Tuesday, June 30, 2015

ಕತೆಯೆಂಬ ಮಾಯಾ ಕೋಲಾಹಲ

ಮೌನೇಶ್ ಬಡಿಗೇರ್ ಅವರ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ "ಮಾಯಾ ಕೋಲಾಹಲ"ದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಂಟು ಕತೆಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಒಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಂ ಟೈಮ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಇದನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೌನೇಶ್ ಅವರು ಇದುವರೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢ ಬದುಕಿನ ಅಬ್ಸರ್ವೇಶನ್ ತಮಗೆ ದಕ್ಕಿಸಿದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಅವು ತಮಗೆ ತಟ್ಟಿದಷ್ಟೇ ತೀವ್ರವಾಗಿ - ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕನಸು, ರೂಪಕ, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ವಿನೋದ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು- ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಳೆ. ಇದನ್ನು ಅವರು ಸಹಜವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಂಬುದೇ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಥನದ ಗಿಮ್ಮಿಕ್ ಇಲ್ಲ, ಏನೋ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂಬ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಲಿ, ಯಾರಿಗೋ, ಯಾವುದಕ್ಕೋ ಬದ್ಧನಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಅಸಹಜ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಲಿಮಿಟೇಶನ್ಸ್ ಆಗಲಿ ಅವರಿಗಿಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಓದುಗನಿಗೆ ಮೊದಲಸಲಕ್ಕೇ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದುಬಿಡುವ ಸತ್ಯ. ಮೌನೇಶ್ ನಮಗೆಲ್ಲ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ನಾಟಕಕಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕಪ್ರಿಯ. ಹಾಗಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ನಾಟಕಕಾರ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಲು ಕಲಿವ, ಕಲಿತಿರುವ, ದೇಹದ ಚಲನೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಂಗ ಚಲನೆ, ಕತ್ತಲು-ಬೆಳಕಿನ ವಿನ್ಯಾಸ, ಸಂಗೀತವೂ ಆಗಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸದ್ದು, ಸಂಭಾಷಣೆ(ಟೆಕ್ಸ್ಟ್)ಯನ್ನು ಮೀರಿ ರಂಗಭಾಷೆಯ ಸಶಕ್ತ ಬಳಕೆ (ಅದರ ಧ್ವನಿಶಕ್ತಿಯ ಅರಿವು), ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಸಬಲ್ಲ ಒಗ್ಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಬದುಕಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ನಾಟಕೀಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣುಗಳು - ಇವೆಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಅರಿವು ಬೇರೆ ಹೊಸ ಕತೆಗಾರರಿಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌನೇಶ್ ಅವರಿಗೆ ಇದ್ದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇನ್ನು ಇವರ ಪುಟ್ಟ ಪರಿಚಯದ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಗಮನಿಸಿ " ಓದಿದ್ದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಓದು ಬಿಟ್ಟದ್ದು ಎಂದರೇನೇ ಹೆಚ್ಚು ಸತ್ಯ. ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಡಿಪ್ಲೊಮೋವನ್ನ ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ಬಿಟ್ಟು ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಹಾರಿದ್ದು, ಈ ಎಡಬಿಡಂಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದು ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು, ಓದಿದ್ದನ್ನ ಬರೆದದ್ದು, ಬರೆದದ್ದನ್ನ ಹರಿದದ್ದು! ನಂತರ ನೀನಾಸಂ ರಂಗಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅಭ್ಯಾಸ, ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಮುರಿಕೆ!"

ಜೋಗಿಯವರ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನ, ಓ ಎಲ್ ನಾಗಭೂಷಣ ಸ್ವಾಮಿಯವರಂಥ ನುರಿತ ವಿಮರ್ಶಕರ ಒಂದು ಮುನ್ನುಡಿ ಮತ್ತು ಮೌನೇಶರ "ಕಥನ ಕೋಲಾಹಲ" ಎಂಬ ಪ್ರವೇಶಿಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೌನೇಶರ ಕತೆಗಳ ಓದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಗತಿಗಳಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂಬುದು ಮೌನೇಶರಿಗೆ ಏನು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವರು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಬರಹಗಾರ ಎಂಬುದು ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ನವ್ಯ ಕಥಾಪರಂಪರೆಯ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನದಲ್ಲೇ ಕುಬ್ಜನಾಗುತ್ತ, "ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ದೈನಂದಿನ"ಗಳಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಏನೋ ಆಗಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಒಳಗಿನ ಬೆಂಕಿ ಆರಿಹೋಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಹಳಸಲು ಹಪಹಪಿಕೆಯ ಸ್ವಗತಪಾಠವಾಗಿ ಬಿಡಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಕತೆಯೊಂದು "ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿ" ಕತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವದೊಂದಿಗಿನ ಅನುಸಂಧಾನ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಕೆಟ್ಟು ಹೋದ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ಕನ್ಸೂಮರಿಸಂ ಕುರಿತೇ ಇರುವ ಕತೆಯಾದ "ಶಫಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ಸ್" ಕೂಡ ವಾಸ್ತವದೊಂದಿಗಿನ ಅನುಸಂಧಾನದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅರಸುವ ಕತೆಯೇ. ಈ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದೊಂದು ಕತೆಯೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಭಿನ್ನವಿಭಿನ್ನ ಹಾದಿಗಳು ಮೋಡಿ ಮಾಡುವಂತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಚಿಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ವಿ" ಕತೆಯ ಸೆಲ್ವಿ ಅದನ್ನು ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ (ಚಿಟ್ಟೆ ಹಿಡಿವ) ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, "ಮಾಯಾಕೋಲಾಹಲ"ದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮರಳಿ ತನ್ನ ಸಂವೇದನೆಗೆ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿಯೇ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಆಶಾವಾದವಿದೆ. ಮೌನೇಶರ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ವರ್ತಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಕಟುವಾಗಿ, ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯಂಗ್ಯ, ವಿಡಂಬನೆ, ವೈನೋದಿಕ ಧಾಟಿ ಸಹಕರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ನವ್ಯರಲ್ಲಿ ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಹೋದ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದ ಗುಣವೇ. "ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿ" ಮತ್ತು "ಶಫಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ಸ್" ಕತೆಯ ನಿರೂಪಕ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, "ಫೋಟೋದೊಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡ ಮುಖ" ಕತೆಯ ನಿರೂಪಕಿಯೂ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, "‘ದೊಡ್ಡಮನೆ’ ಪಾಪಮ್ಮ" ಕತೆಯ ನಿರೂಪಕನೂ ತನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು "ಮಾಯಾಕೋಲಾಹಲ" ಕತೆ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ವರ್ತಮಾನದ ಅತಿರೇಕಗಳನ್ನು ವಿಡಂಬಿಸುತ್ತಲೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕತೆಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಧ್ವನಿ ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗದೇ ಅದರಾಚೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಈ ಕತೆಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.

"ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ" ಕತೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಆಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಡುವ, ಬಹುಕಾಲ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಕತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಸಂಕಲನದ ಎಲ್ಲ ಕತೆಗಳಂತೆಯೇ ಈ ಕತೆಯಲ್ಲೂ ಮೌನೇಶ್ ಪ್ಲಾಟ್ ಕ್ರಿಯೇಟ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರೂಪುರೇಷೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ನಳನಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅಜ್ಜ, ಗೌರೀಕಾಕ, ಅವನ ರಾಜಕೀಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು, ಮದುವೆ, ಈ ಎಲ್ಲದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ಸಾಗುವ ಕಾಲಮಾನದ ಪಲ್ಲಟಗಳು, ಅಜ್ಜನ ಹೊಸ ಖಯಾಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ನಿರೂಪಕನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಚಿತ್ರ ಯಾವುದೂ ಒಂದು ಪೂರ್ವಯೋಜಿತ ಚೌಕಟ್ಟಲ್ಲ, ತಂತ್ರವಲ್ಲ, ತಾನು ಹೇಳಹೊರಟಿದ್ದು ಇದನ್ನೇ ಎಂದು ತಲುಪಬೇಕಾದ ಗಮ್ಯದ ಚಿಂತೆಗಳ ಹೊರೆಹೊತ್ತ ಪಯಣವಿದಲ್ಲ; ಜಯಂತರು ಎಲ್ಲೋ ಒಂದೆಡೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಲಗ್ಗೇಜಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯಾಣ! ಆದರೆ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ್ದು, ಹೀಗೆ ಹೊರಟಾಗ ಕತೆಗಾರ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲಿಗೂ ತಲುಪುವುದೇ ಇಲ್ಲ! ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಅಚಾನಕ್ ಎಂಬಂತೆ ಮುಕ್ತಿಧಾಮವನ್ನೇ ಕಂಡುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ!! ಹಾಗಾದಾಗಲೇ ಓ ಎಲ್ ನಾಗಭೂಷಣ ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಕತೆಗಾರ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೂ, ಓದುಗ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜಸ್ಟ್ ಛಾನ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್. ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಚಲಿಸಿ ಹೋ(ಗ)ದ ಚಹರೆಗಳು" ಕತೆಗೆ ಬಾಲ್ಯಕಾಲದ ನಾಯಿಯೊಂದರ ಕತೆ ಮತ್ತು ತತ್ಸಂಬಂಧಿ ಗೆಳೆಯನನ್ನು ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಕಂಡು ನಿಜ ಹೇಳಿಬಿಡಬೇಕೆಂಬ ತುಡಿತ - ಎರಡೂ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹಜವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣಿಸದೆ ಸೇರಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣಿಸುವುದು ಮತ್ತು "ಶಫಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ಸ್" ಕತೆಯ ಟೀವಿ, ಕನ್ಸೂಮರಿಸಂ ಕುರಿತ ಅಚ್ಚರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಬಾಂಬು, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ಕೋಮುವಾದದ ಎಳೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು - ಇಂಪ್ರೂವೈಸೇಶನ್ ಅನಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಒದ್ದೆ ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಕೂತಂತೆ ಕೂತ ಭಾವ ತರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ನನಗೆ ಹಾಗನಿಸಲು ನನ್ನವೇ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು. ನನಗೆ "ಚಲಿಸಿ ಹೋ(ಗ)ದ ಚಹರೆಗಳು" ಕತೆಯನ್ನು ಓದುವಾಗ ಪದೇ ಪದೇ ನೆನಪಾದುದು ಸಂದೀಪ ನಾಯಕರ ಹೆಸರಾಂತ ಕತೆ "ಕರೆ". ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಾವಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ಮುದುಕ ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ಒಮ್ಮೆ ಕಂಡು ಸಾಯುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಯಾರನ್ನೋ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಬರಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ತನಗೆ ಕರೆ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ತಾನು ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಕರೆ ಕಳಿಸಿದ್ದಾನೆ; ನಡುವೆ ಕತೆಯಿದೆ, ಓದುಗನಿದ್ದಾನೆ. ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆಯವರ ಒಂದು ಕತೆಯಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಮರಣಶಯ್ಯೆಯ ಚಿತ್ರವಿದೆ. "ಒಳ್ಳೆಯವನು" ಸಂಕಲನದ "ಕೈಹಿಡಿದವರು" ಕತೆ ಅದು.

"ಫೋಟೋದೊಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡ ಮುಖ" ಕತೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಒಂದು ಕತೆ ಎಂದು ಅನಿಸುವುದು ಅದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಮನುಷ್ಯನ ವಿಲಕ್ಷಣ ಮನಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ, ಈ ವಿಲಕ್ಷಣ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಮನೋಧರ್ಮವೆಂದೇ ಕರೆಯಬೇಕೇನೊ, ಅದಕ್ಕೂ ಈ ಕ್ರೈಮ್‌ಗಳಿಗೂ ಯಾವುದೋ ನಂಟು ಇದ್ದೇ ಇದೆ ಎನಿಸುವಂತೆ. ಸಂಕಲನದ ಮೊದಲ ಕತೆ "ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿ"ಯಲ್ಲೇ ಇಂಥ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಟೀವಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದವರಷ್ಟೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸಿಕ್ಕಿ ಬೀಳದ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ಸ್ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಬಿಡಿ, ತಮ್ಮ ಕ್ರೈಮ್ ಎಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ತಮಗೇ ಎಂದೂ ಅನಿಸಿದೇ ಇರುವಂಥ ನಿಷ್ಪಾಪಿ ಪಾಪಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ, ನನ್ನಂಥವರು, ನಿಮ್ಮಂಥವರು. ನಾವು ಯಾವತ್ತೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಟಕಟೆಯಲ್ಲಿ, ನೇಣುಗಂಭದೆದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ, ನಮಗೆ ಯಾವತ್ತೂ ನಾವು ಮಾಡಬಾರದಿತ್ತು, ಆಡಬಾರದಿದ್ದು, ಹಾಗಾಗಬಾರದಿತ್ತು ಎನಿಸಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅನಿಸಿದ್ದರೂ ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಡೆಬಿಡದೆ ಕಾಡಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ, ಅಂಥಾ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ನರಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯೊಂದು ನಮಗೆ ಬಂದುದೇ ಆದರೆ ಅದು ಆಗ ರೋಗ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ ಕೂಡ. ನಾವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲು, ಪ್ರಬುದ್ಧರಾಗಲು, ಬೆಳೆದವರಾಗಲು ಹೊರಟವರಲ್ಲವೆ ಮತ್ತೆ. ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವೇದಿತ್ವ, ಸಂವೇದನೆ, ಭಾವಸ್ಪಂದನದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಎಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಇರಬೇಕೆ, ಹಳಹಳಿಕೆ ಇರಬೇಕೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಖಚಿತ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾವಿರುವಾಗಲೇ ಈ ಕತೆಗಳು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರು ಈ ಫೋಟೋದಲ್ಲಿ ಬಂದವನು ಮನೆಗೂ ಬಂದು ಕದ ತಟ್ಟಿದನೇ ಎಂಬಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಮನುಷ್ಯ ಸಾಧಿಸುವ ಆ ಒಂದು ಹಂತವೇ ಈ ಒಂದು ರೋಗದ ಮೂಲವೇ ಅಥವಾ ಅದು (ಅದೇ) ಕ್ರೈಮ್ ಡೈರಿಯೇ ಎನ್ನುವುದು ಚಿದಂಬರ ರಹಸ್ಯದಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನಮ್ಮ ವ್ಯಗ್ರ ಘಳಿಗೆಯನ್ನು ಹಾಗೇ ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟು ನಾವು ನಾವೇ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಓದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೂಡ, ಉತ್ತರವಲ್ಲ.

"‘ದೊಡ್ಡಮನೆ’ ಪಾಪಮ್ಮ" ಹಾಗೂ "ಚಿಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ವಿ" ಕತೆಗಳು ಒಂದು ಸೀಮಿತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವರ್ಗಸಂಘರ್ಷದ ಎಳೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮೊಡಲಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕತೆಗಳು. ಉಳಿದ ಕತೆಗಳೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ನೆಲೆಯ ವಿವರ ಮತ್ತು ಕಥಾನಕದ ಚೌಕಟ್ಟು ಹೊಂದಿದ್ದೇ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಧೋರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸಿದರೆ ಈ ಎರಡು ಕತೆಗಳು ಒಂದು ವರ್ಗದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ "ಚಲಿಸಿ ಹೋ(ಗ)ದ ಚಹರೆಗಳು", "ಚಿಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ವಿ" ಮತ್ತು "ಮಾಯಾ ಕೋಲಾಹಲ" ಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಸಂಕಲನದ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳೂ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಹಾಗೆಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳಲ್ಲೂ ಕತೆ ನಿರೂಪಕನದ್ದೇ ಎಂದಲ್ಲ. "‘ದೊಡ್ಡಮನೆ’ ಪಾಪಮ್ಮ" ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಪಮ್ಮ ಕತೆ ಹೇಳುವವಳು, ನಿರೂಪಕನಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ "ಚಲಿಸಿ ಹೋ(ಗ)ದ ಚಹರೆಗಳು" ಮತ್ತು "ಮಾಯಾ ಕೋಲಾಹಲ" ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಗೌರೀಕಾಕ ಮತ್ತು ಶಂಕರಮೂರ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಸರಿಗೆ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ನಿರೂಪಣೆಯಿದ್ದರೂ ಅವರೇ ಅಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕರೂ ಆಗಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಹೀಗೆ ಸಂಕಲನದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ನೆಲೆಯನ್ನೇ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಮಾತಿಗೆ ಅಪವಾದವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಕತೆಗಳು ಇವೆರಡು. ಪಾಪಮ್ಮ ತೆರೆದಿಡುವ ಕತೆಗೂ ಸೆಲ್ವಿಯ ಕತೆಗೂ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ದುರಂತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮವುಳ್ಳದ್ದು ಎಂದೇನಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರ ನಿಜವಾದ ದುರಂತವಾಗಿರುವ ಬದುಕು ಏನಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮಗಳಿವೆ. ಇದು ಈ ಎರಡೂ ಕತೆಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ತುಂಬ ಹಿಂದೆ ಅನನ್ಯ ಕತೆಗಾರ ಕೇಶವ ಮಳಗಿಯವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಹೇಳಿದ್ದರು, ನಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಲಿತ ಸಂವೇದನೆಯ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತಗೊಂಡ ದಲಿತರು ತಮ್ಮ ಬದುಕು ದುರಂತವೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವ, ಅಂಥ ಅರಿವಿರುವ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಬರೇ ಗೋಳನ್ನೇ ಅಭಿನಯಿಸುವ ದಲಿತರು. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ದಲಿತರಿಗೆ ತಮ್ಮದು ದುರಂತವೆಂಬ ಅರಿವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಇದ್ದರೂ ಅವರು ಹಾಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ದುರಂತವೆಂದರೆ ಅವರು ಅಂಥ ಬದುಕನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೇ ತಮ್ಮದು ದುರಂತವೆಂಬ ಅರಿವು ಬಾಧಿಸುತ್ತಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ. ಆದರೆ ಕತೆಗಾರ ಪ್ರಾಜ್ಞನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಎಜುಕೇಟೆಡ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಅವರ ಸಹಜ ಬದುಕನ್ನು ದುರಂತವೆಂಬಂತೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಂಥ ಕತೆಗಳು ವಾಸ್ತವದ ಚಿತ್ರಕೊಡಲು, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಲು ಸೋಲುತ್ತವೆ. ಬಹುಷಃ ದೇವನೂರ ಮಹದೇವ ಅವರೇ ಇದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ, ಮೀರಿದ ಕತೆಗಾರ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. (ಮಳಗಿಯವರ ಒಟ್ಟು ಮಾತಿನ ಗ್ರಹಿಕೆ ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಇತಿಮಿತಿಗಳ ಲೇಪ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿದ್ದೇನೆ). ಈ ಮಾತು ಏಕೆ ನೆನಪಾಯಿತೆಂದರೆ, ಮೌನೇಶ್ ಬಡಿಗೇರ್ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಈ ದುರಂತ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಮೆಲೊಡ್ರಾಮ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ.

"ಮಾಯಾ ಕೋಲಾಹಲ" ಕತೆ ಈ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ನೀಡಿದ ಪುಟ್ಟ ಕತೆ. ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕತೆಯಿದ್ದರೆ ಅದು ಇದೇ.

ಮೌನೇಶರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅವರು ಕನಸುಗಳನ್ನು, ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒಂದಿನಿತೂ ಅಸಹಜವೆನ್ನಿಸದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕತೆಗೆ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಡುವ ಲೀಪ್. ಒಮ್ಮೆ ಜಯಂತ್ ಕಾಯ್ಕಿಣಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದ ಮಾತು, ‘ನೀನು ಬರೆಯುವ ಕತೆ ನೀನು ಮಾತ್ರಾ ನೋಡಬಹುದಾದ ಕನಸಿದ್ದಂತೆ!’ ಮೌನೇಶರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತೆಗಳು ಕನಸಿನಿಂದಲೇ ಎದ್ದು ಬಂದವೇ, ಅಥವಾ ಈ ಕತೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಕನಸಿದೆವೇ ಎನ್ನಿಸಿದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಅವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನಸುಗಳು, ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಕತೆಗಳು ಕೂರುತ್ತವೆ.

ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಒಂದಿಷ್ಟು ಕತೆಗಳನ್ನು ಯಾವ ಹಮ್ಮುಬಿಮ್ಮು ಬಿಗುಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮೌನೇಶ್. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದ ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳಿದ್ದರು, ಇದೆಲ್ಲ ಬೇಡ ಕಣ್ರೊ, ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಕತೆಗಳನ್ನೇ ಒಮ್ಮೆ ಓದಿ ನೋಡಿ, ನಿಮಗನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹೇಳಿ. ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಅಭಿನಂದನೆ - ಎಂಬರ್ಥದ್ದು. ಅದು ಸರಿ. ಜೊತೆಗೆ, ಇದನ್ನು ಹೇಳದಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು ಮೌನೇಶ್...
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Saturday, June 13, 2015

ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಕತೆಗಳು - ಹೇಳಲಾಗದ ಕತೆಗಳ ಕಥನ

ಕೆ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರ ಕತೆ, "ನಿಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪ್ರೇಮದ ಕಥೆ" ಬಹುಷಃ ಇವತ್ತಿಗೂ ನನ್ನಂತೆಯೇ ಇತರ ಬಹುಮಂದಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿ ನಿಂತಿರುವ ಒಂದು ಕತೆ. ಆ ಕತೆಯ ಮೋಹಕತೆ ಅದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಿರಲಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಕಥನ ಕೂಡ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಊರು, ಅಲ್ಲಿ ಆಡುವ ನಾಟಕ, ಅದನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗುವ ನಟರ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೇ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗುವ ಇಡೀ ಊರು, ಪುಟ್ಟರಾಜುವಿನ ಪ್ರೇಮ, ಮದುವೆ, ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೈಚಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ನಾವೂ ನೀವೂ ಕಂಡು ಕೊಳ್ಳುವ ಸಹಜಧರ್ಮ, ಹೀಗೆ ಅದೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಕತೆ. ಅದೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಕೆ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಓದುಗನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ನೆಲೆ, ಕತೆ ಹೇಳುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಾವು ಯಾರಿಂದ ಕೇಳಿದೆವೊ ಅವರಿಂದ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಓದುಗನಿಗೆ ದಾಟಿಸುವ "ಕತೆಗಾರ"ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಹಿಸುವ ನಿರೂಪಕನ ಪಾತ್ರದ ನೆಲೆ, ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂಥ ಒಂದು ಜೀವನ ದೃಷ್ಟಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಮಗೆ ಒಡೆದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕತೆ.

ಈಗ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರ ಹೊಸ ಕಥಾಸಂಕಲನ, "ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಕತೆಗಳು" ಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೆ ಪಿ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಬಹಳ ಆಳವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ, ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮುನ್ನುಡಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದದ್ದು, ಆಗದ್ದು ಯಾವುದು ಎಂದು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮುಲಾಜನ್ನೂ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಅವರು ಸಂಕಲನದ ಕತೆಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರ ಕಥನ ಕೌಶಲದ ಪಟ್ಟು-ಮಟ್ಟುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಚ್ಚರಿದಾಯಕ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು, ಮರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಿಡಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ತಮಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅನಿಸಿದ್ದನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳಲು ಯೋಗ್ಯವೆನಿಸಿದ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರು ಈ ಸಂಕಲನದ ಕತೆಗಳನ್ನು "ಇದು ಕನ್ನಡದ ಹೊಸ ದಾರಿಯ ಸುಳುಹು" ಎಂದು ಕರೆದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಂಗತಿ. ಈ ಮುನ್ನುಡಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಕೆ ರಘುನಾಥ್ ಅವರ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ಪ್ರವೇಶಿಕೆ ಕೂಡ ಇದ್ದು ಇದೂ ಕೂಡ ಕೆ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರ ಹೊಸ ಕತೆಗಳ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ.

ಕಥಾಸಂಕಲನವನ್ನು ಓದಿದ ಬಳಿಕ ಕೆ ಪಿ ಸುರೇಶ್ ತಮ್ಮ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೇನೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನಿಸುವುದು ಸಹಜವೇ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಕತೆಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒದಗಿ ಬಂದಾಗ ಆ ಬಗ್ಗೆ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಚರ್ಚಿಸುವುದು, ಬರೇ ಚರ್ಚೆಗಾಗಿಯಾದರೂ ಕೆಲವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಕೆಲವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಮಾತು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಅಗತ್ಯ.

ಇಲ್ಲೊಂದು ಕಡೆ "ಆತ್ಮೀಯವೆನ್ನಿಸುವಾಗಲೂ ಅಷ್ಟು ದೂರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಾತಿನ ಶೈಲಿ" - ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಕೆ ಪಿ ಸುರೇಶ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತು ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರು ಹಿರಿಯರಾದರೂ ನನ್ನ ಜೊತೆ ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದವರು. ಸಾಕಷ್ಟು ಅಂತರಂಗದ ಮಾತುಕತೆ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ನಡೆದಿದ್ದಿದೆ. ಹಿರಿಯರೂ, ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿರುವವರೂ ಆಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಮವಯಸ್ಕರಂತೆಯೇ ಒಂದು ಸ್ನೇಹದ ಪಾತಳಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಈಗ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಇದು "ಆತ್ಮೀಯವೆನ್ನಿಸುವಾಗಲೂ ಅಷ್ಟು ದೂರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಾತಿನ ಶೈಲಿ" ಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆದುರು ನಿಲ್ಲುವುದು ನನಗಂತೂ ಎದೆಯೊಡೆಯುವ ಸಂಗತಿ.

ಕೆ ಪಿ ಸುರೇಶ್ ಅವರ ಅನುಭವದ ಮಾತಿಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬದಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನ್ನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ನಾನೂ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಇದು ಮಾತ್ರ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹಚ್ಚಿತು. ಒಂದು ಸೀಮಿತ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಮಾತು-ಸ್ನೇಹ-ವ್ಯವಹಾರ ಬೇರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆತ್ಮೀಯತೆಯೇ ಬೇರೆ. ಆದರೆ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಬ್ಬನೇ ಕೂಡ ಹೌದು. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಛಂದಸ್ಸೇ ಆತನ ರಚನೆಯಲ್ಲೂ ಒಡಮೂಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಲೇ ಇಲ್ಲೊಂದು ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ನನ್ನ ಓದುಗ ಯಾರು ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವುದರ ಮೇಲೆ ಅದು ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಸುಧೇಂದ್ರ ತಮ್ಮ ಕತೆಗಳನ್ನು ತಾವು ತಾಯಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದುಕೊಂಡು ಬರೆಯುತ್ತಾರಂತೆ. ಕಾಗಿನೆಲೆಯವರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಓದುಗ ಯಾರು ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ ಪಿ ಲಂಕೇಶ್ ತಮ್ಮ ಸಂಚಿಕೆಯ ಟೀಕೆ-ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಮ್ಮಿ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬರೆದಿದ್ದೂ ಉಂಟು. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಓದುಗ ಎಂಬುದು ಸಮಷ್ಠಿಯೇ ಹೊರತು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಓದುಗ ಸಮಷ್ಠಿಯಿಂದ ಆಯ್ದ ಕೇವಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಆವಿರ್ಭವಿಸುವುದು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವೆಡೆ ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಕೂಡ ಹೌದು. ಬರೆಯುವ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವರಿಗೆಲ್ಲ ಗೊತ್ತಿರುವ ಈ ಮಲ್ಟಿ ಶಿಫ್ಟ್ ಏನಿದೆ, ಅದೇ ಈ ಆತ್ಮೀಯವೆನ್ನಿಸುವಾಗಲೂ ಅಷ್ಟು ದೂರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಶೈಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಂದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಓದುಗ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ತೀರಾ ಗೊತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಎಲ್ಲರೂ ಯಕಃಶ್ಚಿತ್ ಮನುಷ್ಯರೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಆದರೆ, ಒಂದಷ್ಟು ತೀರಾ ಅಪರಿಚಿತ, ಅನೂಹ್ಯ ಮತ್ತು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ "ವಿಚಾರ" ಕೂಡ ಹೌದು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವನ ಎದುರು ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನಿಗೆ ನಗ್ನನಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರ ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಮಾತು ಕೂಡ ನಿಜವೇ. ಹಾಗಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನನಗೆ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರ ಆತ್ಮೀಯತೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಅನುಭವಿಸಿರುತ್ತ ಅದು ಆತ್ಮೀಯವೆನ್ನಿಸುವಾಗಲೂ ಅಷ್ಟು ದೂರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶೈಲಿ ಎಂದುಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟರೆ ಎದೆಯೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಹುಷಃ ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಕೆ ಪಿ ಸುರೇಶ್ ಅವರ ಮಾತು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಡಿತು.

ಮಾಸ್ತಿಯವರ ಕತೆಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗಲೂ ನನ್ನನ್ನು ಅದೇ "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶೈಲಿ" ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾಸ್ತಿ ಓದುಗರೊಂದಿಗೆ ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಕತೆ ಸುರು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ, ಓದುಗರ ಜೊತೆ ಎರಡು ಮಾತನ್ನಾಡಿ ಮುಗಿಸಿದರೂ ಅವರು ಎಲ್ಲೋ ಗೆರೆಯಾಚೆಗೇ ನಿಂತಂತಿರುತ್ತದೆ. ತೇಜಸ್ವಿ ಥರ ದಿನವೂ ಭೇಟಿಯಾಗುವ ನಮ್ಮೂರಿನ ಗೆಳೆಯನಂತಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಲಂಕೇಶ್ ಥರ ಅದೂ ಇದೂ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳುವ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಕೂಡ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಹೆನ್ರಿ ಮಿಲ್ಲರ್ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಃ ಜಾರ್ಜ್ ಆರ್ವೆಲ್ ಹೇಳಿರುವ ಮಾತುಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕು.

"Read him for five pages, ten pages, and you feel the peculiar relief that comes not so much from understanding as from being understood. "He knows all about me," you feel; "he wrote this specially for me.""

