಟೋ ತೆಗೆದು, ಮನೆಗೆ ಮರಳಿ, ನೆಗೆಟೀವ್ ಡೆವಲಪ್ ಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಗೊಳಿಸಿ, ಪ್ರಿಂಟ್ ಹಾಕುವ ಸಲಕರಣೆ, ಡಾರ್ಕ್‌ರೂಮುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಒದ್ದಾಟ ತೆಗೆದು, ತಮ್ಮ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲೇ ಫೋಟೋ ಪ್ರಿಂಟ್ ಹಾಕಿ, ಡೆವಲಪರ್, ಹೈಪು, ನೀರಿನ ಉಷ್ಣತೆ ಎಂದೆಲ್ಲ ಒಬ್ಬರೇ ಶ್ರಮಿಸಿ ಬೆಳ್ಳನೆಯ ಫೋಟೋ ಶೀಟ್ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪುಬಿಳುಪು ಚಿತ್ರ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಬರುವ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೇ ತಮ್ಮ ಬದುಕು-ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ತೆತ್ತುಕೊಂಡ ಸೋಮಶೇಖರ್ ಅವರ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಮೆಚ್ಚಿ ಹೊಗಳಿದವರೇ. ಆದರೆ ಅವರ ಬದುಕು ಬರೇ ಹೊಗಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಗಳಿಂದ ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಈ ನೋವು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ.

ನನ್ನ 8 -15 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಒಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಒಬ್ಬ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ ಜೊತೆ ಒಡನಾಟ ಹೊಂದಿದ್ದೆ. ಅವರೊಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿತ್ರಕಾರ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು. ಏನೋ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅವರು ದೂರದ ತಮ್ಮ ಮೂಲಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ನಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲೇ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ತೆರೆದರು. ಮುಂದೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಬಾಡಿಗೆ ಮನೆ ಹೂಡಿ, ಊರಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಂಸಾರವನ್ನೂ ಕರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗಲೇ ಅವರ ಕೂದಲು ಮೀಸೆಯೆಲ್ಲ ನೆರೆದಿತ್ತು,ಮಕ್ಕಳು ಬೆಳೆದಿದ್ದರು. ಅವರ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸರ್ ಎಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರ ಆಯಿಲ್‌ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಅದ್ಭುತವಾದ ಗ್ಲಾಸ್‌ಪೇಂಟಿಂಗ್ ನೋಡಿದ್ದೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವರಲ್ಲ. ಆದರೆ ತುಂಬ ಮಾಗಿದ ಮನುಷ್ಯ ಎಂಬ ಒಂದು ಇಂಪ್ರೆಶನ್ ಆಗಲೇ ನನ್ನ ಮೇಲಿತ್ತು. ಅವರ ಜೊತೆ ಡಾರ್ಕ್‌ರೂಮಿನೊಳಗೆ ನಾನೂ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಕಪ್ಪುಬಿಳುಪು ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವವರ ಕಷ್ಟ-ನಷ್ಟ ನಿಷ್ಟೂರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಗೊತ್ತು. ಒಂದು ರೋಲ್ ಖಾಲಿಯಾಗದೆ ತಮ್ಮ ಫೋಟೋ ಬಯಸಿ ಬರುವವರಿಗೆ ಹೇಳಿದ ದಿನ ಫೋಟೋ ಕೊಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪುಟ್ಟ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಫಿಲ್ಮ್ ಬಳಕೆಗೆ ಬರಲು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ತೀರ ತುರ್ತಿನವರಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿ ಫೋಟೋ ಕೊಡಬೇಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಫಿಲ್ಮ್‌ಗಾಗಿ ಆಸುಪಾಸಿನ ನಾಲ್ಕೈದು ಫಿಲ್ಮ್ ಎಕ್ಸ್‌ಫೋಸ್ ಮಾಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ. ಅಂಥ ನೆಗೆಟೀವ್ ಡೆವಲಪ್ ಮಾಡುವ ಗೋಳು ಕಷ್ಟದ್ದು. ಉಸಿರು ಕಟ್ಟುವ ಡಾರ್ಕ್‌ರೂಮಿನಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಕಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅದೆಲ್ಲಾ ಹೋಗಲಿ ಎಂದರೆ ಈ ಕೆಲಸ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಥ್ಯಾಂಕ್‌ಲೆಸ್ ಜಾಬ್. ಅತ್ತ ಹಣ ಹುಟ್ಟುವುದೂ ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಮದುವೆ ಮುಂಜಿಯ ಆರ್ಡರ್ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗಷ್ಟೇ ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಆದರೆ ಈ ಯಾವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಷ್ಟ-ನಷ್ಟಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಸೋಮಶೇಖರ್ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿಲ್ಲ. ಬಹುಷಃ ಅದೆಲ್ಲಾ ಕೇಳುಗ/ಓದುಗರಿಗೆ ಬೋರ್ ಹೊಡೆಸಬಹುದೆಂದೋ ಏನೊ. ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ತೋರ ಶೆಟ್ಟಿ ಎಂದು ತಮಾಷೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ತೋನ್ಸೆ ರಘುನಾಥ ಶೆಟ್ಟರ ಜೊತೆ ಕಳೆದ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಪುಸ್ತಕವಿದು. ಕ್ರಮೇಣ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಪ್ಪು ಬಿಳುಪು ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಯ ವೃತ್ತಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅದನ್ನು ಮತ್ತು ಅದೊಂದನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡವರ ಬದುಕು ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೆಲೆ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಲರ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳು ಬರುತ್ತಲೇ ಅದುವರೆಗಿನ "ಫೋಟೋ ತೆಗೆಯುವ" ಒಂದು ತಪಸ್ಸೇನಿತ್ತು, ಅದರ ನೆನಪೇ ಜನಮನದಿಂದ ಮಾಸಿಹೋಯಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದರ ದಾಖಲೆ ಕೂಡ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆದಂತಿಲ್ಲ.

ನಂತರ, ಎಂಥೆಂಥವರೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಈ ಸೋಮಶೇಖರ್ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಸಂಭಾವನೆ, ಕನಿಷ್ಠ ತಗುಲಿದ ವೆಚ್ಚ ನೀಡದೆ ಕೈಯಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ! ಅಂಥವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದೇಕೆ, ನೀವೇ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ ನೋಡಿ. ಇವತ್ತಿಗೂ ಇಂಥ ಅನೇಕ ಕೌಶಲವನ್ನು ಬಯಸುವ ಅನೇಕ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವವರ ಕತೆ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅದು ಏನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರುವ ಮನೋಧರ್ಮದ ಮಂದಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇಂಥ ಕೆಲವೇ ಮಂದಿಯ ತಾತ್ಸಾರದ ವರ್ತನೆ ಅಂಥ ಕೌಶಲ್ಯವಿರುವವರನ್ನು ಎಷ್ಟೊಂದು ನೋಯಿಸುತ್ತದೆಂದರೆ, ಮುಂದೆ ಅವರು ಸುಲಿಯಲು ಕಲಿತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ! ಹೀಗಾಗಿ ನಾವು "ಅಯ್ಯೊ, ಮುಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕೇ ಐನೂರು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಮಾರಾಯ!" ಎಂದು ದೂರುವುದನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದೆಲ್ಲ ಇದರದ್ದೇ ಪರಿಣಾಮ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕೂಡ ನಾವು ಪುಕ್ಕಟೆಯಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಬೆನ್ನು ನಾವೇ ತಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಿಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ! ಸೋಮಶೇಖರ್ ಕೂಡ ಇಂಥ ನೋವು-ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ಅವರ ಎದುರು ನನ್ನದು ಏನೂ ಅಲ್ಲ ಎನಿಸಿ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಸಮಾಧಾನವಾಗಿದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ!!

ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಎಷ್ಟೊಂದು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ! ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಅನುಭವ ಕಥನವನ್ನು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಬೇರೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲ್ಲ ಹತ್ತು ಹಲವು ಮಂದಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕವೂ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ವಿನೂತನ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸೋಮಶೇಖರ್ ಸುಮಾರು 40-50 ಮಂದಿಯ ಪೋರ್ಟ್ರೆಟ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗಿನ ತಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನಮಗೆ ಡಿವಿಜಿ, ಮಾಸ್ತಿ, ಕುವೆಂಪು, ಕಾರಂತ, ಅಡಿಗ, ಖುಶ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್, ವಿಲಿಯಂ ಗೋಲ್ಡಿಂಗ್, ಕಮಲಾದಾಸ್, ಸುಬ್ಬಣ್ಣ, ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ, ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ, ಅಮರೀಶ್ ಪುರಿ, ಮನ್ಸೂರ್, ಗಂಗೂಬಾಯಿ, ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮುಂತಾದವರ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ತಿಳಿಸುತ್ತಲೇ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೊಂದು ಒಳನೋಟ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹೊಸತನವೇ ಈ ಕೃತಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದೂ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನಂತೂ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಭಾಗವನ್ನೇ ಮೊದಲು ಓದಿ ನಂತರವೇ ಮೊದಲ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದೆ!

ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ನಮಗೆ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿರುವ, ಹಲವಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಪಿಸುನುಡಿಯ ಬಲ್ಲ ಅಂತಃಶಕ್ತಿಯಿರುವ ಫೋಟೋಗಳ, ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುಖದ ಸನಿಹದ ಒಂದು ಮುಖಾಮುಖಿಯನ್ನೊದಗಿಸಬಲ್ಲ ದರ್ಶನದ ಅವಕಾಶ ಈ ಪುಸ್ತಕದಿಂದೊದಗಿದೆ. ದುಬಾರಿ ವೆಚ್ಚದ ಆರ್ಟ್ ಪೇಪರ್ ಮೇಲೆ ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಿ ನಮ್ಮ ಕೈಗಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಆಕೃತಿ ಪುಸ್ತಕದ ಡಿ ಎನ್ ಗುರುಪ್ರಸಾದ್. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಕೆ ಜಿ ಸೋಮಶೇಖರ್ ಅವರ ಮನಸ್ಸು, ಜೇಪಿಯವರ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಸೋಮಶೇಖರ್ ತೆಗೆದ ಫೋಟೋಗಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿವೆ!
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Tuesday, July 8, 2014

ಈ ಮೇರಿಯ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಡಿ...

2013ರ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಶಾರ್ಟ್ ಲಿಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಐದು ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮ್ ಟಾಯ್ಬೀನ್ ಅವರ ದ ಟೆಸ್ಟಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಕೂಡ ಒಂದು. ಅತ್ಯಂತ ಪುಟ್ಟ ಗಾತ್ರದ, ಕಿರುಕಾದಂಬರಿಯೆನ್ನ ಬಹುದಾದ ದ ಟೆಸ್ಟಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಮೇರಿಯೇ ನಿಜಕ್ಕೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹವಾದ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂಬ ರಿವ್ಯೂವೊಂದು ತೆಹಲ್ಕಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬಹುಚರ್ಚಿತ ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೃತಿ ಕೂಡ ಹೌದು.

ನಾವು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುವಂಥ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬರೆದ ಐರ್ಲೆಂಡಿನ ಟಾಯ್ಬೀನ್ ಮಾಜಿ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್, ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌ಹುಡ್‌ನತ್ತ ಒಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು ಕೆಲವರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ. ಕಾದಂಬರಿಯ ವಸ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆಯೊಂದಿಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಐಯರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೂಡ ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಐರಿಷ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಿಸಂನಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಭವಿಸಿದೆಯಂತೆ. ಅದೆಲ್ಲದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಟಾಯ್ಬೀನ್ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಮೇರಿಯೇ ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು, ಅವನ ಶಿಷ್ಯಂದಿರನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಬರೆದು ತನ್ನನ್ನೇ ತಾನು ಹೀಗಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ; ದೇವರು ಈ ದುರಾದೃಷ್ಟಕರ, ಹೀನ, ಸುಳ್ಳು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ದೈವಿಕವಾದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹತಾಶೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೋಭೆಯಿಂದ ಕಾಪಾಡಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸಿ ಕಟು ಟೀಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳು ಕರುಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ಬ್ಯಾನ್ ಮಾಡಬೇಕು, ಬರೆದವನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಬೇಕು ಎಂದೆಲ್ಲ ಪುಸ್ತಕ ಸುಟ್ಟು ಬೀದಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅವರು ಇಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

ನಾನು ಅನೇಕರನ್ನು ಕೇಳಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ, ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸುವಾಗ ಅವನ ತಾಯಿ ಮೇರಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದಳು? ನನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೊತ್ತಿದೆ. ನಾವು ಹಿಂದೂಗಳು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೇ ಹೋಗಿಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ನಾವು ಅಂಥ ಒಂದು ದುರಂತಕ್ಕೆ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವುದು ಅಸಂಭವ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಮಾನುಷ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ, ಎಂಥವರ ಎದೆಯನ್ನೂ ಕರಗಿಸುವಂಥ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಏಸುವನ್ನು ಕೊಂದ ಘಟನೆಯೇ ಭಯಂಕರವಾದದ್ದು. ಅಂಥದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲು ಯಾವ ತಾಯಿ ತಾನೇ ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ? ಬಹುಷಃ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳೆಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಭಯಂಕರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವೇನೊ. ಆದರೂ ಒಬ್ಬ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿ, ಕೈ ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಮೊಳೆ ಹೊಡೆದು, ತಲೆಗೆ ಮುಳ್ಳಿನ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಹೆಟ್ಟಿ, ಆ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಹುಗಿದು, ಪ್ರಾಣಪಕ್ಷಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುವವರೆಗೂ ಶಿಲುಬೆಗೆ ತೂಗುಹಾಕುವ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಸುತ್ತಲಿನವರ ಕೇಕೆ, ಉತ್ಸಾಹ, ಹಿಂಸೆಯನ್ನು, ರಕ್ತವನ್ನು ಕಾಣುವ ದಾಹ, ಈ ಭಯಂಕರ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಉನ್ಮಾದ - ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಇವತ್ತಿಗೂ ಗಲ್ಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಾಯಿ, ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಎಲ್ಲ ಆ ದಿನ, ಘಳಿಗೆ ಅನುಭವಿಸುವ ತಲ್ಲಣ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ? ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಮರಣವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತ ಕುಳಿತಿರಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ದುಗುಡ, ತಲ್ಲಣ, ಮನಸ್ಸಿನ ಕ್ಷೋಭೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?

ನಾಟಕದ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ಅಂಶಗಳು ಇವೇ. ಇದಕ್ಕೆ ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಮಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತ ಪುರುಷಾಕಾರದ ಆಯಾಮವೂ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಾಟಕದ ರಂಗಪ್ರಯೋಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೇರಿ ಗಾಜಿನ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳಂತೆ. ಅವಳನ್ನು ನೀವು ನೋಡಬಹುದು, ಕೇಳುವಂತಿಲ್ಲ! ಟಾಯ್ಬೀನ್ ಇದೀಗ ಅವಳಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲೂ ರೆಕ್ಕೆ ಬಿಚ್ಚುವಷ್ಟು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಪಂಜರದಲ್ಲಿರುವ ರಣಹದ್ದಿಗೆ ಜೀವಂತ ಮೊಲದ ಮರಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿದ್ದಾನೆ. ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆ, ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡು ಮತ್ತು ಕ್ರೌರ್ಯ, ಆಟ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಪಾಠ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಸಾಗುತ್ತವೆಯೆ?

ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಿ ಕೊಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತನ್ನ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಮೇರಿ ಇಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ. ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದೂ ಅವನು ಅನುಮಾನಕ್ಕೆಡೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ದೇವರ ಮಗನೆಂದೂ ನಂಬಿ ಬಂದಿರುವ ಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳಿಗೆ ಇದು ಅಪಥ್ಯವಾಗುವಂತಿದೆ. ಸತ್ತು ಹೂತಿದ್ದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಬದುಕಿಸಿದ ಕ್ರಿಸ್ತ, ನೀರನ್ನು ವೈನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ ಕ್ರಿಸ್ತ, ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದು ಬಂದ ಕ್ರಿಸ್ತ ಮತ್ತು ಸತ್ತ ಮೂರು ದಿನಗಳ ತರುವಾಯ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ರಿಸ್ತ ಮತ್ತು ಅವನೇ ಬೋಧಿಸಿದನೆಂಬ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಕ್ರಿಸ್ತ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ತಾಯಿಯ ಅನುಮಾನದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಹಿಂಬಾಲಕರು ತನ್ನ ಮಗನ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅವನಿಂದ ಏನೇನೋ ಮಾಡಬಾರದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಸಾವಿಗೆ ಕೊಡುವ ಮರ್ಯಾದೆ ಕೊಡಬೇಕು; ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅದನ್ನೇ ವಿರೋಧಿಸುವುದೆಂದರೇನು, ನಿಜಕ್ಕೂ ತಂದಿಟ್ಟಿದ್ದು ನೀರೇ ಆಗಿತ್ತೆ ಅಥವಾ.... ಹೀಗೆ. ಮಗನ ಮರಣಾನಂತರವಂತೂ ಅವನನ್ನು ಇವರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಏನು ಮಾಡಿದರೋ ಅದು ಮೇರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಸಮ್ಮತವಿಲ್ಲ. ತಾನು ಕನ್ಯೆಯಾಗಿಯೇ ಅವನನ್ನು ಹೆತ್ತ ಕತೆಯನ್ನು ಅವಳೇ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತಾನು ಅವನಿನ್ನೂ ಶಿಲುಬೆಯಲ್ಲೇ ತೂಗಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹೇಳುವ ಆಕೆ ಆನಂತರವೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದು ಮಗನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ನೇವರಿಸಿದ ಕನಸು ಕಂಡುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಆ ಕನಸನ್ನು ನಿಜವೆನ್ನುತ್ತದೆ ಜಗತ್ತು. ಇಂಥ ಕನಸು-ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದಲೇ ಜಗತ್ತು ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಸೃಜನಶೀಲವಾದುದೆಲ್ಲವೂ ಕನಸು, ಕಲ್ಪನೆ, ಭ್ರಮೆ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೇ ಅವರ ಸುಖ, ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಅವರು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೆ, ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ಅದು ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕ್ಷೋಭೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳು. ಆದರೆ ಈ ಮೇರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:

I wanted dreams to have their place, to let them belong to the night. And I wanted what happened, what I saw, what I did, to belong to the day. Until I died I hoped that I would live in full recognition of the difference between the two. (page 93)

ಕಾಮ್ ಟಾಯ್ಬೀನ್ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ನಿಟ್ಟಿನಿಂದಲೂ ಆಕ್ರಮಣ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ನಾವು ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಇಂಥ ಘೋರಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲಾರಳು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಅಂಥ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದರೆ ತಾನೇ ಮೊದಲು ಜೀವ ತೆತ್ತಾಳು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗನನ್ನು ಈ ಜಗತ್ತು ತನ್ನದೇ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬಲಿಪಶುವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ದೂರುವ, ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹಂಬಲಿಸುವ ಮೇರಿ, ಆವತ್ತು ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕದ್ದು ಮುಚ್ಚಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಗನ ದೇಹದ ಉಸಾಬರಿಗೂ ಹೋಗದೆ ಕದ್ದು ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಕ್ರಿಸ್ತನ ಸಂಬಂಧಿಕರು, ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಅವನಿಂದ ಉಪಕೃತರಾದವರು ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ಮಂದಿಯಿರುವಾಗ ಜನರೆಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬಾರದು, ಅವನಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಹಠಕಟ್ಟಿ ನಿಂತರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಅದೆಲ್ಲವೂ ವಿಧಿಲಿಖಿತ, ಕ್ರಿಸ್ತನ ತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ಪುನೀತವಾಗುವುದಿತ್ತು, ಅವನ ತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಜನ ಅವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಎನ್ನುವ ವಾದವಿದೆ. ಈ ವಾದವನ್ನು ಮೇರಿ ಒಂದೇ ಮಾತಿನಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಆವತ್ತು ಅಂಥ ಘೋರಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ, ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮುಂದಾಗದ ಈ ಜಗತ್ತು ಅಂಥಾ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೌದು, ಜಗತ್ತು ಅರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ ಅವಳು. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ಮೇರಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನು.....?

ಮೇರಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರದೇ ಇದ್ದರೆ ಟಾಯ್ಬೀನ್ ಕಾದಂಬರಿಯೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಟಾಯ್ಬೀನನ ಮೇರಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೇಲಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು, ಅವಳಿಗೆ ಉಸಿರಿಲ್ಲದಂತೆ, ಧ್ವನಿಯೆತ್ತದಂತೆ ಮಾಡಿದ ಸಮಾಜದ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು, ಇಲ್ಲದ ದೇವಪುತ್ರನೊಬ್ಬನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೂಡಿದ ಹೂಟವನ್ನು, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು, ನೀಚತನವನ್ನು ಕಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಅರ್ಹಳಾಗಿಲ್ಲ ಎನಿಸುವುದು ಯಾಕೆ?

ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದಿರಬಹುದಾದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೋವು, ಸಂಕಟ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮರೆಯುವುದು ಕೂಡ ಸಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳ ಹಿಂದೆಯೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿ ಕೂಡ ಕೇಳಿಸದಂತೆ ಕರಗಿ ಹೋದ, ಶಾಶ್ವತವಾದ ಅವಜ್ಞೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಅದೆಷ್ಟು ತಾಯಂದಿರ, ಮಡದಿಯರ ಅಳು, ತ್ಯಾಗ, ನೋವುಗಳಿದ್ದಿರಬಹುದು! ಅದರೆದುರು ಈ ಮಹಾನ್ ಚೇತನಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ಷಮೆಗಾದರೂ ಅರ್ಹವೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆದುರು ಮೇರಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ರೀತಿ ಅಕ್ಷಮ್ಯ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲವೆ?

ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುವಷ್ಟೇ, ಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿ, ಇತಿಹಾಸವಾಗಿ, ಪುರಾಣವಾಗಿ, ಧರ್ಮವಾಗಿ, ಮಾನವ ಜನಾಂಗದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕತೆಯಾಗಿ ಕಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇರಿಯನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಇದು ನಮ್ಮ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು, ಸಂತರನ್ನು, ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು, ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆಯ ತೆವಲನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದವರ ತಲೆ ಕಡಿಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುವುದು ಅಗತ್ಯ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Saturday, July 5, 2014

ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರರ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಆಡುಕಳ’

ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರ ಅವರ ಹೊಸ ಕಾದಂಬರಿ ‘ಆಡುಕಳ’ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು, ಅವರು ಇದುವರೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಧಾಟಿಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥಾಲೋಕವೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆನ್ನುವುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಜನಮಾನಸದಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಘಳಿಗೆಗಳನ್ನು, ನಡಾವಳಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆನ್ನುವುದು. ಈ ಎರಡೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರರು ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆಂದು ಅನಿಸದಿರದು. ಅಷ್ಟೊಂದು ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಮತ್ತು ತಲಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ವಿವರಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರರ ಕತೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವರು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆನ್ನಿಸುವಾಗಲೇ ಒಂದು ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬವನ್ನು, ಒಂದು ಕುಟುಂಬವೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗುಳ್ಳ ಪುಟ್ಟ ಊರನ್ನು, ಆ ಊರಿನ ಅಂಚಿನಂತಿರುವ ಕಾಡನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ, ಸಮುದಾಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ನಡಾವಳಿಯ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಪಶು,ಪಕ್ಷಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತಿರಲಿ, ಹುಳು ಹುಪ್ಪಟೆಗಳನ್ನೂ ಬಿಡುವವರಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿಯೇ ಮೌಢ್ಯ, ಭ್ರಮೆ, ತಲೆಮಾರಿನ ಅಂತರ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಹಠ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಕಥಾಜಗತ್ತು ಒಳಗುಗೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬರೆಯುವ ಕತೆಗಾರ ಕೂಡ ಹೌದು. ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅವನ ಕಾಯಕದ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೇ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವ ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರರು ಯಾವತ್ತೂ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಹೋರಾಟಗಳೇನಿವೆ, ಅವುಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಸುಪುಷ್ಟವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಸ್ಮೃತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಇದುವರೆಗಿನ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಜಗತ್ತೇನಿದೆ, ಅದು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

‘ಆಡುಕಳ’ ಕಾದಂಬರಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ನಾಟಕೀಯ ರೀತಿಯೇ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿ ಸುಮಾರು ಮುವ್ವತ್ತು ಮುವ್ವತ್ತೈದು ಪುಟಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಓದುಗನನ್ನು ಕಚ್ಚಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಸು ಹೊಂದಿರುವ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಅವರು ನಮಗೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಶಾಕಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಿಸಿ ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ ಕೂಡ. ಆದರೆ ದಶರಥನ ‘ಆ ನಸುಕು’ ಕೊನೆಗೂ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಬಲ್ಲ ಯಾವ ವಿಚಿತ್ರ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನೂ ಬಯಲುಗೊಳಿಸದೆ ಟುಸ್ಸೆನಿಸುವಂತೆಯೇ ಮುಂದೆ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಕಥಾನಕದ ನಡೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ನಿಗೂಢವಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಹೂಡುವ ತಂತ್ರಗಳೆಲ್ಲ ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಸರಿಯಾದ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಚಿನ್ನದಂಥ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಬಳಿಸುವ ದಾಯಾದಿಗಳ, ದುಡ್ಡಿದ್ದವರ ಹುನ್ನಾರಗಳು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೂರಣವಾಗಿ ಯಕ್ಷಿ, ದೇವಿ, ಮೈಮೇಲೆ ಬರುವುದು, ಸ್ಥಳದ ಕಾರಣಿಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ರಂಗು. ಹಣವುಳ್ಳವರ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿನವರೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದಾದ ದಾಯಾದಿಗಳ ಕರಾಮತ್ತು ಒಂದು ಸ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಆ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಎರಡು ಹೊತ್ತಿನ ಗಂಜಿಗಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಮಂದಿಗೂ ತಮ್ಮದೇ ತಾಪತ್ರಯಗಳ, ಭವಿಷ್ಯದ ಚಿಂತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಅವರೂ ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿನ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಕಸರತ್ತು ನಡೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾದಂಬರಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ ತೆರೆದಿಡುವ ಹೊಸ ಸತ್ಯಗಳೇನು ಎಂದರೆ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ.

ಅದೇ ದಾಯಾದಿ ಕಲಹ, ಅದಕ್ಕಿರಬಹುದಾದ ಅಥವಾ ತಗುಲಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ರಾಜಕೀಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಯಾಮಗಳು, ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ದೇಶ-ಕಾಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಲ ಬಂದು ಹೋಗಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಓದುವಾಗ ಬೇಡವೆಂದರೂ ನೆನಪಾಗುವ ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆಯವರ ‘ಅಶ್ವಮೇಧ’(2006) ಕಾದಂಬರಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದ್ದ ಕಾದಂಬರಿ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಗಂಗಣ್ಣ ಮದುವೆ ತಯಾರಿ ಹೇಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ವಿವರಗಳು, ಮದ್ಗುಣಿ ಡಾಕ್ಟರು ಆಡುಕಳದಿಂದ ಜೇನು ಹೇಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವ ವಿವರಗಳು, ಆಡುಕಳದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಆಲೆಮನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಅರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಬರುವ ವಿವರಗಳು, ಮಣ್ಮನೆಯ ಚೌತಿಯ ವಿವರಗಳು, ವಾಸುದೇವನ ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಗಣಪಯ್ಯ, ಈಶ್ವರಯ್ಯ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ವಿವರಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯ ದೇಹವಾಗಿದ್ದೂ ಕಥಾನಕದ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೊಸರಾಟ ಮಾಡಿದಂತಿವೆ. ಚಿನ್ನದಂಥ ಆಸ್ತಿಯೊಂದು ವಾರಸುದಾರಿಕೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ನಾಟಕೀಯತೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ನಾಂದಿಯಾಗಿ ದಶರಥನ ಆಸ್ತಿಯ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಲವರ ಆಸೆಯ ಬಲೆ - ಇದೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುತ್ತ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳು ತುಂಬ ಸೀಮಿತ. ಒಂದೆಡೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಕುತಂತ್ರಗಳಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕಾಕತಾಳೀಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮೌಢ್ಯದ ವಿಜೃಂಭಣೆಗೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಪರಿಸರ ಇಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅದೂ ಚಿಗುರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಸಂಗತಿಗಳು ಕಥಾನಕದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನೇನೂ ಪೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ನೋಡಿದರೆ ವಿವರಗಳ ಹೊರೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಬಿಗುವನ್ನು ಕೆಡಿಸಿದಂತೆಯೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಥಾನಕದಲ್ಲಿ ಹೊಸತೇನೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುದು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿವರಗಳು ಸೂಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದೂ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು.