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಓದುಗನಿಗೂ ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಓದುವಾಗ ಆಗಿಯೇ ಇರುವ ಅನುಭವವಿದು. ಕೃತಿಕಾರ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ, ಇದು ತನ್ನದೇ ಕತೆ, ಈ ಸಂವೇದನೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ನನ್ನವೇ ಎನಿಸದೇ ಇರುವ ಓದುಗ ಯಾರೂ ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಸಾಹಿತ್ಯ ನಮ್ಮದಾಗುವ ರೀತಿಯೇ ಇದು. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರು ನಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪ್ರೇಮದ ಕತೆಯನ್ನು ನಮಗೇ ಹೇಳಬಲ್ಲ ಕತೆಗಾರ ಆಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ಕೂಡ. ಇದಕ್ಕೆ ಅನನ್ಯ ಪ್ರೀತಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಓದುಗನ ಜೊತೆ ಅಂತರಂಗದ ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರಬಹುದಾದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ತಾದ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವಂತಿಲ್ಲ. ನಾವು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಕಾಲ ಅದಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಪೂರಕವಾಗಿರುವಂತೆಯೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದಿ ಲೇಖಕನಾದವನು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಇರಿಸು-ಮುರಿಸುಗಳನ್ನೆದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

"ಓದುಗರೊಡನೆ..." ಎಂದು ತೊಡಗುವ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರ ಮಾತುಗಳು ತೊಡಗುವುದೇ ಹೀಗೆ:

"ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದಿನ ಹೀಗಾಯಿತು. ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೀಗಾಗಲು ಶುರುವಾಯಿತು.

" ಬರವಣಿಗೆ ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದರೂ ನಾನು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲೂ, ಓದುಗರಿಂದಲೂ ಕೆಲ ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು/ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಿರುವುದು ನನಗೇ ಗೊತ್ತಿದ್ದು ಕೂಡ ನಿಸ್ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದೆ. ಏನಾದರೂ ಸರಿ ಇದನ್ನು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲೇಬೇಕು, ಎದುರಾಗಲೇ ಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರೆ, ಇಂತಹ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನಾನು ನನ್ನಿಂದಲೂ ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವುದರ ಅರಿವಾಯಿತು. ಆಯ್ತು, ಈಗ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ತೋರಿಸುವುದು ಬೇಡ, ಎಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಬೇಡ, ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಹರಿದು ಹಾಕಿಬಿಡುವುದು ಎಂದು ನನಗೆ ನಾನೇ ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ಒಂದೆರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನನಗೆ ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಾನೇ ನನ್ನ ಬರವಣಿಗೆಯ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ, ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, ಓಘದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರಬಹುದೆಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಿತ್ತು ತಿನ್ನಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು."

ಬಹುಷಃ ಒಬ್ಬ ಕತೆಗಾರನಿಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಕತೆಗಳನ್ನು ಅವು ಎಷ್ಟೇ ಆಪ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಷ್ಟೇ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ಎಷ್ಟೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಾಗೆಲ್ಲ ಆಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಅವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಕೂಡ ಎಂಬಂಥ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎದುರಾಗುವುದು ಕೂಡ ಸಹಜವೇ. ಆಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅವನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕತೆಗಾರನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಕತೆಗಳನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಸರಿ, ಹೇಳದೇ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲ. ಅಂಥ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೂಹ್ಯತೆಯನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಬ್ಸ್ಟ್ರಾಕ್ಟ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೂ ಒಂದು. ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಮೀರಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು, ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು, ಫ್ಯಾಂಟಸಿಯನ್ನು, ನಿಜವೋ ಭ್ರಮೆಯೋ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಘಟನಾವಳಿಗಳನ್ನು ತರುವುದು ಒಂದು. ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹಲವು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥ ಸ್ಫುರಿಸುವಂತೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯುವುದು ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ, ಕತೆಗಿಂತ, ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ತರ್ಕಕ್ಕಿಂತ ಭಾವವೇ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಭಾವ ಓದುಗನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ, ಒಟ್ಟು ಸಂವಹನ ಈ ಲಯದಲ್ಲಿ ಸಫಲಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರ ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸತನ ಇದೇ.

ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಕತೆಗಳನ್ನಂತೂ ಹೀಗಲ್ಲದೇ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತಿವೆ. ನಮ್ಮ ಗಮನ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹರಿಯಬೇಕಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಈ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನುರಣನ ಶಕ್ತಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಕತೆಗಳೆಲ್ಲ ಒಂಥರ ಕವನಗಳಂತೆ ಪುಟ್ಟದಾಗಿದ್ದರೂ ಓದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಹನವಾದ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕತೆಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನೂಹ್ಯತೆ, ಹೌದೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬಂತೆ ಅವು ಕಾಣಿಸುವ ಹೊಳಹುಗಳು, ಯಾವುದನ್ನೂ ಇದಂಇತ್ಥಂ ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳದೆ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಉಳಿಸಿಬಿಡುವ ಅಪೂರ್ಣತೆಯೇ ಈ ಕತೆಗಳ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ನಗು, ಸಾವು ಬಲ್ಲ ನೋಟ, ಕಂಡು ಕೇಳದ ಶಬ್ದ, ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ, ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ನಾಯಿ, ಮುಟ್ಟು, ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ, ೧೨-೦೫-೧೯೬೨, ದಾಟದ ಮೂರು, ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರು ಇದುವರೆಗಿನ ಶೈಲಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಈ ಬಗೆಯ ಕತೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲ ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಫಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ, ಅಂಥ ರಿಸ್ಕ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಅವರ ದಿಟ್ಟತನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

ಹೀಗಿದ್ದೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿ ಇಣುಕುತ್ತಿರುವುದು ಕೂಡ ಸತ್ಯ. ದಾಂಪತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಾಗಲೆಲ್ಲ ಒಂಥರಾ ಹಳೆಯ ಕತೆ/ಲೇಖನಗಳ ಛಾಯೆ ಕಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಕಾಭಿರಾಮದ ಮಾತುಕತೆಯ ಶೈಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೂ ಮತ್ತೆ ಹಳೆಯ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಷಃ ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಕತೆಗಳನ್ನಾದರೂ ("ವಾಸನೆಯ ಸುವರ್ಣ ಜಯಂತಿ","ಪಾತ್ರ, ನಟ ಮತ್ತು ನಿಜ","ವೈಶಂಪಾಯನದಲ್ಲಿ ಪಾಲು", "ಕೃತಜ್ಞತಾ ಕಲ್ಯಾಣ " ಮತ್ತು "ನಿಮಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಥೆ ಹೇಳೋಲ್ಲ") ಕೆ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು, ಹೇಳಿದ್ದರೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬೇಕಿದ್ದುದೇ ಆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಎಂದೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಬಹುಷಃ ಆ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನನಗೆ ಅನಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆಲ್ಲ ಅನಿಸಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಈ ಹೊಸ ಶೈಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳನ್ನೂ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಪಾತಳಿಯಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು. ಇದು ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ, ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಸಾಧಿಸಬಯಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕತೆಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಹೊಂದುವ ಶೈಲಿ.

Father's Day, ಸಾವಿನ ಬಣ್ಣ, ದೃಷ್ಟಿ - ಅದೃಷ್ಟ, ಗುಟ್ಟೇ ಇರಬಾರದು ಸ್ವಾಮಿ, ಶಿವಂಗಿ ಸ್ವಾಮಿ, ಲೇಖಕನ ರಾಜೀನಾಮೆ, ಶೀಲವಂತರ Affidavit ಕತೆಗಳು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಅಸಂಗತ ಕ್ರಿಯೆ, ಕಥಾನಕದ ನಡೆ, ವಿಚಿತ್ರ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ರಂಜಿಸುತ್ತಲೇ ಗಹನವಾದ ವಿಚಾರಗಳತ್ತ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವಾದರೂ ಇಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕತೆ, ತರ್ಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ನಿಲುವು ಎದ್ದು ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಒಂಥರಾ ಝೆನ್ ಕತೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಕತೆಗಳೂ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದವು. ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಶೈಲಿಗೆ ಒಗ್ಗದ ವಸ್ತು-ಹರಹು ಇದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿತ್ತು ಎಂದೂ ಅನಿಸಿತು. ಆ ಬಗ್ಗೆ ಕೆ ಪಿ ಸುರೇಶ್ ಹೇಳಿರುವ ಮಾತಿಗೆ ನಾನು ಸೇರಿಸುವುದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ, ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸೀಸದ ಕಡ್ಡಿ, ತಿಥಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ, ಯಕ್ಷ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ, ಸೂರ್ಯೋದಯ, ಸರ್ ಎಂ.ವಿ. ಕೊನೆಯ ಬಯಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ ಎಂ.ವಿ. ಮತ್ತು ರುದ್ರಭೂಮಿ ಕತೆಗಳು ಮನಸ್ಸು-ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೀರ ಹೊಸದಾದ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ತಿಥಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕತೆ ಸಶಕ್ತವಾಗಿದ್ದೂ ಅದರ ಬಂಧ ಕೊಂಚ ಸಡಿಲವಾಗಿದ್ದು, ವಿಳಂಬಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಉಳಿದ ಕತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಕತೆಗಳು ಉಳಿದ ಕತೆಗಳಂತೆ ಅನೂಹ್ಯವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ವಿಶೇಷ ಹೊಳಹುಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸುವಷ್ಟು ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತವಲ್ಲದಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಂಥ ಅನುರಣನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಹೋಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಅದು ನನಗೆ ದಕ್ಕಬೇಕಿರುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಓದುಗನೇನೂ ಕತೆಗಳಿಂದ ತಿಣುಕಾಡಿ ಪಡೆಯುವಂತಿರಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಲುವು ನನ್ನದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇವತ್ತು ನಾವುಗಳೆಲ್ಲ ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ, ಕದ್ದುಮುಚ್ಚಿ, ಅರೆಬರೆಯಾಗಿ ಓದಿಕೊಂಡರೂ ಕತೆ ನಮಗೆ ದಕ್ಕುವಂತಿರಬೇಕಾದುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ!