ಕಾದಂಬರಿಯ ವಿಶಾಲ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಥಾನಕದ ನಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೇಳೈಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಒಳಗಿನ ಆಸ್ತಿ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸರ ಆಡುಕಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಣ್ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಕಾರಣವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ವ್ಯವಹಾರ ನಡುವಿನಲ್ಲೆಲ್ಲೊ ಊರು ಸುತ್ತುವ ಖಯಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಪರಮನೊಂದಿಗೆ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೆಂದರೆ, ಆಡುಕಳದಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತೆಂಬುದೇ ಸುಳ್ಳೆಂಬಷ್ಟು. ಗಂಗಣ್ಣ ಕೂಡ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಆಸ್ತಿ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ರಜಾ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಸುದೇವನ ಮದುವೆಯ ಕತೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ, ಕಥಾನಕದ ಪ್ರಧಾನ ಧಾರೆಯಿಂದ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಆಡುಕಳದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಮದ್ಗುಣಿ ಡಾಕ್ಟರು ಕೂಡ ನಡುವಿನಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಸೀನ್ ಮುಗಿಸಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪರಭಾರೆಯಾದೀತು ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭಯವೇ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ನಡೆಸುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಾದರೂ ತೀರ ಹೊಸತೇ ಆದ ಒಳನೋಟಗಳಾಗಲೀ, ಜೀವನ ದರ್ಶನದ ಕಾಣ್ಕೆಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ತಮ್ಮಂದಿರು ಆಸ್ತಿಯ ಪಾಲು ಕೇಳದಿರಲಿ ಎಂದೇ ಸ್ವತಃ ತಾವು ನೆಲೆನಿಂತ ಸೂರನ್ನು ಕೆಡವಿ, ಕೆಡವಿಕೊಂಡೇ ಆ ತಮ್ಮಂದಿರಲ್ಲೊಬ್ಬನ ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಇನ್ನೆಲ್ಲೊ ಅವನ ಮದುವೆ ಮಾಡುವ, ಕೆಡವಿದ ಮನೆಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಬೇಕೆಂದೇ ವಿಳಂಬಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳೆಲ್ಲ ಚಾಣಕ್ಯತಂತ್ರ ಎಂಬಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಥಾನಕದ ರಂಜಕತೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕೊನೆಗೂ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವತ್ತೂ ಮಾರುವುದಕ್ಕಾಗಲೀ, ಪರಭಾರೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಲೀ ಸಿದ್ಧನಿಲ್ಲದ ದಶರಥನ ಮನೋಗತವನ್ನು ಅರಿಯದೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭಯವೇ ಸೂರಣ್ಣನ ಚಾಣಕ್ಯತನವನ್ನು ಅರ್ಥಹೀನಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶವಾಗಿರುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.

ಹೆಣ್ಣಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ಗಂಡಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಗಂಡಾದ ದಶರಥನ ಮರ್ಮಾಂಗಕ್ಕೆ ಘಾತವಾಗುವುದು; ಸಾವಿತ್ರಿ, ಬಕಾಲ ನೋಡನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಕುರುಹು ಕೂಡ ಸಿಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ ಆಡುಕಳದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಈ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲದೆ ಇನ್ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಇವರ ನಡುವೆಯೇ ಓಡಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಂತೆ ಅನಿಸುವುದು; ಕಳ್ಳರಿಂದ ನಗ್ನಗೊಂಡು ಅಪಮಾನಿತನಾಗುವ ದಶರಥ ಮತ್ತು ಆಲೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುರುವಾಗುವ ವಿಚಿತ್ರ ಹುಳುಗಳ ಕಾಟದಿಂದ ಊರವರು ಉಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಓಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗಿಳಿಯುವಂತಾಗುವುದು - ಮುಂತಾದ ತಂತ್ರಗಳು ಕೊನೆಗೂ ತಥಾಕಥಿತ ಸಂಬಂಧ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳದೇ, ಅಂಥ ಹೊಳಹುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಮೂಡಿಸದೆ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೇವಲ ಕುತೂಹಲ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂತ್ರಗಳಷ್ಟೇ ಆಗಿ ಉಳಿದು ಹೋಗುವುದು ನಿರಾಸೆಯನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಅತ್ತ ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ತೊಡಗುವ ದೇವಿ ಮೈಮೇಲೆ ಬರುವ ಹೊಸ ಕಾಯಕವೂ ಆರಂಭಿಕ ನಿಗೂಢತೆಯ ಭ್ರಮೆ-ಕಲ್ಪನೆ-ವದಂತಿಗಳ ಪೊರೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಸ್ತೇಜಗೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಓದುಗನನ್ನು ಅರಳಿಸಬಲ್ಲ, ಸಾರ್ಥಕತೆ ದಕ್ಕಿಸಬಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ಮೈತಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬಯಲು ದೈವೀಕವಾದದ್ದು, ಆಲಯ ಬಂಧನದ್ದು ಎಂಬ ಸರಳ ಸತ್ಯ ಕಾಮಾಕ್ಷಿಗೆ ಹೊಳೆದಂತೆ ಉಳಿದವರಿಗೆ ಹೊಳೆಯದೇ ಹೋಗಲು ದುರಾಸೆಯೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುವಂತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಸಿನೆಮಾ ನಟ ಕಾಂತರಾಜುವಿನ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಯಾರ ಯಾವ ಕುತಂತ್ರವೂ ಕಾರಣವಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದಾದರೆ, ಅವನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹವಣಿಸಿ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯುವ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸೂರಣ್ಣ ಮಾತ್ರ. ಅವನು ಈ ಪರಮಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊನೆತನಕ ವಿಮುಖನೇ ಆದುದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬಂಧನದಲ್ಲೂ ಬಂಧನದ ಸೋಂಕಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕೊನೆಗೂ ಚಕ್ರದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹವಣಿಕೆಯಲ್ಲೇನೂ ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಕಾದಂಬರಿ ಈ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಎನ್ ಮನುಚಕ್ರವರ್ತಿಯವರ ‘ಒಂದು ಮಾತು’ ಮುನ್ನುಡಿಯಂತೆ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ಲರ್ಬ್ ಕೂಡ ಹೇಳುವ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಹೀಗಿದೆ:

"ಇಲ್ಲಿ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಬಳಸುವ,
ಅನೇಕರ ದುರಂತಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವವರಿಂದ ಹಿಡಿದು
ಮುಗ್ಧರು, ಅಮಾಯಕರು ಎಲ್ಲರೂ
ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು
ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ
ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ "ಎಪಿಕ್"ಗಳ
ಗುಣವನ್ನು "ಆಡುಕಳ" ತನ್ನ ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು
ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ
ನಾನಾ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ
ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಂವಹನ ಮಾಡುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿ.

(ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕವನದ ಸಾಲುಗಳಂತೆ ತುಂಡು ಮಾಡಿರುವುದು ನಾನು.) "ಇಲ್ಲಿ" ಎಂದು ಸುರುವಾಗುವ ಈ ವಾಕ್ಯ "ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಎಪಿಕ್‌ಗಳ ಗುಣವನ್ನು" ಎಂದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದುವರೆಗಿನ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲ ಎಪಿಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದು ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ, ಅನೇಕರ ದುರಂತಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವವರನ್ನೂ ಕೂಡ ಬದುಕಿನ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ ಸತ್ಯಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಎಪಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ ಎಂದು. ನಿಜ, ಶಂತನು ತನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಾನೇ ಮುದಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ ಭೀಷ್ಮ ಹಾಗಾದ. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಯಯಾತಿ ಕೂಡ ಇದನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದ. ಭೀಷ್ಮ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ನಿಂತದ್ದೇ ಇಲ್ಲದ ತಾಪತ್ರಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವಂತಾಯಿತು. ದೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಕುರುಡು ಮತ್ತು ಪಾಂಡುವಿನ ದುಡುಕು ಮಾಡಿದ ಅವಾಂತರಗಳೆಲ್ಲ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ಧುರ್ಯೋಧನನ ದುರಾಸೆ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅವನು ತನ್ನದೇ ನಾಶದೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲರ ನಾಶಕ್ಕೂ ಕಾರಣನಾದ. ಅತ್ತ ಕೈಕೇಯಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಭರತನಿಗೂ ಸುಖ ತರಲಿಲ್ಲ, ರಾಮನಿಗೂ ಸುಖ ತರಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರರ ‘ಆಡುಕಳ’ ಇದನ್ನೇ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ, ನಾನಾ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯವರು. ಆದರೆ ಅವರು ಇದನ್ನು ಸಾಧಾರ ವಿವರಿಸುವ ಕಷ್ಟ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕರ ದುರಂತಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವವರು ಯಾರೆಂಬುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಅದು ಗಂಗಣ್ಣ ಅಥವಾ ಸೂರಣ್ಣ (ಭವಾನಿ) ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದಾದರೂ ಅವರು ಯಾವ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವುದೂ ಕಾದಂಬರಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಭವಾನಿ ಕಣ್ಣು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಅಂಥ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇವರಿಗೆ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಭವಾನಿಯ ಅಂಧತ್ವ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ-ಗಾಂಧಾರಿಯರ ಕುರುಡುತನದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನೇನೂ ಬಯಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸೂರಣ್ಣ ಮತ್ತು ಭವಾನಿ ಇದನ್ನು ತೊಡಗಿದ್ದು ತಮ್ಮಂದಿರ ಮದುವೆ, ಆಸ್ತಿಯ ಪಾಲು ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೇಳುವ ಮುನ್ನವೆ ತಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಮದುವೆ ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾಗಿ ಸಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ‘ನಾಲ್ಕು ಕಾಸು’ ಗಂಟುಕಟ್ಟಬೇಕು ಎಂಬುದಷ್ಟೇ. ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ತೊಡಕು ಎದುರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಕುರುಡು ಯಾರ ಕಣ್ಣನ್ನೂ ತೆರೆಸುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶ. ಕೊನೆಗೂ ದಶರಥ "ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ" ಎಂಬ ಹೊಸಸುಳ್ಳಿನಿಂದಲೇ ತಾನು ಕಟ್ಟಿದ ಸುಳ್ಳಿನಕೋಟೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ವ್ಯಸ್ತನಾಗಿರುವ ಸೂರಣ್ಣ ಯಾವುದೇ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದ ಹಳಹಳಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಚಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ದಶರಥನ ವೈರಾಗ್ಯ ಕೂಡ ಪಲಾಯನದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.

ಆಡುಕಳದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಸಾಮುದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅಥವ ಪರಿಸರ ಇತ್ಯಾದಿ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಹನವಾದ ಆಯಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎನಿಸುವ ಅಂಶಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅವು ಒಂದು ಹಂತದ ಆಚೆ ಬೆಳೆದು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಮಠ, ಪುಢಾರಿ, ಸಿನೆಮಾ ನಟನ ಆಸಕ್ತಿ ಯಾವುದೂ ಇಂಥ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಪುಟ 178ರಲ್ಲಿ "ಸೂರಣ್ಣನ ಉಂಡಾಡಿತನಕ್ಕೆ ಜಾತ್ರೆ ನೆಪವಾಯಿತು. ಮಾವನ ಮನೆ ಎನ್ನುತ್ತ ಅವನು ಹೊರಟುಹೋದ." ಎಂಬ ವಾಕ್ಯ ಸೂರಣ್ಣನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದದ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ. ಬಹುಷಃ ಅದು ವಾಸುದೇವ ಆಗಬೇಕು. ಆದರೆ ಅವನು ಉಂಡಾಡಿಯೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಂಡಾಡಿಯಾಗಿದ್ದವ ಪರಮ. ಆದರೆ ಅವಿವಾಹಿತನಾದ ಅವನಿಗೆಲ್ಲಿಯ ಮಾವ!

ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Friday, July 4, 2014

ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಸಂದರ್ಶನ: ಭಾಗ-೧

ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಅದ್ವಿತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸನ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಹಾತೊರೆಯದೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಬಹುಕಾಲ ನಿಲ್ಲುವಂಥಾದ್ದು. ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಂತೆ ದುಡಿದ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಸಾಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೆ ಜಂಭವಿಲ್ಲ, ಅಹಂ ಇಲ್ಲ. ತೀರ ಎಳೆಯ ಬರಹಗಾರರೊಂದಿಗೂ, ಸಾಮಾನ್ಯರೊಂದಿಗೂ ಸಮಾನ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯಬಲ್ಲ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಷ್ಟೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸರಳ ಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ.

ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಆಸಕ್ತಿಗಳತ್ತ ಗಮನಿಸಿ. ಅದು ಸಾಹಿತ್ಯ, ಓದು, ಅನುವಾದ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದದ್ದು. ಇದರ ಜೊತೆ ಅವರು ‘ಶತಮಾನದ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳು’, ‘ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೇಫ’, ‘ಕನ್ನಡದ ಅತಿಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳು’, ‘ನಾದದ ನವನೀತ’ ಎಂದೆಲ್ಲ ಸಂಪಾದನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದವರು. ‘ಮಲ್ಲಿಗೆ’, ‘ಸುಧಾ’ದಂಥ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದವರು. ಸಂಗೀತ ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಧಾನ ಆಸಕ್ತಿ. ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ, ಬಣ್ಣಗಳು ಅವರನ್ನು ಸದಾ ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಾದಾ ಲಲಿತ ಪ್ರಬಂಧಗಳದೇ ಒಂದು ಸೊಗಸಾದರೆ, ಕುರಿತಿಟ್ಟು ಡೂಡೋ, ಇರುವೆ, ಕಾಗೆ, ಜಿರಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಅವರ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಕೂಡ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ, ಪರಂಪರೆಯಿಂದ, ದೇಶವಿದೇಶಗಳ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಪರಸ್ಪರ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೆಣೆದು ಬಿಡಬಲ್ಲ ಕಸೂತಿಯಂಥ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ತಳೆದು ಅಚ್ಚರಿ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಅವರು ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ, ಮಂಗಳಪಲ್ಲಿ, ಶೆಮ್ಮಗುಂಡಿ ಮುಂತಾದವರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಬಲ್ಲಷ್ಟೇ ಸೊಗಸಾಗಿ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ತಂಬೂರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಸವತ್ತಾಗಿ ಬರೆಯಬಲ್ಲರು, ಬಿಲಾಸಖಾನಿ ತೋಡಿ, ಸುಗಮ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಬಲ್ಲರು. ಇನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ, ಸಾಹಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅರಿವಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅವರಾಗಲೇ ದಂತಕತೆಯಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್‌ಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಲೇಖಕನಿಲ್ಲ, ಪುಸ್ತಕವಿಲ್ಲ ಎಂಬಷ್ಟು ಅವರೊಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶವೆಂಬಂಥ ವಿಶ್ವಾಸ ಅವರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅಂಥವರು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಾಗ ತಮ್ಮ ಓದಿನ ಅನುಭವದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ತಮ್ಮ ಓದಿಗೆ ದಕ್ಕಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಕುತೂಹಲ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ, ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಉದಯೋನ್ಮುಖರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನುರಿತ ತಲೆಮಾರಿನ ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಕೂಡ ಗುರುವಿದ್ದಂತೆ.

ಎಂ.ಎಸ್.ಆಶಾದೇವಿಯವರು ಗುರುತಿಸಿರುವಂತೆ ಇವು ಕಥನವಾಗಲು ಹಂಬಲಿಸುವ ಪ್ರಬಂಧಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಓದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೊರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಓದುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಲು ಮನಸ್ಸು ಕಾತರಿಸುತ್ತದೆ.

ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ವಿಪುಲವಾದ ಕೃಷಿ ಇರುವುದೇ ಅನುವಾದಗಳಲ್ಲಿ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿರಲಿ, ಇತರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ, ಕತೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕೆಲಸವೇ ಮನರಂಜನೆ; ಮನಸ್ಸನ್ನು ರಂಜಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅನ್ವೇಷಣೆ, ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ. ಈ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟವರು ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್. ತಮ್ಮದೇ ಬರವಣಿಗೆಯಾಗಲಿ, ತಾವು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ, ಅನುವಾದಿಸಲು ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಕತೆಗಳಲ್ಲಾಗಲೀ ನಾವು ಕಾಣುವುದು ಇದನ್ನು. ಒಂದು ಕತೆ, ಅದು ಪುಟ್ಟದಾಗಿರಲಿ, ದೊಡ್ಡದಾಗಿರಲಿ, ಓದಿ ಮುಗಿಸುತ್ತಲೇ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ತಳೆದ ಒಂದು ಜೀವದಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿದ್ದುಬಿಡುವ ವಾಂಛೆ ತೋರಬೇಕು. ದಿವಾಕರ್ ಅನುವಾದಿಸಿದ ‘ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳು’ ಎರಡು ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕತೆಯೂ ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕವನದಂತೆ ಮನದಲ್ಲಿ ಊರಿನಿಂತು, ಮೌನದಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡಿ ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಚುರುಕು, ತಮಾಷೆ, ಕೌತುಕ ಮತ್ತು ನಿಗೂಢತೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ನಾವು ಮುಂದಿನ ಕತೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಸುಸ್ತು ಹೊಡೆಸಿ, ಕೊಂಚ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಹಲವು ಹತ್ತು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಪಾಲಿಗೆ ದಕ್ಕುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಾವು ಸ್ವತಃ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯದ ಹಲವರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿ ನಿಂತು ಅವರಿಂದಲೂ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರ 50 ಕತೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದರು. ‘ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನು’ ಎಂಬ ಹಲವು ದೇಶಗಳ ಅಪರೂಪದ ಕತೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಈಚಿನ ‘ಹಾರಿಕೊಂಡು ಬಂದವನು’ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಸಂಕಲನಗಳಿಗಾಗುವಷ್ಟು ಅತಿಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ಭಾಷೆ-ದೇಶಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಆಯ್ದು, ಅನುವಾದಿಸಿ ಒಂದೆಡೆ ಸಂಕಲಿಸಿದರು. ಇವಾನ್ ಬುನಿನ್ ಬರೆದ ‘ಹಳ್ಳಿ’, ರೋಜರ್ ಮಾರ್ತೀನ್ ದ್ಯುಗಾರನ ‘ಪೋಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್’, ಥಾಮಸ್ ಮಾನ್ ಬರೆದ ‘ವೆನಿಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾವು’ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದರು. ಈಚೆಗೆ ಕುಲದೀಪ್ ನಯ್ಯರ್ ಅವರ ಭಗತ್‌ಸಿಂಗ್‌ನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಕಥನ ‘ನಿರ್ಭಯ’ವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಅಭಿರುಚಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಪರಿಚಯ ನಮಗಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಅನುವಾದ ಎಂಬ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಅವರು ಎಷ್ಟೊಂದು ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೃತಿ, ಕತೆಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ಶಬ್ದಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ಕತೆಗಾರನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅನುವಾದದ ನೆಲೆಯ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡಾ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಅದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಾನೂ ಬಳಸುವ ಬರಹಗಾರನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೇ ತಳುಕುಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಆ ಲೇಖಕನ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಛಂದಸ್ಸು ಎನ್ನಬಹುದಾದರೆ, ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಲೇಖಕನ ಛಂದಸ್ಸು ಕಳೆದು ಹೋಗದಂತೆ ವಹಿಸುವ ಎಚ್ಚರವಿದೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು. ಈ ಕುರಿತ ಆಳವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಲೇಖಕನ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವ ಎರಡೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಅನುಸಂಧಾನ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಅನುವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕತೆಯೊಂದು ಅನುವಾದಕನ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಯದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಮೂಲ ಲೇಖಕ ನಿಮಗೆ ಖಾಸಾ ಪರಿಚಿತನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮೂಲದ ಸೊಗಡು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮೈತಳೆಯುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹಿಂದೆ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಅಪಾರವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮವಿದೆ. ನಾಲ್ಕೈದು ಸಾಲಿನ ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಹಲವು ಹತ್ತು ಸಲ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಶಬ್ದ - ವಾಕ್ಯಬಂಧದಲ್ಲಿಟ್ಟು ನೋಡಿ ತಿದ್ದಿದ್ದಾರವರು. ಕೆಲವೊಂದು ಕತೆಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಓದುವಾಗ ಅವರು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಏರಿಳಿಸುವ ರೀತಿ, ಕೊಡುವ ಒತ್ತು, ವಿರಾಮ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕತೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃತಿಯಷ್ಟೇ ಕೃತಿಕಾರನ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಸಾಕಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ಅನುವಾದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಒಂದು ಅಥೆಂಟಿಸಿಟಿ, ಮೆರುಗು ದಕ್ಕಿದೆ.

ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಅವರು ಸಂಕಲಿಸಿರುವ ‘ಕನ್ನಡದ ಅತಿಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳು’ ಮತ್ತು ‘ಶತಮಾನದ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳು’ ಕೃತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕಾದುದೇನಿಲ್ಲ. ಅತಿಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರಿಗಿರುವ ಮೋಹದಷ್ಟೇ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಸ್ಥೆ. ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ ಯಾವುದೇ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಲೆಯ ಜೀವನಾಡಿ ಎಂದು ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕತೆಗಳಲ್ಲೆಂತೋ ಅವರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವಷ್ಟು ಪಕ್ವವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಓದು, ಬರವಣಿಗೆ, ಅನುವಾದ, ಸಾಹಿತಿ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗಿನ ಸಂವಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಬದುಕಿನ ಪ್ಯಾಶನ್. ಅದು ಅವರ ಉಸಿರು, ಬದುಕಿನಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ, ಸಾಮೀಪ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಗತ್ಯ ಸದಾ ಕಾಲ ಹೊಸತನ್ನು, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದದ್ದನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಓದು, ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳಷ್ಟೇ ಅವರ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಕೂಡ ಅಗಾಧವಾದದ್ದು.


ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರಹಗಳ ಸಂಕಲನ "ರೂಪರೂಪಗಳನು ದಾಟಿ" ಕೃತಿಗಾಗಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಸಂದರ್ಶನದ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.

1. ಮೊತ್ತ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಬರವಣಿಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಹಜ ಧರ್ಮ ಎಂಬುದು ಸ್ವತಃ ನಿಮಗೇ ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಆಸೆ ಮೂಡಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ? ಆಗ ನೀವು ಬರೆದಿದ್ದು ಏನು? (ಕತೆ, ಕವನ, ನಾಟಕ)

ನಾನು ತೀರ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡವನು. ಮೊದಮೊದಲು ಕಾವ್ಯವನ್ನು - ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಾಸರ ಪದಗಳು, ಭಾವಗೀತೆಗಳು, ಬಸವಣ್ಣ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಮೊದಲಾದವರ ವಚನಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ - ಓದುವುದರಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿ ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಕ್ರಮೇಣ ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ, ಕೆ.ಎಸ್.ನ. ಮೊದಲಾದವರ ಕವನಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿಯಾದರೂ ಸರಿ, ನಾನೂ ಬರೆಯಬೇಕೆನ್ನಿಸಿತು. ಹಾಗೆ ಬರೆದ ಕೆಲವು ಕವನಗಳು, ಮಾಸ್ತಿಯವರ 'ಜೀವನ' ಪತ್ರಿಕೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದವು ಕೂಡ. ಆಮೇಲೆ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗರ 'ಚಂಡೆಮದ್ದಳೆ', 'ಭೂಮಿಗೀತ' ಸಂಕಲನಗಳನ್ನೂ 'ಸಂಕ್ರಮಣ' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕವನಗಳನ್ನೂ ಓದಿದ ಮೇಲೆ, ಅದುವರೆಗೂ ನವ್ಯತೆ ಎಂದರೇನೆಂದು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ತಿಳಿಯದಿದ್ದ ನಾನು ನವ್ಯಕಾವ್ಯ ಬರೆಯುವುದು ತೀರ ಸುಲಭವೆಂದುಕೊಂಡು ಬರೆದದ್ದೇ ಬರೆದದ್ದು. ಒಮ್ಮೆ ಅಷ್ಟೂ ಕವನಗಳನ್ನು ಎ.ಕೆ.ರಾಮಾನುಜನ್ನರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದಾಗ ಅವರು ನನ್ನ ಕವನಗಳ ಶಿಲ್ಪ ಶಿಥಿಲವಾಗಿದೆಯೆಂದೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಸ್ಫೋಟವುಳ್ಳ ಧ್ವನಿಯೇ ಇಲ್ಲವೆಂದೂ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ವಿವರಿಸಿದರು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೇನೆಂದರೆ ಮುಂದೆ ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಾನು ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆಯದೇ ಇದ್ದದ್ದು. ಆಮೇಲೆ ನನ್ನ ಆಸಕ್ತಿ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳತ್ತ ಸರಿಯಿತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾಸ್ತಿ, ಚಿತ್ತಾಲ, ಅನಂತಮೂತರ್ಿ, ಲಂಕೇಶ್ ಅವರ ಕತೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡವು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲೂ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲೂ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲೂ ಕುತೂಹಲವಿತ್ತು. ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಆ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿದರೂ ಅದೇಕೋ ನನಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಲ್ಲವೆಂದು ಬಹುಬೇಗ ಗೊತ್ತಾದದ್ದು ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಆಯಿತೆನ್ನಬೇಕು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಕತೆಯೇ ನನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ಪರದಾಡಿದ್ದಂತೂ ನಿಜ.

2. ನಿಮ್ಮ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನೀವು ಭಾಷೆಯ ಲಯ, ನಾದ ಮತ್ತು ಅನುರಣನ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಳಕೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತೀರಿ; ನಿದರ್ಿಷ್ಟ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಒಡೆಯುವ ಧ್ವನಿಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿ ಕವನ ಬರೆಯುತ್ತೀರಿ; ಅನುಭವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಕ್-ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡಾಗ ಓದುಗನಿಗೆ ಕೊಡುವ ಶಾಕ್ ಮೂಲವಾದ ಒಳನೋಟವೇ ನಿಮ್ಮ ಗಮ್ಯ - ಎಂದೆಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಎ.ಕೆ.ರಾಮಾನುಜನ್ ಪರಿಪಾಠವನ್ನೇ ಇನ್ನೊಂದು ಮಜಲಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದೀರಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಈ ಬಗೆಯ ಆಟ ಕವನಗಳಿಗೇ ಸೀಮಿತವಾದದ್ದೇ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಬರಹದಲ್ಲೂ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ನೀವಿದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದೀರೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದೆ. ನಿಮ್ಮ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರಿಸಬಹುದೆ?

ನನ್ನ ಕವನಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ನೀವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಧನ್ಯವಾದ. ಆದರೆ ಅಂಥ ಗುಣ ನನ್ನ ಕವನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೇ ಅನುಮಾನ. ತುಂಬ ಕವನಗಳನ್ನು ಬರೆದವನಲ್ಲ, ನಾನು. ಇದುವರೆಗೆ ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಸಂಕಲನ ಒಂದೇ ಒಂದು. ಹಾಗಾಗಿ ವಾಕ್-ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಮಾನುಜನ್ ಪರಿಪಾಠ ಎಂದು ನೀವೇನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರೋ ಅದನ್ನು ಕುರಿತು ನಿದರ್ಿಷ್ಟವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಾರೆ. ಆದರೆ ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಾನು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಬಳಸುತ್ತೇನೆನ್ನಬಹುದು. ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವ ನನಗೆ ಶಬ್ದಗಳ ದುಂದುಗಾರಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೀರ ಅಡಕವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಕಾವ್ಯದಿಂದ, ಅದರ ಧ್ವನಿಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬ ಲಾಭವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ 'ಆಯ್ದ ಕತೆಗಳು' ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುತ್ತ ಜಿ.ರಾಜಶೇಖರ್, ನನ್ನ ಕತೆಗಳು ಸಾರರೂಪಿಯಾದ ವಿವರಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ರಚನೆಗಳು. ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ದಿವಾಕರ್ ಮಹಾ ಮಿತವ್ಯಯಿ; ಅನವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಅವರು ಒಂದು ಮಾತು, ಯಾಕೆ, ಒಂದು ಶಬ್ದವನ್ನೂ ಬಳಸುವವರಲ್ಲ. ಈ ಹ್ರಸ್ವತೆಯ ಜೊತೆ ಅವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳು, ನೆನಪುಗಳು, ಘಟನೆಗಳು, ಊರು, ಕೇರಿ, ಕೊಳೆಗೇರಿ, ಜನಜಂಗುಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಧೂಳು, ವಾಸನೆ ಎಲ್ಲವೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬದುಕಿನ ಲಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಸಂದ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

3. ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಬಂಧದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ದಿನಗಳು ಇವತ್ತು ಹೊರಟುಹೋದವು ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೆ? ಲಲಿತ ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ಅನುಭವ ಕಥನಗಳು, ಪಠ್ಯಗಳ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧವನ್ನೇ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವಂಥ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧದಂಥ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳಂಥ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ `ಪ್ರಕಾರ' ಎಂಬ ವಗರ್ೀಕರಣವೇ ಔಟ್ ಡೇಟೆಡ್ ಎನ್ನುತ್ತೀರಾ? ಹಾಗಿಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಗಳು ಯಾರಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ, ಯಾಕೆ ಮತ್ತು ನೀವು ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಬಂಧ ಪ್ರಕಾರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೇನು? (ಈ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಿನ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಅಸಡ್ಡೆ ಎರಡೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ ಎನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ).

ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಬಂಧ ಪ್ರಕಾರ ಸರ್ವಗ್ರಾಹಿ. ಅದು ಒಳಗೊಳ್ಳದ ವಿಷಯವಿಲ್ಲ,
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆಲ್ಲ ಒಂದು ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದಿತ್ತಷ್ಟೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆದ್ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ, ಅದನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವಂತೆ, ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಡ್ಡದಾರಿಗಳು, ಒಳದಾರಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಶೈಲಿಯಾಗಲೀ, ಆಶಯವಾಗಲೀ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಧ್ವನಿಯಾಗಲೀ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಅದರ ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಬಾಧಕವಾಗದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾದರೆ ತಪ್ಪೇನಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಲೇಖಕ ಬೋರ್ಹೆಸ್ ಬರೆದ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣಕತೆಗಳು ಪ್ರಬಂಧದಂತೆಯೂ ಕೆಲವು ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಸಣ್ಣಕತೆಯಂತೆಯೂ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಎರಡು ಮಾದರಿಗಳಿವೆ: ಒಂದು ಎ.ಎನ್. ಮೂತರ್ಿರಾಯರದು; ಇನ್ನೊಂದು ಪು.ತಿ.ನ. ಅವರದು. ಮೂತರ್ಿರಾಯರ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸೊಗಸು, ಲಾಲಿತ್ಯ, ಭಾವಗೀತೆಯ ಗುಣ ಪು.ತಿ.ನ. ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಪು.ತಿ.ನ. ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಗಾಢವಾದ ವಿಚಾರಲಹರಿ ಮೂರ್ತಿರಾಯರ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ತರುವ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ನಾನು ಓದಿದ್ದಕ್ಕೂ ಕಂಡದ್ದಕ್ಕೂ ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೂ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಬರೆದರೆ ಹೇಗೆ? ಇಂಥ ಚಿಂತನೆಯ ಫಲವೇ ನನ್ನ ಪ್ರಬಂಧಗಳು.

4. ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮಾತಿಗೇ ಬರುವುದಾದರೆ, ಕವನ-ಕತೆ-ಪ್ರಬಂಧ-ನಾಟಕ-ಕಾದಂಬರಿ-ಅನುವಾದ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವಗರ್ೀಕರಣವನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯ ಎನಿಸಿದ್ದಿದೆಯೆ? ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಕತೆ ಬರೀತಾ ಇದ್ದರೆ ಹೇಗೆ, ಇನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯಬೇಕು, ಅಥವಾ, ಈಗಲೂ ಕವನ ಬರೀಯೋದು ಸರೀನಾ ಮುಂತಾಗಿ? ಸಾಹಿತಿ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಅವನ ಬರೆಹದ ಪ್ರಕಾರವೂ ಬದಲಾಗಬೇಕು ಎನಿಸುತ್ತದೆಯೆ? ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಇಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಚಲನೆಯನ್ನೇನಾದರೂ ಗಮನಿಸಿದ್ದೀರಾ?

ವರ್ಗೀಕರಣ ಇದೆ. ಅದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಕೂಡ. ಸೃಜನಶೀಲ ಲೇಖಕ ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನೋ ಒಂದು ಭಾವವನ್ನೋ ಒಂದು ವಿಚಾರವನ್ನೋ ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಬರಹ ತನಗೆ ಸೂಕ್ತವೆನ್ನಿಸುವ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತಾನೇ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಾಟಕಕಾರ ಲೂಯಿಜಿ ಪಿರಾಂಡೆಲೊ ಮೊದಲು ಸಣ್ಣಕತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ಅವುಗಳಲ್ಲೇ ಕೆಲವನ್ನು ನಾಟಕಗಳಾಗಿ  ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದುಂಟು. ಚೆಕಾಫ್ ಕೂಡ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ನಾಟಕಗಳನ್ನೂ ಬರೆದ. ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲೂ ಅವನದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನೆ. ಇದುವರೆಗೆ ಕತೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಬರೆದಿರುವ ನನಗೆೆ ಕಾದಂಬರಿಯೊಂದನ್ನು ಬರೆಯುವ ಆಸೆಯಿದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನೂ ಬರೆಯುತ್ಲೂ ಇದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನಾಟಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯುವ ಧೈರ್ಯವಾಗಲೀ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಮೊದಲಿಂದಲೂ ಅಂತರ್ಮುಖಿ. ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾದವನು ಇತರರ ಜೊತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಲಾರ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾಟಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಂಭಾಷಣೆ ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಚಲಿಸಿರಬಹುದಾದ ಲೇಖಕರ ಬಗೆಗೆ ನನಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. 

5. ಸೃಜನಶೀಲ ಕೃತಿಗಳ ಅನುವಾದ ಆಗಲೂ ಈಗಲೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿತ ವಲಯ. ನಿಮಗೆ ಅದರತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಯಲು, ಆಸಕ್ತಿ ಕುದುರಲು ಏನು ಕಾರಣ? ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕನನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡುವುದು ಎಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಕಾರ ಏನು? ಅನುವಾದದ ಶೀಲ ಯಾವುದು?

ನಾನು ಅನುವಾದ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ನನ್ನೆದುರಿಗೆ ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ., ಎ.ಎನ್. ಮೂರ್ತಿರಾವ್, ನಾ.ಕಸ್ತೂರಿ ಮೊದಲಾದವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಗಳಿದ್ದುವು. ನಾನು ಅನುವಾದ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ಘನೋದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ನಾನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದು, ಈಗಲೂ ಆಗಾಗ ಮಾಡುವುದು, ನನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನಾನೇ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ 'ಕ್ಲೋಸ್ ರೀಡಿಂಗ್' ಎನ್ನುತ್ತಾರಲ್ಲ, ಹಾಗೆ ಪಠ್ಯವೊಂದನ್ನು ತೀರ ನಿಕಟವಾಗಿ ಓದುವಾಗ ನಮಗೆ ಅದರ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಭಾಷೆ, ಅಲಂಕಾರ, ನಿರೂಪಣೆ, ವಿವರ, ವರ್ಣನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದರ ದೋಷಗಳು ಕೂಡ (ಅವು ಇದ್ದರೆ) ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುವುದರಿಂದ ಸೃಜನಶೀಲ ಲೇಖಕರಿಗೆ ತುಂಬ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಅನುವಾದ ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇವತ್ತು ಅನೇಕಾನೇಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿವೆ. ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅನುಲಕ್ಷಿಸಿ ನಾನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಹೇಳಲಾರೆ. ಲೇಖಕ ಬೋರ್ಹೆಸ್ ತನ್ನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದಕನಿಗೆ 'ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಬೇಡ: ನಾನೇನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೋ ಅದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುವಾದಿಸು' ಎಂದು ಹೇಳಿದನಂತೆ. ಅವನೇ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಅನುವಾದವೆನ್ನುವುದು ಮೂಲ ಕೃತಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಅನುವಾದದಂತೆಯೇ ಓದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು; ಅನುವಾದ ಅನುವಾದದಂತೆಯೇ ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು' ಎಂದೂ ಹೇಳಿದ. ಈ ಮಾತಿಗೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಕೆ.ವಿ. ತಿರುಮಲೇಶರು ಅನುವಾದಿಸಿರುವ 'ಆಚೆಬದಿ' ಮತ್ತು ರಿಲ್ಕ್ ಬರೆದ 'ಟಪ್ಪಣಿ ಪುಸ್ತಕ' ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇವು ಉದ್ದಕ್ಕೂ 'ನೀನು ಓದುತ್ತಿರುವುದು ಒಂದು ಅನುವಾದ' ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಓ.ಎಲ್. ನಾಗಭೂಷಣ ಸ್ವಾಮಿಯವರು ಅನುವಾದಿಸಿರುವ ಟಾಲ್ಸ್ಟಾಯಿಯ 'ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ'ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನುವಾದಕ್ಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದವನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ಟಾಲ್ಸ್ಟಾಯಿಯ ಉದ್ದನೆಯ ವಾಕ್ಯವೊಂದನ್ನು ಎರಡು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ವಾಕ್ಯಗಳಾಗುವಂತೆ ಅವರು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮೂಲ ಲೇಖಕನ ಧಾಟಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯವುಂಟು. ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಾನು 'ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ'ಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವರ ಅಪಾರ ಪರಿಶ್ರಮ, ಟಾಲ್ಸ್ಟಾಯಿಯ ಸತ್ವವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಓದುಗರಿಗೆ ಪರಿಚಯಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ಅವರ ಕಳಕಳಿ.

ಮತ್ತೆ ಕನ್ನಡ ವಾಕ್ಯಸರಣಿಯ ಜಾಯಮಾನಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಗ್ಗದಂಥ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೇಖಕರಿದ್ದಾರೆ. ವಿಲಿಯಂ ಫಾಕ್ನರನಂಥ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕ, ಜೋಸ್ ಸರಮಾಗೋನಂಥ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಲೇಖಕ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳ ಆಶಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉದ್ದುದ್ದನೆಯ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಬೇಕಾದಾಗ ನಾವು ನಮ್ಮ ಕಥನ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ವಾಕ್ಯ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವುದೊಳ್ಳೆಯದು. ಶಿವಕೋಟ್ಯಾಚಾರ್ಯನ 'ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ'ಯಲ್ಲಿ, ವೆಂಕಟಾಚಾರ್ಯ, ಗಳಗನಾಥ ಮುಂತಾದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಉದ್ದುದ್ದನೆಯ ವಾಕ್ಯಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡುವುದಿದೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅಂಥ ಲೇಖಕರನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವವನು ನಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಜೊತೆ ನಡೆಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಅನುಸಂಧಾನವೆಂದೇ ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ.

(ಚಿತ್ರಗಳು: ವಿವಿಧ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣಗಳಿಂದ ಕೃತಜ್ಞತಾಪೂರ್ವಕ)
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Monday, June 30, 2014

ಕಲಕಬಲ್ಲ ಕಥಾನಕ: ವನಜಮ್ಮನ ಸೀಟು

ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿ ರೂಪು ತಳೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆಶಾವಾದ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ, ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೊನೆ ಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪೊರೆಯುವ ಈ ಕೃತಿ ಕೊನೆಗೂ ಅತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಈ ಕಥಾನಕದ ಭಾವೀ ಓದುಗನನ್ನು ನಾನು ತಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅದು ಹೀಗೆ:

ಹೆಣ್ಣು ಏನಾದರೂ ಹೊಸತನ್ನು ಅಥವಾ ಅಪರೂಪದ್ದನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೊರಟರೆ, ಹಾಗೆ ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ ಅವಳು ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಹಿರಿಯರಿಂದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಿರಿಯರಿಂದಲೂ ಪೂರ್ವಾನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾಲಾತೀತವಾಗಿ ನಿಂತ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ನಮ್ಮೆಲ್ಲಾ ಸಭ್ಯ, ಶಿಷ್ಟ, ಪ್ರಬುದ್ಧ ಫೋಸುಗಳಾಚೆ ಇದನ್ನು ನಾವೂ ನೀವೂ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಸತ್ಯ. ನಾವು ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಂಡಸು ಮತ್ತು ಹೆಂಗಸು ಇಬ್ಬರೂ ಬಂದೆವು. ಅವಳು ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ತಾನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದಿರುವುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೊರಟರೆ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಣಿಸಬೇಕೆಂಬುದೂ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತು. ಅವಳು ಹಾಗೆ ಹೊರಟಾಗಲೆಲ್ಲ ಸಮಾಜದ ಸಿದ್ಧಮಾದರಿಯ ಹೆಣ್ಣಿನೆದುರು ಅವಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಸಮಾಜ ಸಿದ್ಧಮಾದರಿಯನ್ನೇ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತ, ಪೊರೆಯುತ್ತ ಅದೇ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದರಿಂದ ಅಂಥ ಹೆಣ್ಣು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುವುದು ಕಡಿಮೆಯೇ. ಇದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವಳಲ್ಲಿ ಈ ಹತಾರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಎದುರಿಸುವ ಚಾಣಾಕ್ಷತನವೂ ಮುಕ್ಕಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವಳು ಒಂದೋ ಬಹುಬೇಗ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಅಥವಾ ರಾಜೀಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಅಥವಾ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂಥ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಒಂದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ.