ಇಷ್ಟು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಹೇಳಲೇ ಬೇಕಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾತೆಂದರೆ ಈ ಮೂರೂ ಬಗೆಯ ಕತೆಗಳನ್ನು ಗೆರೆಯೆಳೆದು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಕಷ್ಟದ್ದು. ಇವುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು overlapping ಆಗಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳೂ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗಾತ್ರದ ಕತೆಗಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ನಿಜಕ್ಕೂ ತಮಗೆ ತಕ್ಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಕೆಲವು ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಗಾತ್ರ ಕುಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡಂತಿವೆ. ಕೆಲವು ಕತೆಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿದ್ದೂ ಅಂಥ ಗುರುತ್ವ, ಗಹನತೆ, ಅನುರಣನ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲ ಎನಿಸಿದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ದೀರ್ಘ ಎನಿಸುವಂತಿದ್ದೂ ಮಹತ್ವದ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ದೀರ್ಘವಾಗಿದ್ದೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಹರಿತವಾಗದೇ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದು ಅವನ್ನು ಸುದೀರ್ಘ ಕತೆಯಾಗಿಸಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತೇ ಎನಿಸುವಂತಿವೆ. ಹೀಗೆ ಗಾತ್ರ, ವಸ್ತು, ತಂತ್ರ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಕತೆಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಬಗೆಯ ಗಾತ್ರ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥ ಶಿಲ್ಪ ಪಡೆದ ಕತೆಗಳು ಇಂಥವೇ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಹಾಗಾಗದೇ ಹೋದ ಕತೆಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂಶ ಕೈಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ.

ಈ ಸಂಕಲನದ ಹೆಚ್ಚಿನೆಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತನ್ನ ನೆರಳು ಚಾಚಿರುವ ಮೃತ್ಯು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇದುವರೆಗೂ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಂಡ ಮೃತ್ಯುಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ತುಂಬ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೃತ್ಯುವೆಂದರೆ ಮೃತ್ಯು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಹುಟ್ಟಿರುವ ಮೃತ್ಯುಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಹೊರತು ಅದನ್ನು ನಿಗೂಢಗೊಳಿಸಿ ಬೆರಗು ನೀಡುವ ತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ. ಈ ಕತೆಗಳಿಗೆ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಕತೆಗಳು ಎಂದೇ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿರುವುದು ಆ ರೀತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರು ಇನ್ನೂ ಬದುಕಿರುವವರಂತೆ ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ನಡುವೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾವನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ತ ನಂತರವೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಉಳಿದೇ ಹೋದ ಕೆಲಸ/ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ತ ಮಾಡಲೂ ಆಗದ ಇತ್ತ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಲೂ ಆಗದ ನಮ್ಮ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೆದಕಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅಳತೆಗೋಲೊಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರೀತಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಹಿಂಸೆಯಾಗಿ ಕಾಡಿದರೆ ಅವರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸಲಾಗದ ಆಯಾಮ ನಮ್ಮದೇ ಕೊರೆಯಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾವನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಆಗಿಯೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಮಲಗುವುದು ಕಷ್ಟ.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಈ ಸಂಕಲನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತೆಗಳು ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಪುನರಪಿ ಓದಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುವಂತಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಂಥ ವ್ಯವಧಾನ, ಆಸಕ್ತಿ ಇಂದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಂತೂ ನನ್ನನ್ನೂ ಕಾಡಿದೆ. ಎಲ್ಲೋ ಒಂದೆಡೆ ನಾನು ಒಂದೊಂದು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೂ ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಸಮಯ (ಕಾಲ), ಅವಕಾಶ(Space) ಮತ್ತು ವ್ಯವಧಾನ (quality time ಎನ್ನುತ್ತೇವಲ್ಲ, ಆ ಅರ್ಥದ ವ್ಯವಧಾನ) ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಸಫಲನಾಗುತ್ತಿಲ್ಲವೇನೊ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಓದುವವರ ಆತಂಕ. ತಮ್ಮ ಚೂರುಪಾರು ಓದಿಗೆ ಫೇಸ್ ಬುಕ್, ವ್ಯಾಟ್ಸಪ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೌಸಿಂಗ್-ಸರ್ಫಿಂಗ್ ಶೈಲಿಗಳನ್ನೊಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡವರ ಮಾತು ಬೇರೆ. ಓದುವುದನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟವರದ್ದು ನಿಜ ನೆಮ್ಮದಿ.

ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಈ ಕತೆಗಳು ಬಹುಕಾಲ ನಿಲ್ಲುವ ರಚನೆಗಳು ಎಂಬ ಮಾತನ್ನಂತೂ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು.

****

ಈಗ ಮೇಲಿನ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಕತೆಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ ಈ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು.

ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ನಗು ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದೊಂದು ಮುಜುಗರ, ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ನಡೆದು ಬಂದಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ತತ್ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾರದ, ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾರದ, ಸಹಿಸಲಾರದ ಅಸಹನೆಯ ಸ್ಫೋಟವಿದೆ. ಇದು ದಲಿತ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಳ್ಳವರು-ಇಲ್ಲದವರು ಮುಂತಾಗಿ ನಾವು ಕಟ್ಟಬಹುದಾದ ವರ್ಗಸಂಘರ್ಷವೋ, ಶೋಷಣೆಯೋ, ಪಕ್ಷಪಾತದ ನಿಲುವೋ ಅಲ್ಲ ಎನಿಸುವಾಗಲೂ ಅದರ ಬೀಜಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತನ್ನೊಳಗೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಂಥ ಸಂಗತಿಯೇ. ಆದರೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಇದು ಹೀಗೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳತೊಡಗಿದೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ಕುಸಿದು ಬೀಳುವಂಥ, ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾದ, ಸಂವೇದನೆಗಳ ಮಟ್ಟದ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅವೆಲ್ಲದರ ಬೀಜಗಳಿವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಗುವ ಹಂತ ಅಥವಾ ಸಮಾಜ ಕೆಟ್ಟು ನಾರುವ ಹಂತ ಎರಡೂ ತೊಡಗುವ ಒಂದು ಸಂದಿಗ್ಧ ಬಿಂದುವಿನ ಚಿತ್ರಣ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಸಾವು ಬಲ್ಲ ನೋಟ ಕೂಡ ಸರಳವಾಗಿದ್ದೂ ಗಹನವಾದ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು, ಅದು ಇದೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದ ಪರಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಲಕುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಕತೆ. ಸಾಯುವ ಕೆಲ ಸಮಯ ಮುಂಚೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸು ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೆ, ಹಂಬಲಿಸುತ್ತೆ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಆಡುಮಾತನ್ನೇ ಹಿಡಿದು ಸಾಗುವ ಕತೆ ಬದುಕಿನ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಲೇ ವಾಸ್ತವದ ಕಟು ದೈನಂದಿನದ ಎದುರು ಸಾವು-ಬದುಕು, ಅದರ ಕಾರ್ಪಣ್ಯ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಚಿತ್ ಮಾಡುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಸತ್ತರೂ, ಯಾರು ಬದುಕಿದರೂ ತನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ ತಾನು ಓಡುತ್ತಿರುವ ದಿನಮಾನದಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ಗಂಭೀರ ವಿದ್ಯಮಾನವೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ಸಾಗುವ ಬಗೆ ನಮಗೆ ಗೊತ್ತು. ಪಕ್ಕದ ಮದುವೆ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮದ ಗದ್ದಲ ಇರುವಾಗಲೇ ಇತ್ತ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ, ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ಗಡಿಬಿಡಿ ಇರುವುದು ವಿಶೇಷವೇನಲ್ಲ. ಆಗಲೂ ಇದಲ್ಲ ನನ್ನ ಜಗತ್ತು ಎಂದು ಸುಮ್ಮನೆ disown ಮಾಡಲಾಗದು ನಮಗೆ. ನಮ್ಮ ಅದೇ ಜಗತ್ತಿನೆದುರು ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳು, ಸಾವು-ನೋವು-ವಿಯೋಗ-ನೆನಪು-ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳೆಲ್ಲ ಕೇವಲ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಕಾಡುತ್ತ, ಯಾವುದಕ್ಕೋ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತ, ನೋನುತ್ತ ಉಳಿಯುವ ಘಳಿಗೆಯ ದಿವ್ಯವನ್ನು ಛಕ್ ಎಂದು ಹೊಳೆಯಿಸಿ ಮರೆಯಿಸುವಂತೆ ಈ ಕತೆಯಿದೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹಲವು ಕತೆಗಳೂ ಇವೆ.