ವನಜಮ್ಮನ ಸೀಟು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಉಮಾರಾವ್ ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತ ತಮ್ಮ ಕಥಾನಕವನ್ನು ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಮುದಾಯವನ್ನು, ಅದರ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ತರಗಳನ್ನು, ಅಂತಸ್ತು, ವರ್ಗ, ಪ್ರಭೇದ, ಮನೋಧರ್ಮಗಳ ಸಹಿತ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ತರಬಲ್ಲರು. ಮನುಷ್ಯನ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು, ತನ್ನದೇ ಅಂತಃಸ್ಸತ್ವದ ಎದುರು ತಲೆತಗ್ಗಿಸದೇ ಇರಲಾರದ ಅವನ ಆತ್ಮದ ಕುಹಕವನ್ನು, ವಿರೋಧ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಷಂಡತನವನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿಯೂ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿಯೂ ನಮಗೆ ತೋರಬಲ್ಲರು. ವನಜಮ್ಮನ ನಾಜೂಕು ನಿಲುವು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಗಡಿರೇಖೆಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅರಿವು ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತದ ಯುಕ್ತಾಯುಕ್ತ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅಚ್ಚರಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವಾಗಲೇ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನಿಕ್ಕುವ ತಂತ್ರವೂ ಇರಬಹುದಲ್ಲವೆ ಎನಿಸುವಾಗಲೂ ಆ ಪಾತ್ರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ ಕೂಡ. ವನಜಾ ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕಥಾನಕದ ನಡೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗುವ ಗಮ್ಯ ಕೊನೆಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತುರ್ತಿನದ್ದಷ್ಟೇ ಆಗಿರಬಹುದು, ತಪ್ಪೇನಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಖವೂ ಇರುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿಯೇ ನಮಗೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುವುದು ಎಂಬ ನೆಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ವನಜಮ್ಮನ ಪಾತ್ರದಂತೆಯೇ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಇತರ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಗಳೂ ರಕ್ತಮಾಂಸ ಸಹಿತ ನಮ್ಮ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ದಕ್ಕುತ್ತ ಅವು ನಮಗೆ ನಿಜವಾಗುವಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತೊಡಕುಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ನಿಜ. ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ವನಜ ಅಥವಾ ಶಾಮಸುಂದರನ ಇಡೀ ಒಂದು ದಿನ ಹೇಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳೂ ಇಡಿಯಾಗಿ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಗೋದಮ್ಮ, ಸೇತುಮಾಧವನಂಥ ಪಾತ್ರಗಳು ಸ್ಕೆಚೀ ಆಗಿ ಉಳಿದರೆ ನಷ್ಟವೇನಿಲ್ಲ. ಅವು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸ್ಟಿರಿಯೋ ಟೈಪ್, ಮಿಡಿಯೊಕರ್ ಪಾತ್ರಗಳು. ಆದರೆ ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವನಜಾ ಪಾತ್ರ ಹಾಗಲ್ಲ. ಕಟ್ ಶಾಟ್‌ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸೀನ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ನಮಗೆ ಅವರು ಇಡಿಯಾಗಿ "ಹೌದು" ಆಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವನಜಾ ನಿಲುವು, ನಿರ್ಧಾರ, ನಡೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹಟಾತ್ ಎಂಬಂತೆ ಘಟಿಸುವುದರಲ್ಲಿರುವ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತಕ್ಕೆ ಬೆರಗಾಗುವುದನ್ನೇ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯ, ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ಯಾಮಸುಂದರನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಡನೊಬ್ಬನ ದ್ವಂದ್ವ, ತುಮುಲ, ತಿಕ್ಕಾಟಗಳು - ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ತ್ರೀಮತಕ್ಕೆ ಎಂಥ ತಿರಸ್ಕಾರವೇ ಬೇಕಾದರೂ ಇರಲಿ, ಅದನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹೊರಗಿಟ್ಟು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಅಂಶದತ್ತ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತೆನಿಸಿದರೂ ಇವತ್ತಿನ ಜಾಯಮಾನದ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಹಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಹಿಸಬೇಕೇನೊ.

ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಪ್ರಮೀಳಾ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ವಿಲ್ಸನ್‌ನನ್ನೇ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಳಾಗುವ ವನಜಾ, ಸಂಪತ್ತು ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೊಲೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಆಕೆ ತನ್ನ ಲಾಯರ್ ಪತಿಯ ಎದುರು ಎತ್ತುವ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಕೆರೆಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿನ ಬದುಕು ಬವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅದೇ ಊರಿನ ಮಂದಿ ಅಸಡ್ಡೆ ತೋರುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ತಾನು ತನ್ನಿಂದಾದುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗುವ ಅವಳ ದಿಟ್ಟತನ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೊರೆಯುವ ಶಂಕರಿಯೊಂದಿಗಿನ ಜಗಳ, ನಾಟಕದ ಅಭಿನೇತ್ರಿ ಮನೋನ್ಮಣಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಕುರಿತು ಅವಳಿಗಿರುವ ಕಕ್ಕುಲಾತಿ, ಗಂಡನಿಗಿಲ್ಲದ ಛಾತಿ ತೋರಿಸಿ ತಾನೇ ಕಾರ್ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಕಲಿಯುವ ಅವಳ ಮನೋಧಾರ್ಡ್ಯ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ವನಜಳನ್ನು ಕಾಣಿಸುವಾಗಲೇ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಾದಂಬರಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪೊರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಹುಟ್ಟುವ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ನಾಟಕದ ಪಾತ್ರ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ವನಜಾಳನ್ನು ನಾಟಕದ ಎಸ್ಕೇಪಿಸಂನಿಂದ ಪೊರೆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಭಿನೇತ್ರಿಯ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ವನಜಾಳ ಕತೆಯ ನೆರಳುಗಳು ಹರಿದಾಡುತ್ತವೆ. ರಂಗನನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಂಪತ್ತುವಾಗಿಸಬೇಕೆ ಅಥವಾ ಅವನನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡಬೇಕೆ ಅಥವಾ ಮನೋರೋಗತಜ್ಞರಿಗೊಪ್ಪಿಸಬೇಕೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ತರಗಳ, ವೈರುಧ್ಯಗಳು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಕೆರೆಹಳ್ಳದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಂತೂ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಿಗೇ ಒಡ್ಡಿದ ಸವಾಲು ಸಣ್ಣದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರದನ್ನು ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿದೆ. ಸಮುದಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೇ ಇಲ್ಲಿನ ವನಜಾ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಸಮುದಾಯದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಘಟಕಗಳತ್ತ ಕಾದಂಬರಿ ಮೌನವಹಿಸಿರುವುದು ಈ ಮಾತಿಗೆ ಕಾರಣ.

ಬಹುಷಃ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಅತೃಪ್ತಿಯ ಬೀಜಗಳಿವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಸಮಾಜವನ್ನು, ಮಾನವನ ಮೂಲಭೂತ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾದಂಬರಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಉಮಾರಾವ್ ಸಮುದಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಆಯಾಮಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಸಮಾಜ-ಸಮುದಾಯವಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯವಿಲ್ಲ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಲ್ಲ, ಪ್ರಭುತ್ವವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಲ್ಲ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಐವತ್ತು ಕಿಲೊಮೀಟರ್ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ, ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದ್ದಷ್ಟೇ ಆಗಿರಬಹುದಾದ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ಕಾದಂಬರಿಯಿದು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಪೋಲೀಸ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ವನಜಾ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ತನ್ನ ಪತಿಯೇ ಲಾಯರ್ ಆಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಂಗಗಳಾದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಯ ಘಟಕಗಳೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೆರೆಹಳ್ಳದ ಕೆಳವರ್ಗದವರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಲೀ, ನಾಯಕರಾಗಲೀ, ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಗಳಾಗಲೀ ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸದ ಒಂದು ವೈಕಲ್ಯ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಮ್ಮ ನಡೆಸುವ ಅನಧಿಕೃತ ಮಹಿಳಾಮಂಡಲವೇ ಏಕೈಕ ಸಂಘಟನೆ. ಸಮಾಜದ್ದು, ಸಂಸಾರದ್ದು, ದಾಂಪತ್ಯದ್ದು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕದ್ದು ಎಂಬ ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ವನಜಾ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ ಕಾದಂಬರಿಯ ಹೊರಗೂ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪ್ರಸ್ತುತವೇ ಆಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಬಹುಷಃ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನೇತಾರರ, ಕೆಳವರ್ಗದ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ನಾಯಕರ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಂಘಟನೆಯ ಘಟಕಗಳಿಗೆ, ಅವು ಯಾವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲಿ, ಅವು ಇದ್ದು ಅವುಗಳಿಗೆ ವನಜಾ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವಂತಿದ್ದರೆ ಬಹುಷಃ ಕಾದಂಬರಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಥೆಂಟಿಕ್ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದರ ಹಾಗೂ ವನಜಾಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತೃತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವೋ ಏನೊ. ಹಾಗಾಗದೆ ಅವಳು "ಲೇಡಿಸ್ ಓನ್ಲಿ" ತಿರುವಿಗೆ ಹೊರಳಿಕೊಂಡು ಕಾದಂಬರಿ ಮುಗಿಯುವುದು ಕೃತಕವೆನಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಮ್ಮೆಗೇ ಕಾದಂಬರಿಯು ನೆಟ್ಟ ಬೀಜರೂಪಿ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಯಿಟ್ಟಂತೆಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ, ಸುಪುಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಕೃತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಎನಿಸುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಅಂಥ ರೂಹು, ಕ್ಷಮತೆಯುಳ್ಳ ವಸ್ತು ಉಮಾ ಅವರಿಗೆ ದಕ್ಕಿತ್ತು. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಅವರು ಅದರ ಹರಹು ಹಾಗೆ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬುದನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿಯೂ, ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಬಲ್ಲ ಛಾತಿಯೂ ಉಳ್ಳ ಉಮಾ ರಾವ್ ಸ್ವತಃ ಒಂದಿಷ್ಟು ಅವಸರ, ಅಸಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ಕೃತಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಪೋಷಣೆ ನೀಡದೆ ಹೋದುದರಿಂದ ಕಾದಂಬರಿ ಅವರದೇ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೇವಲ ಐವತ್ತಮೂರು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿದುಬಿಡುವ ಈ ಪುಟ್ಟ ಕಾದಂಬರಿ ಬೃಹತ್ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಸಾಧಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಒಂದು ಮನೋಭೂಮಿಕೆಯನ್ನೂ, ತಲ್ಲಣಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸಬಲ್ಲಷ್ಟು ಸಶಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ಓದುಗರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Thursday, June 26, 2014

ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಕತೆಗಳು : ಒಂದು ಮರುಓದು

ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಬರೆದಿರುವುದೆಲ್ಲ ಎರಡು ಕಥಾಸಂಕಲನಗಳು, ಒಂದು ಕವನ ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ಮೂರು ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನಗಳು. ಇವಿಷ್ಟರಿಂದಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವುಗಳನ್ನು ಆಯುವುದು ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎದುರಾಗಿದ್ದು ನಿಜ. ಇದಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮುಖಗಳು. ಒಂದು ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಬರೆದಿರುವುದೇ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನುವುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದೆಲ್ಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಎನ್ನುವುದು. ಎರಡೂ ಸತ್ಯವೇ. ಆದರೆ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸಿದ್ದು ಅವರ ಕತೆಗಳು, ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಆಯುವಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂಥವುಗಳನ್ನೇ ಒಂದೆಡೆ ಸಂಕಲಿಸುವುದು. ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವರು ಅನುವಾದಕ್ಕೆ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅನುವಾದದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಲ್ಲ ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ಭಾಗವನ್ನು ಕೂಡ ಜೊತೆಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಇದುವರೆಗಿನ ಸಾಹಿತ್ಯದತ್ತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂಥ ಮಾದರಿಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕನ್ನಡದ ಸಹಲೇಖಕರ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಎಸ್ ದಿವಾಕರರ ಕೃತಿಗಳ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವುದು. ಹೊಸತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಲ್ಲಂಥ ಒಂದು ಕೃತಿಯನ್ನು ಈ ಬಗೆಯಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು 1. ವಿವರಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಥಾನಕದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸುವ ಬಗೆಯನ್ನೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವ ಒಂದು ಕತೆ (‘ದಾರಿ ನೂರಾರುಂಟು ಬೆಳಕಿನರಮನೆಗೆ’) 2. ಒಂದು ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಸೃಜಿಸಬಲ್ಲ ಕವಿಭಾವ ಪ್ರತಿಮಾ ಪುನರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಫಲರಾದ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು (‘ಎಲ್ಲ ಬಲ್ಲವರಿಲ್ಲ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ’) 3. ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯ ತುಡಿತದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನಷ್ಟೇ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಕೆಲವು ಕತೆಗಳು ( ‘ಉಚ್ಛಾಟನೆ’, ‘ದ್ವಂದ್ವ’, ‘ದಾರಿಯಲ್ಲಿ’) 4. ವಸ್ತುವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರು ಕೊಡುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಬಲ್ಲ ಕತೆಗಳು (‘ಹರಕೆ’, ‘ಪೆಟ್ಟಿಗೆ’, ‘ಜಗನ್ನಾಥ’) ಮತ್ತು 5. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಅವರು ವಸ್ತುವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮನಗಾಣಿಸಬಲ್ಲ ಕತೆಗಳು (‘ಕ್ರೌರ್ಯ’, ‘ಉಚ್ಛಾಟನೆ’, ‘ಜಗನ್ನಾಥ’) - ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದಂಥ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕತೆಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಕಾಣಿಸುವುದು.

‘ಕ್ರೌರ್ಯ’ ಕತೆ ಎಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವೆಂದರೆ, ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಎಂದರೇ ‘ಕ್ರೌರ್ಯ’ ಕತೆ ಎಂಬಷ್ಟು. ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತುಂಬ ಆಪ್ಯಾಯಮಾನವೆನಿಸಿದರೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕತೆಗಾರನಿಗೆ ಇಂಥ ಬ್ರಾಂಡುಗಳಿಂದ ಅನ್ಯಾಯವಾಗುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಇವತ್ತು ನಾವು ದಿವಾಕರರನ್ನೇ ಕೇಳಿದರೆ ಅವರು ‘ಕ್ರೌರ್ಯ’ ಕತೆಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿಯೇ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ subtle ಆಗಿರಬೇಕಿದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಢಾಳಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವಂತಿದೆಯಲ್ಲಯ್ಯಾ, ಅದು ಹೇಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕತೆ ಎಂದು ನಮ್ಮನ್ನೇ ದಬಾಯಿಸಿಬಿಡುವ ದಿವಾಕರ್ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಅಂತರ ಅನುಕರಣೀಯ. ಅಪಾಂಗಿತ ಜವ್ವನೆಯೊಬ್ಬಳ ಮೌನ ನೀರವ ಕ್ಷಣಗಳೇ ತುಂಬಿದ ಸುದೀರ್ಘ ಬದುಕನ್ನು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಹಲವು ಕತೆಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ. ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿಯವರ ‘ಅಪರೂಪ’, ಅನುಜಯಾ ಎಸ್ ಕುಮಟಾಕರ್ ಅವರ ‘ಪೊಕ್ಕಿ’ ಮತ್ತು ಜುಂಪಾ ಲಾಹಿರಿಯವರ ‘The Treatment of Beebi Haldar’ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ. ದಿವಾಕರರ ಅಲಮೇಲು ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಎದುರಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದು ತಿರಸ್ಕಾರವನ್ನು, ಅವಳಿಗೆ ದತ್ತವಾದ, ಅವಳೆಂದರೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಜಗತ್ತನ್ನು, ಅವಳತ್ತ ಎಲ್ಲಬಗೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು. ಆದರೆ ದಿವಾಕರ್ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಲಬ್ರೇಟ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಕತೆಯ ಕೊನೆಯ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಓದುಗನಿಗೆ ವೇದ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕತೆಯ ಹೃದಯ, ಆತ್ಮ ಎಲ್ಲವೂ ಇರುವ ಸಂದಿಗ್ಧ ಕ್ಷಣವನ್ನು ದಿವಾಕರ್ ಹೇಗೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಕತೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸುವ ತುರ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಕತೆಯ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಂಥ ಒಂದು ಗಮ್ಯದ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ದುರಂತವನ್ನು ದುರಂತವಾಗಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕೊನೆಗೂ ಎಂಥ ದುರಂತವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿಜವಾದ ಸವಾಲಿದೆ. ಕತೆ ಇದನ್ನು ಸ್ವಯಂ ತಾನೇ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಸವಾಲಿದು. ಇದನ್ನು ಕತೆಗಾರ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕಿದೆ ಮತ್ತು ಎಸ್.ದಿವಾಕರರ ಕತೆಗಾರಿಕೆಯ ಎಲ್ಲ ನೈಪುಣ್ಯ ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿ.

‘ಕ್ರೌರ್ಯ’ ಕತೆಯ ಮುಗ್ಧ ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಲಮೇಲುವನ್ನಾಗಲೀ ದಿವಾಕರರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣುವ ವೃದ್ಧ ತಮಿಳು ದಂಪತಿಗಳನ್ನೋ, ವಿಧವೆಯರನ್ನೋ, ವಿಧುರರನ್ನೋ ಆಗಲಿ ಓದುಗ ಎಂದೂ ಮರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ದಟ್ಟವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆವರಿಸುವುದು ದಿವಾಕರರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರ ವಿವರವಾಗಿ ಮೈದಾಳುವ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಮನೆಗಳು, ಆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಅಪರೂಪದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯಂಥ ವಸ್ತುಗಳು, ಫೋಟೋಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ನೊಬೆಲ್ ವಿಜೇತ ತುರ್ಕಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಪಮುಕ್ ಇಂಥವೇ ವಸ್ತುವಿವರಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು, ನೆನಪನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಕಾಲವನ್ನು reconstruct ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೂ, ಅವನ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೂ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸುವಂಥ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ. ಎಸ್.ದಿವಾಕರ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧ, ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಇರಿಸಿ ಸೃಜಿಸುವ ಅನುಭವ ವಿಶೇಷ, ಕತೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ತರುವ ವಸ್ತುವಿಶೇಷಗಳಿಂದಲೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ ಸಂವೇದನೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.

‘ದಾರಿ ನೂರಾರುಂಟು ಬೆಳಕಿನರಮನೆಗೆ’ ಮತ್ತು ‘ಎಲ್ಲಬಲ್ಲವರಿಲ್ಲ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ’ ನನ್ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಕತೆಗಳು. ‘ದಾರಿ ನೂರಾರುಂಟು ಬೆಳಕಿನರಮನೆಗೆ’ ಕತೆಯ ಮಣ್ಣಾರ್‌ಗುಡಿ ಕೋದಂಡಪಾಣಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಮನೆ, ಆತನ ಮನಸ್ಸಿನ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಹೋಗಿರುವ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ. ಎಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಕೋದಂಡಪಾಣಿಗೆ ಅವೇ ನೆನಪುಗಳು ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲು, ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ವಿಚಿತ್ರ. ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಆಪ್ತವಾದ ಒಂದು ಕಾಲಮಾನ ನಮ್ಮದೇ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ನಾವು ನಿಂತುಬಿಡುವುದು ಹೇಗೆ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ನಮ್ಮ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡ ಬಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಛಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದೇ ಇರುವುದು ಕೂಡ ದುರಂತವೇ.

ಮೂಕಿಚಿತ್ರಗಳ ಉಚ್ಛ್ರಾಯದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತು ಹೋದಂತಿರುವ ಕೋದಂಡಪಾಣಿಗೆ ಜಯಮಣಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸುವಂತೆಯೇ ಜಯಮಣಿಗೆ ತಾನು ಕಾಲದ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅರಿವಾಗಿ ಬೆವರುತ್ತದೆ. ತಾನು ಬಹುವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿ ಪ್ರೀತಿಸಿದ್ದ ಹುಡುಗಿ ಎಲ್ಲೋ ವಿಧವೆಯಾಗಿ, ಮುದುಕಿಯಾಗಿ ಸಾಯುವ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೂ ಪ್ರೇಮಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಅವರಿವರ ಮೂಲಕ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೋದಂಡಪಾಣಿಗೆ ಕೊನೆಗೂ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಎಳೆಯೊಂದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು ‘ಅಮ್ಮಾಳ್ ಎರಂದುಪೋನಾರ್’ ಎಂಬ ವಾರ್ತೆಯೇ ಆಗುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಆಗ ಕೋದಂಡಪಾಣಿ, ತಾವು ಸಮೃದ್ಧವೆಂದು ಬಗೆದಿದ್ದ ಭೂತಕಾಲ ಹೀಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಶೂನ್ಯವಾಗುವುದನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶೂನ್ಯ ಸೂಚಿಸುವ ಕತ್ತಲೆಯೇ ಮುವ್ವತ್ತೊಂಭತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಮತ್ತೆ ಪೀಟರ್ಸ್ ರೋಡಿನ ಒಂದು ಮನೆಯ ಮರಗತವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೊರಡುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಕೊನೆಗೂ ತೆರೆದ ಬೀದಿಯಲ್ಲೇ ಮುಖಾಮುಖಿ ಎದುರಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಸಿದಂತಿದೆ. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಈ ಭೂತ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಸಂಧಿಸುವ ಸಂಕ್ರಮಣ ಘಟ್ಟ ತುಂಬ ವಿಭ್ರಾಂತಮಯವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಸದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಬಲೂನಿನಂಥ ವಸ್ತು ಅದ್ಯಾವ ಮರೆವಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಿಸೆಯನ್ನು ಸೇರಿತೆನ್ನುವುದು ಕೂಡ ತಿಳಿಯದ ಕೋದಂಡಪಾಣಿ ಅದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಬಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಡಲು ಮುಂದಾಗುವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಗಡಿಯಾರ ಮತ್ತೆ ಟಿಕ್ ಟಿಕ್ ಸದ್ದು ಸುರುಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಂತಿದೆ.

Time Present and Time Past are both perhaps present in Time Future and Time Future contained in Time Past" ಎಂದ ಟಿ ಎಸ್ ಎಲಿಯಟ್ಟನ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. Umberto Eco ಬರೆದ ‘The Mysterious Flame of Queen Loana’ ಓದಿದವರಿಗೆ ಈ ಮರೆವಿನ ವಸ್ತು ಹೇಗೆಲ್ಲ ಕತೆ-ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದು ಹೋಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಕುತೂಹಲಕರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವಾದೀತು. ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರರ ‘ಒಂದು ಫೋಟೋದ ನೆಗೆಟಿವ್’ ಕತೆ ಕೂಡ ವೆಂಕಟಪ್ಪನ ವಿಚಿತ್ರ ಮರೆವಿನ ಸುತ್ತ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮದೇ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಈ ‘ಕಾಲ’ಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮರೆವೇ ಒಂದು ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವ ಸತ್ಯಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ತಲ್ಲಣಗೊಳಿಸುವಂತಿವೆ.

ಹೀಗೆ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕದಿರಲು ಬಯಸಿಯೋ ಬಯಸದೆಯೋ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳು ಎಸ್ ದಿವಾಕರರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಎದುರಾಗುವುದೊಂದು ಸೋಜಿಗ. ದಿವಾಕರರ ಹಲವಾರು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರುಗಭೂಪತಿಯಾಗಿ, ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿಯಾಗಿ, ರುಕ್ಮಿಣಮ್ಮನೋ, ಜಾನಕಮ್ಮನೋ ಆಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ‘ಕ್ರೌರ್ಯ’ ಕತೆಯ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ತಿರುಚ್ಚೆಂದೂರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಘವಾಚಾರ್ಯರು ಕೂಡ ನಮಗೆ ಮತ್ತೆ ‘ಜಗವೇ ಮಾಯ’ ಕವನದಲ್ಲಿಯೂ, ‘ಬೆದರಿಕೆ’ ಎಂಬ ಕತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಎದುರಾಗುತ್ತಾರೆ. ದಿವಾಕರರ ಒಬ್ಬ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ, ಕೋದಂಡಪಾಣಿಯ ಜೀವನಕ್ರಮದ ಆಯ್ಕೆ ಏನಿದೆ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ದಾರುಣವಾದ ಕಹಿಯಿದೆ. ಈ ಜೀವನ ವಿಮುಖಿಯಾದ, ಜೀವ ವಿರೋಧಿಯಾದ ಮತ್ತು ಜೀವನಪ್ರೀತಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಂತದ ಕತೆಯನ್ನು ನಿಂತ ನೀರಿನಂಥ ಬದುಕನ್ನು ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇವರಿಗೆ ಬದುಕು ಅರ್ಥಹೀನವೂ, ನಿರರ್ಥಕವೂ ಅನಿಸಿದ ಮೇಲೆಯೇ ಹೀಗೆ ಇದ್ದೂ ಸತ್ತಂತೆ ಬದುಕುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ಕತೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವಂತೆಲ್ಲ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿಯನ್ನು, ರುಕ್ಮಿಣಮ್ಮನನ್ನು ಅಥವಾ ಜಾನಕಮ್ಮನನ್ನು ಹೊರಳುದಾರಿಯೊಂದು ಇದಿರುಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲವೆ ಎಂಬ ಹಳಹಳಿಕೆ ಓದುಗನನ್ನು ಕಾಡದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಸ್ ದಿವಾಕರರ ನಿರೂಪಣಾ ಕೌಶಲ್ಯ.

ಕಟು ವಾಸ್ತವದ Factual ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಲೇ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೋಡುಗನ (ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅದೇ ಊರಿನ, ಕೇರಿಯ ಮಂದಿ) ಲಘುಧಾಟಿಯೂ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ನಿಭಾಯಿಸುವ ಈ ಎರಡು ಪಾತಳಿಯ ನಿರೂಪಣೆ ಇಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಈ ಕತೆಗಳು ವಸ್ತುವಿನ ಜಡತ್ವದ ಭಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಕಥಾನಕದಲ್ಲಿ ತಾಟಸ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎಸ್. ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರ ‘ನಾತಲೀಲೆ’ ಕಥಾಸಂಕಲನದ ಕಪ್ಪು ಹೊಗೆಹಿಡಿದ ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಗೊಡ್ಡು ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಠ ಸೀತಾರಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು (‘ಕುರುವಿನ ಗುಲಾಮ’), ಮಾರುತಿರಾವ್ ತುಕಾರಾಮ್ ಗಾಢವೇ (‘ನಾತಲೀಲೆ’), ಶ್ರೀಪತಿ ತೆರಗುಂಡಿ (‘ಮಾತು ಮಾತಿಂದೇ ಅವನ ಕೊಂದಿಹರು’), ಮದನಪಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಶಂಕರ ಬೋಧರಾಯ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಶರ್ಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಅನುಸೂಯ (‘ಗುಪ್ತಸಮಾಲೋಚನೆ’), ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆಯವರ ‘ಒಂದು ತಗಡಿನ ಚೂರು’ ಕಥಾಸಂಕಲನದ ಉಮಾಪತಿ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ ರಾಮೋಜಿ ಬಾಳಾ (‘ದೂರ ಸಮುದ್ರದ ಕಾಡು’), ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ (‘ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರದ ಇತಿಹಾಸವು’) ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು. ಇವರುಗಳು ಅನುಸರಿಸುವ ಲಘು ವೈನೋದಿಕ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಧಾಟಿಯನ್ನು ಎಸ್. ದಿವಾಕರ್ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ದಿವಾಕರರ ಕತೆಯ ನಿರೂಪಣೆ ಕೂಡ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಲಘುವಾಗಿಯೂ ನೋಡಬಹುದಾದ ಒಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೇ ಗಂಭೀರಗತಿಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ.

‘ಎಲ್ಲ ಬಲ್ಲವರಿಲ್ಲ ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ’ ಕತೆಯ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಗಳು ಕಮಲಾ ‘ಕ್ರೌರ್ಯ’ ಕತೆಯ ಅಲಮೇಲುವಿನಂತೆಯೇ ಬಹುಕಾಲ ನಮ್ಮ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಲಿಯಂ ಫಾಕ್ನರನ ‘A Rose for Emily’ ಕತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಈ ಕತೆಯ ನಿರೂಪಣೆ ಒಂದು ಹಂತದ ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿಯ ಸ್ವಗತದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲೂ, ಉಳಿದರ್ಧ ಜನಾರ್ದನನ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಮಗೆ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ, ಊರ ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಯಾದ ಜನಾರ್ದನನ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವವನಿಗೂ, ಅದನ್ನು ದೂರದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿರುವವನಿಗೂ ಇರುವ ಸಂವೇದನೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ‘ಕತೆ’ಯಾಗಿ ಅನುಭವವನ್ನು ‘ಓದು’ತ್ತಿರುವ ಓದುಗನೊಬ್ಬ ಮಾನವೀಯ ಸಂವೇದನೆಯಿಂದ ಕತೆಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ತಂತ್ರ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿಯ ಕತೆ ‘ಮುಗಿಯದಾಸೆಯ ಬಾಗಿಲು’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಕತೆ ಈ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

‘ಅನಾಥರು’, ‘ಇತಿಹಾಸ’, ‘ನೆಲೆ’, ‘ಬಿಳಿಯ ಹೂಗಳ ಕವಿತೆ’, ‘ನನಗೂ ನಿನಗೂ ಅಂಟಿದ ನಂಟು’, ‘ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ನೀರು’ ಮುಂತಾದ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕತೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡುವಾಗ ಆಯ್ಕೆಯ ಕಷ್ಟಗಳು ಕಾಡಿವೆ. ಆದರೆ ಯಾವುದನ್ನು ಆರಿಸಿದ್ದರೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಕೆಲವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟ ಸಂಕಟ ಉಳಿದೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಕತೆಗಳ ಓದು ಇನ್ನುಳಿದ ಕತೆಗಳತ್ತ ಓದುಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲಿ ಎಂದು ಬಯಸಿ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು.