ಕಂಡು ಕೇಳದ ಶಬ್ದ ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಇದೆ, ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ವಾಸ್ತವದೊಂದಿಗೆ ಮೇಳೈಸಿ ಹೇಳುವ ವಿಧಾನದ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ಇದ್ಯಾವುದೂ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸದೆ, ತರ್ಕದ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದೆ ನೇರ ಅಂತರಾತ್ಮಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆಯಿಡುವ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲಿನದು. ಸಾವು ಮತ್ತು ಸತ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮುಖಾಮುಖಿಯಂಥ ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇನಿದೆ, ತೀರ ಆತ್ಮೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಇದೀಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನೊಂದ ಮನಸ್ಸು ಅಥವಾ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದೀತು ಎಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ನೊಂದ ಮನಸ್ಸು ಅಥವಾ ಹಿಂದೆಂದೋ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜೀವಂತಗೊಂಡು ನಮ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ ನೋವು - ಇವುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಅನುಭವಿಸಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯ ಬದುಕುವುದೇ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ. ವಿಯೋಗ, ವಿರಹ, ವಿರಸ ಮತ್ತು ಸಾವು ಕಠೋರವಾಗುವುದು ಕೂಡ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯಲಾಗದ ಈ ನೆನಪುಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದಲೇ. ನೆನಪು ಮಧುರವಾಗದೆ ಕಠೋರವಾಗುವುದು ನಾವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಗೈರಿನಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸದೇ ಬಿಟ್ಟ ಕೆಲವು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ನೆನೆದು. ಆ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದಿಷ್ಟು ಉಳಿದು ಹೋಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ನಾವು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಹೋಗಿದ್ದೇವೆ, ಅದನ್ನು ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಆ ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ನಾವಿರುವಷ್ಟೂ ಕಾಲ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದು ಹೋಗುವ, ನಿರಂತರ ಕಾಡುವ ಪುತ್ರಶೋಕದಂತಿದೆ. ಇದು ಇಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಕತೆಗಳ ಏಕಸೂತ್ರ. ಆದರೆ ಈ ಏಕಸೂತ್ರ ಕಾಣಿಸುವ ಸತ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ ವಿಭಿನ್ನ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವ, ಮಾತಿಗೆ ನಿಲುಕದ ಕಲಕುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ದಕ್ಕುವಂಥಾದ್ದು. ಹೀಗೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಕತೆಗಳೂ ಎಲ್ಲೋ ಯಾವುದೋ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ಕಣ್ತೆರೆಸುವ ಮೆಲುದನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ, ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ನಾಯಿ, ಮುಟ್ಟು, ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ, ೧೨-೦೫-೧೯೬೨, ದಾಟದ ಮೂರು ಕತೆಗಳು ಬೇರೆ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸಾವು, ಅದರ ಅಮೂರ್ತ ಸಂಬಂಧವೊಂದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡೇ ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಗೆಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ನಾಯಿ, ಮುಟ್ಟು, ಯಕ್ಷ ಪ್ರಶ್ನೆ, ೧೨-೦೫-೧೯೬೨ ಮತ್ತು ದಾಟದ ಮೂರು ಕತೆಗಳು ಒಂದೊಂದೂ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡುವ ಕಸುವುಳ್ಳ ಮಹತ್ವದ ಕತೆಗಳು. ನಮ್ಮ ಭೂತಕಾಲದ ದೈನಂದಿನ, ಕಳೆದ ದಿನಗಳ ಬದುಕು ಕೂಡ ಸತ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆಯೇ, ಅಷ್ಟೇ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೆನಪು. ಆ ನೆನಪು ಒಂದು ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ. ಸತ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಸದ್ಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನೆನಪಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದರ ಸತ್ತ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ನೆನೆನೆನೆದು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಲ್ಲರ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಬರುವಂಥಾದ್ದೇ. ಈ ಕಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಬದುಕಿನ ಮರ್ಮವನ್ನು ಒಂದು ಹೊಳಹಿನಲ್ಲೆಂಬಂತೆ ಕಾಣಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಮುಟ್ಟು ಕತೆಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಸಾವು ತನ್ನ ನೆರಳು ಚಾಚಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಕಮಿಷನರ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ ಸಾಕಿದ ಮಗು ಒಂದೇಯೆ? ಹೌದು ಎಂದಾದರೆ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನದು ಸದ್ಯ ಮರುಜನ್ಮವೇ ಸರಿ. ಇಲ್ಲಿರುವುದು ಕಮಿಷನರ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನ "ಸತ್ತ ಭೂತವನ್ನು ಹದ್ದಿನಂದದಿ ತಂದು ಅವನ ಮನೆಯಂಗಳದಿ ಹಾಕುತ್ತಿರುವ" ಸಾವಿತ್ರಮ್ಮ ಎಂಬ ವರ್ತಮಾನ. ಮುಟ್ಟು ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ ಲಂಕೇಶರ "ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡವನು" ಕತೆಯ ನೆನಪು ತರುವಂತಿದೆ.

ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗ ಎಂಬ ಕತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಸಾವು, ಸ್ಮಶಾನ, ಅಪರಕರ್ಮ ಎಲ್ಲ ಇದ್ದೂ ಅದು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ, ಜೀವನ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವ ಜೀವದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಎನ್ನುವುದು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರು ತಣ್ಣಗಿನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ತುಂಬ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಕತೆ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ.

ಅಕಿರಾ ಕುರಾಸೋವಾನ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲೆಂದೇ ಬರುವ ಒಬ್ಬ ಯುವ ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯ ಒಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೇನು ಸಾಯಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕ ಸುಮ್ಮನೇ ಕೂತು ಆತನನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರು ಎನ್ನುವುದೇ ಆ ಸಲಹೆ. ಅಲ್ಲೀಗ ರೋಗಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾಡಬಹುದಾದ್ದು ಇನ್ನೇನೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಉಳಿದಿರುವುದೆಲ್ಲಾ ಸಾವಿನ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆಯಷ್ಟೇ. ಹಾಗೆ ಸಾವಿನ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಾಸಿಗೆಯ ಪಕ್ಕ ಕುಳಿತು ಆ ನೀರವ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು, ಸ್ವತಃ ಒಬ್ಬ ಆರೋಗ್ಯವಂತ, ಸ್ವಸ್ಥ, ಯೌವನದ ದೇಹ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ಜರ್ಜರಿತ ಶರೀರವೊಂದರ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವುದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕಲಿಕೆ ಎಂದು ಆ ಹಿರಿಯ ವೈದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರ "ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನ ಕತೆಗಳು" ಹುಟ್ಟಿರುವುದು ಅದೇ ನೆಲೆಯಿಂದ.

ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಕತೆಯ ತಿರುಳು ನನಗೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ಒಗ್ಗಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಂಥ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಒಂದು ಅಬ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಸ್ಥಿತಿ, ಆ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಅಧ್ಯಯನ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದಂಥ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ ಅಥವಾ ಒದಗಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಯಾಕೊ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗುವುದು ವಿ ಆರ್ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಅವರ "ನೀಲಿಗ್ರಾಮ" ಕಾದಂಬರಿ. ಅಲ್ಲಿ ನೀಲಿಗ್ರಾಮದ ದೊರೆ ಇನ್ನೂ ಆಟ ಆಡಿಕೊಂಡಿರಬೇಕಾದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಲೈಂಗಿಕತೆಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ(?) ಒಂದು ಚಿತ್ರವಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ರೇಪು, ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ವಿಜೃಂಭಣೆ ಎಲ್ಲ ಇರುವಂತೆಯೇ ಮದುವೆಯಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗುತ್ತಿರುವ, ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ, ಸಲಿಂಗಕಾಮದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತರಾಗುತ್ತಿರುವ ಯುವಜನಾಂಗ ಕೂಡ ನಮ್ಮ ವರ್ತಮಾನವಾಗಿದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಇವತ್ತಿನ ಈ ಲೈಂಗಿಕ ಅತಿರೇಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದು ಕೂಡ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯೇ ಹೊರತು ಕಾಮುಕತೆಯಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಕತೆಯ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಹೊಸ ಶೈಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜ.

ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸೀಸದ ಕಡ್ಡಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಬಹುದಾದರೂ ಕತೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಿಥಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಗಂಭೀರವಾದುದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಹರಿತವಾಗಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯೋದಯ ಕತೆ ಕೂಡ ಹೇಳಬೇಕಾದುದನ್ನು ತೀರ ಸರಳಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇವು ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ, ವೈಚಾರಿಕ ತರ್ಕ ಅಥವಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಕತೆಗಳಾಗಿವೆ.

Father's Day ಒಂದು ಅಸಂಗತ ಕತೆಯಂತಿರುವ ನಿಜಕ್ಕೂ ಫ್ಯಾಂಟಸಿಯಷ್ಟೇ ಆಗಿರುವ ಕತೆ. ಇದು ನಗಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಣಕುತ್ತದೆ ಕೂಡ. ಸಾವಿನ ಬಣ್ಣ, ದೃಷ್ಟಿ - ಅದೃಷ್ಟ, ಗುಟ್ಟೇ ಇರಬಾರದು ಸ್ವಾಮಿ, ಶಿವಂಗಿ ಸ್ವಾಮಿ, ಲೇಖಕನ ರಾಜೀನಾಮೆ, ಶೀಲವಂತರ Affidavit ಕತೆಗಳು ಕೂಡ ಇಂಥ "ಝೆನ್ - ತನ" ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕತೆಗಳು. ಆದರೆ ಈ ಸಂಕಲನದ ನಿಜವಾದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇರುವುದು ಈ ಕತೆಗಳಲ್ಲಲ್ಲ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಒರಿಜಿನಲ್ ಆದ, ಸರಳವಾಗಿ ತನ್ನಂತರಂಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದ ಕತೆಗಳೇ ಈ ಸಂಕಲನದ ಪ್ಲಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್. ಉಳಿದಂತೆ ಈ ಕತೆಗಳೆಲ್ಲ ಊಟದ ಜೊತೆ ರುಚಿಗೆ ಹುಳಿಯೊಗರು ಉಪ್ಪಿನ ಕಾಯಿ ಎಲ್ಲ ಇರುವಂತೆ ಇವೆ, ಇಷ್ಟವೂ ಆಗುತ್ತವೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪೇಲವ ಎನಿಸುವ ಎರಡು ಕತೆಗಳು ಸರ್ ಎಂ.ವಿ. ಕೊನೆಯ ಬಯಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ ಎಂ.ವಿ. ಮತ್ತು ರುದ್ರಭೂಮಿ.

"ವಾಸನೆಯ ಸುವರ್ಣ ಜಯಂತಿ","ಪಾತ್ರ, ನಟ ಮತ್ತು ನಿಜ","ವೈಶಂಪಾಯನದಲ್ಲಿ ಪಾಲು", "ಕೃತಜ್ಞತಾ ಕಲ್ಯಾಣ " ಮತ್ತು "ನಿಮಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಥೆ ಹೇಳೋಲ್ಲ" ಕತೆಗಳನ್ನು ಸತ್ಯನಾರಾಯಣರ ಇದುವರೆಗಿನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಅಂಥ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೂ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆಗ ಅವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಒಳನೋಟಗಳನ್ನೋ, ಆಯಾಮವನ್ನೋ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಸುಪುಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿಯೂ ಮೂಡಿಬರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತೇನೋ ಎಂದು ಕೂಡ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Monday, April 27, 2015

ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಜೆಜೂರಿ

ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ Adil Jussawalla ಅವರ Maps for a Mortal Moon (Em and the Big Hoom ಕಾದಂಬರಿಯ ಜೆರ್ರಿ ಪಿಂಟೊ ಇದರ ಸಂಪಾದಕರು) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಅರವಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಮೆಹರೊತ್ರ ಅವರ Partial Recall ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ಕೃತಿಯ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಅ ಪೊಯೆಟ್ ಎಂಬ ಲೇಖನ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕವನ ಸಂಕಲನದ ಮುನ್ನುಡಿ ಕೂಡಾ. ಅರವಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಮೆಹರೊತ್ರ ಅವರು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾಗಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಹನ್ನೆರಡು ಕವಿಗಳ ಕವನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿಯೂ (The Oxford India Anthology of Twelve Modern Indian Poets) ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಕವನಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಕವನಗಳನ್ನು ಓದಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು ಲಂಡನ್ನಿನ ಗ್ರಾಂಟಾ ಪತ್ರಿಕೆ.