ಕತೆಗಾರರಾಗಿ ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಮಹಾ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲರು. ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಹೊಸತನ್ನು ಜನ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕನ್ನಡದ ಓದುಗರು ತರಹೇವಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಕೂಡ ನಿಜ. ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯದಾಯಿತೆ ಕೆಟ್ಟದಾಯಿತೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ ಅಂಥ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಸ ದಾರಿಗಳು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಿಳಿಯುವುದರಿಂದಲೇ ಅವುಗಳ ಯಶಸ್ಸು, ಸೋಲು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಡೆಯುವವರು ಎಡವಬಹುದೇ ಹೊರತು ನಿಂತೇ ಉಳಿದವರಲ್ಲ. ‘ದಾರಿಯಲ್ಲಿ’ ಕತೆ ಅಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯ ಮಾದರಿ. ಇದು ಸ್ಲಾವೋಮೀರ್ ಮ್ರೋಸೆಕ್‌ ಪ್ರೇರಿತ ಕತೆ. ‘ಉಚ್ಛಾಟನೆ’, ‘ದ್ವಂದ್ವ’ ಮತ್ತು ‘ಜಗನ್ನಾಥ’ - ಈ ಮೂರೂ ಕತೆಗಳು ಎಸ್.ದಿವಾಕರ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಸಂದೇಶ ವಾಹಕರ, ಸಂದೇಶದ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಈ ‘ದಾರಿಯಲ್ಲಿ’ ಎಂಬ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ತಂತಿಗಳು, ಕಂಬಗಳು ಇಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯರೇ ಶಿಸ್ತಾಗಿ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಆಲಿಸಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಒದರುತ್ತಾರೆ. ಸಂದೇಶ ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಹೀಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ತಮಾಷೆಯೆಂದರೆ, ಸುದ್ದಿ ಯಾರದ್ದು, ಯಾರನ್ನು ತಲುಪಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ನಿಗೂಢ. ಬಹುಷಃ ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿದರೆ ಕೊನೆಗೂ ತಲುಪಲೇ ಬೇಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೂ ತಲುಪಿಯೇ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯ ಮೇಲೇ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಿಂತಂತಿದೆ! ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಬದುಕಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳೆಲ್ಲ ಉದ್ಘೋಷಣೆಯಾಗುವುದು ಸರಿಯೇ, ತಪ್ಪೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಖಾಸಗಿತನವಿಲ್ಲದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್, ಹಾದಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಲಿಗೆ ತೊಡರುವ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನುಗಳ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೊಸದಾಗಿ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

‘ಉಚ್ಛಾಟನೆ’ ಕತೆ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಸುಪ್ತ ಆಸೆಗಳನ್ನು, ಕನಸುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಳ್ಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಕತೆ. ನಾವು ಇದುವರೆಗೂ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೇ ಅದುಮಿ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟ ನಮ್ಮದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೊಂದು ಕನ್ನಡಿಯೆದುರು ನಿಂತಾಗ ಮೂರ್ತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಈ ಕತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಮ್ಮದೇ ರೂಪ ಹೊಂದಿ, ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಓಡಾಡಲು ತೊಡಗಿ ಎಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮಾನ ಮರ್ಯಾದೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಾಜಿಗಿಡುವುದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವಷ್ಟು ಕತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ. ವಿ.ಎಸ್.ನೈಪಾಲರ ‘Half a Life’, ವಿವೇಕ ಶಾನಭಾಗರ ‘ಇನ್ನೂ ಒಂದು’, ‘ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಸಂಸಾರ’ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಕತೆಗಳು, ಎಸ್. ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರ ‘ನಾ ತುಕಾರಾಂ ಅಲ್ಲ’ ನಾಟಕ, ಎಂ.ಎಸ್. ಶ್ರೀರಾಮರ ‘ಶಾರದಾ ಮೇಡಂ ಅಬ್ಸೆಂಟು’ ಕತೆ ಇಂಥ ತಂತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ‘ನೀನಾನಾದ್ರೆ ನಾನೀನೇನಾ’ (ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರನ ‘ಕಾಮೆಡಿ ಆಫ್ ಎರರ‍್ಸ್’ ನಾಟಕದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಗೊಂಡ ಎಸ್.ಸುರೇಂದ್ರನಾಥರ ಒಂದು ನಾಟಕದ ಹೆಸರು) ಎಂಬ ಸವಾಲೊಡ್ಡಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಡ್ಡಿ ತನ್ಮೂಲಕವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಷಯವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ಒಳನೋಟವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಲು ಹವಣಿಸುವ ರಚನೆಗಳಿವು.

‘ಜಗನ್ನಾಥ’ ಕತೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಸ್.ದಿವಾಕರರ ‘ಚೋಮ’ ಕತೆಯ ಚೋಮ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ‘ಚೋಮನದುಡಿ’ ಕಾದಂಬರಿಯಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದು ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಳಿಕೊಂಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಗೆಯ ಆರು ಕಾದಂಬರಿಗಳಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನೇ ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಜಗನ್ನಾಥ’ ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರ ‘ಭಾರತೀಪುರ’ ಕಾದಂಬರಿಯಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದವನು. ‘ಭಾರತೀಪುರ’ ಓದಿದವರಿಗೆ ಆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಾಗುವ ವಿಪರ್ಯಾಸಕರ ಘಟನೆ ನೆನಪಿರಬಹುದು. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಲಿಂಗ ಉದ್ಭವ ಲಿಂಗವಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲು ಲಿಂಗವನ್ನು ಪಾಣಿಪೀಠದಿಂದ ಅಗೆದು ತೆಗೆದು ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಹೊಂಡದಲ್ಲೆಸೆದು ಬರುವ ಗಣೇಶನ ಉದ್ದೇಶವೇನೋ ಮಂಜುನಾಥನ ಕಬಂಧ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗುವುದು, ಮುಕ್ತನಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ‘ದೇವರು ಸತ್ತು ಹೋದ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ದಲಿತರನ್ನೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೂ ದೇವರ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವೇ ಅವನದ್ದು. ಆದರೆ ನಡೆಯುವುದೇ ಬೇರೆ. ದಲಿತರು ದೇವಸ್ಥಾನದೊಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಅವರಿಗೆ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಸಿಗಬಾರದು ಎಂದೇ ಮಹಾಮಹಿಮನಾದ ಮಂಜುನಾಥನ ಭಂಟ ಭೂತರಾಯನೇ ಗಣೇಶನ ಮೈಮೇಲೆ ಬಂದು ಹೀಗೆಲ್ಲ ಮಾಡಿಸಿ, ಮೈಲಿಗೆಯಾಗದ ಹಾಗೆ ಪಾಣಿಪೀಠದಿಂದ ಮಾಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟ ಎಂಬ ಭಕ್ತವೃಂದದ ತರ್ಕ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ! ಈ ಕತೆಯ ಜಗನ್ನಾಥನನ್ನು ಎಸ್.ದಿವಾಕರ್ ಅಂತಹುದೇ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಗುರಿಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವನೊಳಗಿನ ದ್ವಂದ್ವವನ್ನು ಎಷ್ಟೊಂದು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆಂಬುದನ್ನು ಕತೆ ಓದಿಯೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು!

‘ದ್ವಂದ್ವ’ ಎಂಬ ಕತೆಯೂ ಕೂಡ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನೇ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವ ಉತ್ತಮ ಕತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಕತೆಗಾರನ ಕತೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಕತೆ ಎರಡನ್ನೂ ಕತೆಗಾರ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ದಪ್ಪಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾದಾ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಕತೆಗಾರ ತನ್ನದೇ ಬದುಕನ್ನು ಕತೆಯಾಗಿಸಿ ಬರೆಯುವಾಗ ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಯ ನಡುವೆ ತುಯ್ಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟು ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗದಂತೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಕತೆಗಾರನ ಬದುಕಿನಿಂದ ಒಂದು ಅನುಭವದ ತುಣುಕನ್ನು ಕತೆಯಾಗಿಸುವಾಗ ಅವನು ಅದರ ಆಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ, ಆರಂಭ-ಅಂತ್ಯ-ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂದೆಲ್ಲ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತು ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರ, ತಾತ್ವಿಕತೆ ಎಲ್ಲ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಿಕಷಕ್ಕೊಡ್ಡಲ್ಪಡುವುದು ಕತೆಗಾರನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಆತ ಬರೆಯುವ ಕತೆಯಲ್ಲೇನು ಸ್ಥಾನ ಎಂಬುದು. ‘ದ್ವಂದ್ವ’ ಕತೆ ಏನನ್ನೂ ವಾಚ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳದೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕತೆಗಾರನ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ನಿರೂಪಕನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು, ನಿರೂಪಣೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಯಾವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಳಿಸಿರುವುದು ಕತೆಯ ಧ್ವನಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಪಂಡಿತ ಪರಮೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿತಗೊಂಡಿರುವ ‘ಪೆಟ್ಟಿಗೆ’ ಕತೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕತೆ. ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೂ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಶುದ್ಧ ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್ ರಿಯಲಿಸಂನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಕತೆಯಿದು. ಎಸ್.ದಿವಾಕರರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕತೆಗಳು ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್ ರಿಯಲಿಸಂ ಎಂದು ನಾವಿಂದು ಗುರುತಿಸುವ, ನಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಕತೆಗಳ ಕಾಲಕ್ಕೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಕಲ್ಪನೆ, ಕನಸು, ಭ್ರಮೆ, ಹುಚ್ಚು ಮತ್ತು ಮಾಯಾಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕತೆಗಳನ್ನೂ ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್ ರಿಯಲಿಸಂ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಒಂದು ಆತುರ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ ಈ ಕುರಿತು ಕೊಂಚ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದು ಉತ್ತಮ. ನಿಜ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಗೆರೆಯೇ ಮಾಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಲ್ಲಷ್ಟು ಸಶಕ್ತವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬರುವ ಕತೆಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಿಲುವಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ‘ಪೆಟ್ಟಿಗೆ’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವ ತಂತ್ರ ಇದು. ‘ಉಚ್ಛಾಟನೆ’ಯ ತಂತ್ರಕ್ಕೂ ಇದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ‘ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ನೀರು’, ‘ಉಚ್ಛಾಟನೆ’ ಮುಂತಾದ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಾಸ್ತವಿಕ ವಿವರಗಳಿಂದ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರಯತ್ನವಿದ್ದರೆ ‘ಪೆಟ್ಟಿಗೆ’ಯಂಥ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಾಸ್ತವಿಕವಾದುದೇನೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲನ್ನು ವಾಸ್ತವ ಜಗತ್ತಿನ ನೆಲಕ್ಕೂರಿಯೇ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಒಂದು ವಿದ್ಯಮಾನದಿಂದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಕತೆಯಿದು. ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಗಾಯಕ ಪಂಡಿತ್ ಶಿವರುದ್ರಯ್ಯ ಬಸವನಾಳಮಠರಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿದಂತೆಯೇ ಅವರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಲು ಬಂದು ಬಡಗಿ ಕೆಲಸ ಕಲಿತ ಕಡೇಕಾರ್ ಶ್ರೀಧರ ಭಟ್ಟನಿಗೂ ಅದು ಸೋಂಕಿನಂತೆ ತಗಲಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲು ನೀರಿನ ಬಿಂದಿಗೆಯನ್ನಿಡಲೆಂದು ಸುರುವಾಗಿದ್ದು ಕ್ರಮೇಣ ಹಾಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ಯಾವ ಷಹರಕ್ಕೆ ಹೊರಟರೂ ಜೊತೆಗೊಯ್ಯುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿಗೆ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಡುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತನಾದ ಕಡೇಕಾರು ಶ್ರೀಧರ ಭಟ್ಟನಿಗೂ, ಗಾಯಕರಾದ ಬಸವನಾಳಮಠರಿಗೂ ಈ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕತೆ ನಿರೂಪಿಸಿರುವ ರೀತಿಯೇ ಹೊಸದು ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ.

ಇದೇ ರೀತಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತಟ್ಟಬಲ್ಲ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಕತೆ ‘ಹರಕೆ’. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಅವಾಸ್ತವಿಕವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಹರಕೆ ಹೊರುವಂತೆಯೇ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತ ತಮ್ಮಣ್ಣಪ್ಪ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನೇನೋ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಹೊತ್ತ ಹರಕೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಹರಕೆಯ ಫಲವಾದ ಮಗನ ಡಾಕ್ಟರಿಕೆಯೇ ಅಪ್ಪನ ಹರಕೆಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಇಳಿಸುವ ವಿನೂತನ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದಾಗ ತಲೆದೋರುವ ಸಂದಿಗ್ಧ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಲವು ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುವಂತಿದೆ. ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇಂಥದ್ದು ಸಂಭವನೀಯವೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಅಸಂಭವವಂತೂ ಅಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಉತ್ತರ ಬಂದೀತು. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಯಾದ ತಂತ್ರ ಅದೇ ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್ ರಿಯಲಿಸಂನದು.

‘ಮೃತ್ಯುಂಜಯ’, ‘ಕಾಲನೇಮಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು’, ‘ಪ್ರಾಣದೇವರು’, ‘ಟೊಮ್ಯಾಟೊ’, ‘ಮರುಗಭೂಪತಿಯ ಮಗ: ಒಂದು ಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆ ಪತ್ರಿಕೆ’, ‘ಕೋಮುವಾದಿ’, ‘ಫೋಟೋ’ ಮೊದಲಾದ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸದೆಯೇ ಇರುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಜವಾದರೂ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಕತೆಗಳು ಓದುಗರನ್ನು ಇನ್ನುಳಿದ ಕತೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರೆ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಿದಂತೆ.

(ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರಹಗಳ ಸಂಕಲನ "ರೂಪ ರೂಪಗಳನು ದಾಟಿ" ಕೃತಿಗೆ ಬರೆದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಿಂದ ಆಯ್ದ, ಅವರ ಕತೆಗಳ ಕುರಿತ ಲೇಖನದ ಭಾಗ)
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