ಗ್ರಾಂಟಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಕಳೆದ ಸಂಚಿಕೆ (ಸಂಖ್ಯೆ 130) ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನೆಲ್ಲಾ ಬರಹಗಾರರು ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವವರೇ ಹೊರತು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವವರಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ಬೇರೆ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕವನಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಅನುವಾದಿಸಿರುವ) ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ ಇಬ್ಬರೇ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದದಂತಿರುವವರು. ಗ್ರಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಕವನವಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಅಪರೂಪದ ಒಂದು ಗದ್ಯ ಕಥನ. ಮತ್ತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆದವರು ಮೆಹರೊತ್ರ ಅವರೇ. ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಈಗಿಲ್ಲ.

ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಜೆಜುರಿ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಬರೆದಿರುವ ಅಮಿತ್ ಚೌಧುರಿಯವರು ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ವೇ ಸೈಡ್ ಇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ನಾಲ್ಕರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಪೊಯೆಮ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಂಕಲನದ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿಯೂ ನೀವು ಕಾಣುವ ಚಿತ್ರ ಇದೇ ವೇ ಸೈಡ್ ಇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಾಯ್ ಬಸಿಗಳ ಎದುರು ಕುಳಿತ ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್. ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕುಗಂಟೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಡಿಯಾರ ಇಡೀ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಮೆರುಗು ಬೇರೆಯೇ ಬಗೆಯದು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಮಿತ್ ಚೌಧುರಿಯವರು ಜೆಜುರಿ ಕವನ ಸಂಕಲನದ ಹುಟ್ಟಿಗಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಯಾವ ಬಗೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂಬುದನ್ನು ಎಷ್ಟೊಂದು ಆಪ್ತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾರೆಂದರೆ, ಮೊದಲಿಗೆ ಕವನ ಸಂಕಲನವೊಂದರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಬರೆಯುವುದು ಯಾವ ಪುರುಷಾರ್ಥಕ್ಕೆ, ಕವನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಬೇಕಲ್ಲವೆ ಎಂದೆಲ್ಲ ಎನಿಸಿದ್ದರೂ ಸಂಕಲನದ ಒಂದೊಂದೇ ಕವನ ಓದುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಹೀಗಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಥರದ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತೆ/ಸರಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತೆ ಎಂದೇ ಅನಿಸತೊಡಗಿತ್ತು!

ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದಂಥ ಕವನಗಳ ಗುಚ್ಛ. ಕವಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಜೆಜುರಿ ಎಂಬ, ಒಂದು ವರ್ಗದ ಆರಾಧನೆಗಷ್ಟೇ ಸಂದ ಖಂಡೋಬನ ಮಂದಿರ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು 63 ದೈವ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವುದು. ಸರ್ಕಾರಿ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವಲ್ಲಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ರೈಲ್ವೇ ಸ್ಟೇಶನ್ನಿಗೆ ತಲುಪುವವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ನಮಗಿಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುವಾಗಲೇ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವದ ತಿಕ್ಕಾಟಗಳೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಕವಿಯ ಒಂದು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಪುರೋಹಿತರೂ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೇ ಸ್ಟೇಶನ್ ಮಾಸ್ತರರೂ ಇದ್ದಾರೆ ನಿಜವೇ. ಆದರೆ ಈ ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಶನ್ ಮಾಸ್ತರರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಏನಿದೆ, ಅದು ಸರಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಮೀರಿದ್ದು. ಆದರೆ ಹೇಗೆ ಹಿಂದೂತ್ವದ ಅತಿರೇಕಗಳನ್ನು ಈ ಕವನಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ, ತಣ್ಣಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ನಡುವಣ ಬೌದ್ಧಿಕ ತಿಕ್ಕಾಟಗಳೂ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಕವಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕಲ್ಪನೆ, ಕನಸು, ಭ್ರಮೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದೊಂದಿಗೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಒಂದು ಸಹಜ ಸುಂದರ ವಿದ್ಯಮಾನವೋ ಈ ಕವನಗಳಿಗೂ ಅದೆಲ್ಲ ಸಹಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಸ್ವತಃ ಮರಾಠಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಇಂಗ್ಲೀಷಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಸಿದ ಟೀಕಾಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳು ಯಾವುದೇ ರಿಯಾಯಿತಿ ಗಿಟ್ಟಿಸುವುದು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗೆಯ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಈ ಕವನಗಳನ್ನು ಮನದುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಇಲ್ಲಿರುವುದು 1974ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕವನಗಳು. ಆಗಿನ್ನೂ ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ನೆಲಸಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಬಾಂಬೆ ಆಗಿದ್ದ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಸೇನೆ ಈಗಿನಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳು ತಮ್ಮ ದೇವರು, ದೇವಾಲಯ, ಪುರಾಣ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದೂಗಳೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಲೇವಡಿ, ಟೀಕೆ, ವಿಡಂಬನೆಗಳನ್ನು ಏನೂ ಅಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ನಕ್ಕು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಷ್ಟು ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದಿನಗಳವು. ಆಗ ಕೋಟ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಕಾರಂತರ ಆತ್ಮಕಥಾನಕ, ಕಾರಂತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಠ-ಮಠಾಧೀಶರ ವಿಚಾರ ಯಾವುದೇ ಕೋಮುಗಲಭೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೆಂದೇ ಜನರಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಕವನಗಳು ಯಾವುದೇ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇವತ್ತು ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವಾಗ ನಮಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕಾದ್ದು ನಾವು, ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಈ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವೇ.

ಸಹಜವಾಗಿ, ಸರಳವಾಗಿ, ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಏನೋ ಕ್ಯಾಶುವಲ್ ಆಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅನಿಸುವಾಗಲೇ ಛಕ್ಕೆಂದು ಮಿಂಚಿದಂತೆ ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿಯಾಗಿ ಹರಿದ ಅಥವಾ ಹರಿಯುತ್ತಿದೆಯೋ ಎನ್ನುವ ಹೊಳಹು ಕೊಟ್ಟ ಯಾವುದೋ ಅರ್ಥಪರಂಪರೆ, ಒಂದು ಒಳನೋಟ, ನಾವು ನಿಂತ ನೆಲ ಒಂದಿಷ್ಟು ಕದಲಿದ ಅನುಭವ ಅರುಣ್ ಕೊಲಟ್ಕರ್ ಅವರ ಕವನ ಓದುವಾಗ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಝಲಕ್ ಏನಿದೆ, ಆ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಕವನಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕವನ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಕವನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಹೇಳದೆ, ಈ ಕವನಗಳ ರುಚಿ ನಿಮಗೆ ಹತ್ತಲಿ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಅನುವಾದಿಸಿದ ಕೆಲವು ಕವನಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇವು ಮೂಲ ಕವನದ ಸೊಗಡು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದು ಹೀಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಕೌತುಕ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಿದಂತೆ ಎಂಬ ಆಸೆಯೇ ಈ ಧೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ!

ಭಕ್ತಿಪಂಥದ ಆದ್ಯಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಚೈತನ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳೇ ದೈವ-ದೇವರುಗಳಾಗಿರುವ ಖಂಡೋಬನ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳ ಜೆಜುರಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟ ಕವಿ ಅಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲಿನ ಜೊತೆ ದೇವರು, ದೇವಾಲಯ, ಆರಾಧನೆ, ಪೂಜೆ, ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೇವಲ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಚೈತನ್ಯರು ಆಡುವ ಮಾತುಗಳಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ, ಜಡತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಚಲನೆ ಆಡುವ ಮಾತುಗಳಾಗಿಯೂ ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಚೈತನ್ಯ

ಚೈತನ್ಯ ಕಲ್ಲೊಂದಕ್ಕೆ
ಕಲ್ಲನ್ನೊದ್ದು ಎದ್ದು ಬಾ
ಎಂದ
ಕಲ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ

ನಿನ್ನ ಮುಸುಡಿಗೆ ಬಳಿದ ಕೆಂಬಣ್ಣ ತೊಳೆದುಕೊ
ಅದೇನೇನೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಿಲ್ಲ ನಿನಗೆ
ಅಲ್ಲಯ್ಯಾ ಸುಣ್ಣಬಣ್ಣ ಇಲ್ಲದೆ ಬರೇ ಕಲ್ಲಾಗಿರುವುದರಲ್ಲೇನು
ಕಷ್ಟನಷ್ಟ ಅಂತೀನಿ
ಆಗಲೂ ನಿನಗಂತ ಹೂವ ತಂದೇನು ನಾನು
ಗೊಂಡೆ ಹೂವೆಂದರೆ ನಿನಗೆ ಭಾಳ
ಸುಳ್ಳಾ ಮತ್ತೆ
ನಂಗೂ ಅವು ಇಷ್ಟ ಕಣೊ

ಚೈತನ್ಯ ಕಲ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಹೇಳುವುದು (ಜಡತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ) ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮ, ಅರಿಶಿನ, ಹೂವು, ಗಂಧ ಎಲ್ಲ ಇಲ್ಲದೆಯೂ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಸಹಜವಾದ ಮಾತುಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳೇ (ಬಸವಣ್ಣನ ಸ್ಥಾವರ - ಜಂಗಮ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿಯೂ) ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವೆನಿಸುತ್ತವೆ.

ಗೀರು

ಯಾವುದು ದೈವ
ಯಾವುದು ಕಲ್ಲು
ನಡುವಿನ ಗೆರೆ
ಇರುವುದೇ ಆದರೆ
ಅದು ಬರೆ ತೆಳ್ಳಗೆ
ಇಲ್ಲಿ
ಮತ್ತೆ ಒಂದೊಂದು ಕಲ್ಲೂ
ದೈವ ಇಲ್ಲಾ ಅದರ ನೆಂಟ

ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ
ಬರೇ ದೇವರನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ
ವರ್ಷವೆಲ್ಲ
ದಿನವೆಲ್ಲ
ಈ ಬಂಜರು ನೆಲದಿಂದ
ಮತ್ತಿದೋ ಈ ಕಗ್ಗಲ್ಲು ಬಂಡೆಯಿಂದ

ಅಲ್ಲಿದೆಯಲ್ಲ ಆ ಭಾರೀ ಬಂಡೆ
ಶಯನಾಗೃಹದ ಗಾತ್ರದ್ದು
ಅದೇ
ಕಲ್ಲಾದ ಖಂಡೋಬನ ಹೆಂಡತಿಯೇ ಅದು
ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಾಣುತ್ತಲ್ಲ ಗೆರೆ
ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಎಳೆದಂತೆ
ಅದು
ಒಮ್ಮೆ ಕೆರಳಿದಾಗ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಖಡ್ಗವನೆತ್ತಿ
ಹೊಡೆದು ಕೆಡವಿದ ಗುರುತು

ಕಲ್ಲ ಮೇಲೆ ಗೆರೆ
ಗೀರು
ಹೊಡೆದರೆ
ಹೊರಡುತ್ತದೆ ಪುರಾಣ

ಈ ಕವನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ನಮಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಕಲ್ಲು ದೇವರಾಗುವ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದರೆ ನಂತರ ಹೊಡಿದಿದ್ದು, ಕೊಂದಿದ್ದು ದೈವೀಕವಾಗುವ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಪವಿತ್ರವಾಗುವ ಚೋದ್ಯವೂ ಇದೆ. ಬಂಜರು ನೆಲ, ಕಗ್ಗಲ್ಲು ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ದೇವರು ಹುಟ್ಟುವ ಪರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಲೇ ದೈವ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ನಡುವೆ ಗೆರೆ ಎಳೆಯುವ, ಗೀರು ಮಾಡುವ, ಹೊಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತ ಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇರುವುದನ್ನೂ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಚಿಗಿತುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೂ ಈ ಕವನ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೇ ಹಿಡಿದುಕೊಡುತ್ತಿದೆ.

ಮನೋಹರ

ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿತ್ತು
ಇದಿನ್ನೊಂದು ದೇವಳ
ಎಂದು ತಿಳಿದ ಮನೋಹರ

ಇಣುಕಿದ ಒಳಗೆ
ಅದ್ಯಾವ ದೇವ ದೇವತೆ
ಇರಬಹುದೋ ಇಲ್ಲಿ ಎನ್ನುತ

ತುಂಬು ಕಂಗಳ ಎಳೆಗರು
ಕತ್ತಲಲಿ ಕಣ್ಣಗಲಿಸಿ
ಇವನನ್ನೇ ದಿಟ್ಟಿಸಿದ ಪರಿಗೆ
ಹೆದರಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿ ಹಾರಿದ

ಇದು ದೇವಳವಲ್ಲ
ಬರಿಯ
ಗೋಮಾಳ
ಎಂದ

ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮನೋಹರ ಯಾವುದೇ ಪುರಾಣದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಲ್ಲ. ಜೆಜುರಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟ ಕವಿಗೆ ಜೊತೆಯಾದ ಗೆಳೆಯ. ಮುಖ್ಯವಾದ ಅನುಭೂತಿಯೆಂದರೆ ಜೀವಂತ ಜೀವಿಗೆ ಹೆದರುವ ಮನುಷ್ಯ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ದೇವರು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ, ನಿರ್ಜೀವ ಸ್ವರೂಪಿ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಡಂಬನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇವತ್ತಿನ ಗೋಮಾಂಸದ ಗದ್ದಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕವನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಳಪು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಇದೆ!

ಚೈತನ್ಯ

ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದೊಂದು ಕಲ್ಲು
ಕಲ್ಲಲ್ಲ
ಸಿಹಿಸಿಹಿ ರಸಗುಲ್ಲ
ಎಂದ ಚೈತನ್ಯ

ಅಲ್ಲೆ ಕಲ್ಲೊಂದನ್ನೆತ್ತಿ
ಬಾಯ್ಗೆಸೆದುಕೊಂಡ
ಮತ್ತು
ದೇವರುಗಳನ್ನೇ ಉಗಿದ

ಚೈತನ್ಯರು ದೇವರು-ದೇವಳ-ಆಚರಣೆ-ಆರಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಾಮಸಂಕೀರ್ತನೆಯಿಂದಲೇ ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕೆಂದವರು. ಅವರ ಹರೇಕೃಷ್ಣ ಪಂಥದವರು ಇವತ್ತು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಹಾಗಿರಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ನುಂಗಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಚೈತನ್ಯರು ಉಗುಳಿದ ಕಲ್ಲು ದೈವವೇ ಆಗಿ ಅವರನ್ನು ಅಣಕಿಸಿದ ಚೋದ್ಯ ಸಣ್ಣದೇನಲ್ಲ. ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಳಿವುಂಟು ಜಂಗಮಕ್ಕಿಲ್ಲ ಎಂದ ಬಸವಣ್ಣನಿಗಾದ ಗತಿಯೇ ಚೈತನ್ಯರಿಗೂ ಆಯಿತು. ಇವತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನ ಮೂರ್ತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ತತ್ವಗಳಲ್ಲ. ಜಾತಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಬಸವಣ್ಣ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊಸ ಜಾತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಂತಾಯಿತು ಎಂಬಂತೆ ನಾವು ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಬುದ್ಧ, ಗಾಂಧಿ ಎಲ್ಲರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಆಗಿರುವುದು ಅದೇ. ಪುಟ್ಟ ಕವನವೊಂದು ಅದನ್ನು ಚೊಕ್ಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿರುವ ಬಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವಂತಿದೆ.

ಬಾಗಿಲು

ಶಿಲುಬೆಗೇರಿದ ಸಂತ
ನೊಲು ನಲುಗುತ್ತ
ನೇಲುತ್ತ ಅರೆಬರೆ ಜೋತುಬಿದ್ದಂತೆ

ಅದೋ ಅಂಧಕಾಲದ ಮಣಭಾರ ಬಾಗಿಲು
ಒಂದು ಬಂಧ ಕಳಚಿ ಉಳಿದ
ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲೇ ಅರೆಜೀವ ಹಿಡಿದು ಬಾಗಿದೆ

ಹಾದಿಬೀದಿಯ ಧೂಳೆಲ್ಲ ಒಳಗೆ
ಪದೇಪದೇ ಜೀಕುತ್ತ
ತೇಕುತ್ತ ಎತ್ತರದ ಕುಂದಕ್ಕೆ
ತಾಕುತ್ತ ಬಡಿಯುತ್ತ ತಾಕುತ್ತ ಬಡಿಯುತ್ತ ಬಡಿಯುತ್ತ
ಉಳಿದಿದೆ

ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಹಳೆಯ ನೆನಪು
ಆಳಕಿಳಿದು ಮರುಜೀವ ಪಡೆವಂತೆ
ಮರದೊಳಗಣ ಕಿಚ್ಚು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಕಿಡಿವೊಡೆಯುವುದು

ಚರ್ಮ ಸುಲಿದ ನರಮಾನವನ ನರನಾಡಿಯೆಲ್ಲ
ಗೆರೆಕೊರೆದು ಕರೆದು ಕಾಣಿಸುವೊಲು
ವಿವರವಿವರ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಸೌಷ್ಟವ
ಮತ್ತೆ ಮರಳಾರದೆಂದಿಗೂ ತನ್ನದೇ ದೇಹದೊಳಗೊಳಗೆ

ಒಂದಿಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಸ್ಸಪ್ಪಾ
ಎಂದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಬೀದಿ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಚಾಚಿ ಕೈ
ತಳ್ಳಿ ನಿಂತ ಕಳ್ಳಭಟ್ಟಿ ಕುಡಿದು ಓಲಾಡುವ
ಕುಡುಕನಂತೆ.

ಈ ಬಾಗಿಲು ಈ ದಾರಂದ ಬಂಧ ಬೀಜಾಗ್ರಿ
ಸಾಯ್ಲಿ ಬಿಡಿ ಬಿಟ್ಟಾಕ್ರೀ
ಎನ್ನುತ್ತ ಅದೆಂದೋ ತಲೆಕೊಡವಿ
ಎತ್ತಲೋ ನಡೆದು ಬಿಡಬಹುದಿತ್ತು
ಈ ಬಾಗಿಲು ಗೊತ್ತ

ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಒಣಗ ಹಾಕಿದ
ಆ ಎರಡು ಚಡ್ಡಿಗಳ ಹಂಗೊಂದು
ಇಲ್ಲದಿರುತ್ತಿದ್ದಿದ್ದರೆ

ಇದು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣ ಅನುಭವವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕವನ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯದಿರುವುದೇ ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಧಾನ!

ಬಸ್ಸು

ಫಡಫಡಿಸುವ ಟರ್ಪಾಲು ಬಿಗಿದು
ಕಿಡಕಿಯ ರಾಡಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ
ಗಡಗಡ ನಡುಗುತ್ತ ಹೊರಟಿದೆ
ಎಸ್ಟಿ ಬಸ್ಸು.

ತಣ್ಣಗಿನ ಗಾಳಿ ರಪರಪ ಬೀಸುತ್ತ
ಮೊಣಕೈಗೆ ಬಡಿವ ಟರ್ಪಾಲು ತುದಿಯಿಂದ
ಕೆಣಕುತ್ತಿದೆ.

ಕೆಳಗೆ ಭರ್ರೋ ಎಂದು ಸರಿದು ಹೋಗುವ ಕಪ್ಪು ರಸ್ತೆ
ಬಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಕಣ್ಣು
ಪಿಳುಕಿಸುವ ಅರೆಬರೆ ಬೆಳಕಲ್ಲಿ
ತುಳುಕೀತೆ ಮುಂಜಾವಿನ ಹೊಳ ಎಂದು
ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆದಿದೆ.

ಮುದುಕನ ಮೊಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೋಳಾಗಿ
ಮೂಗೇರಿ ಕೂತ ಕನ್ನಡಕದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ
ಮುಸುಡೇ ನಿಮ್ಮತ್ತ ಕಾಣುವುದೊಂದೇ
ಸುಡುಗಾಡು ನೋಟ ಕಾಣ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು.

ಗುರಿಯೊಂದರತ್ತ ಸತತ ಸಾಗುತಿಹ ಭಾವ
ಹರಿಯುವುದಾಗ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ
ಮೀರಿ ಅವನ ಹುಬ್ಬುಗಳ ನಡುವಿನ ಉದ್ದುದ್ದ ನಾಮ.

ಹೊರಗೆ ಸೂರ್ಯ ಮೂಡಿಹನು ತಣ್ಣಗೇ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ
ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಟರ್ಪಾಲು ಸಂದಿಯಿಂದ
ಬಿರಿದ ಬೆಳಕು ಕಾಣುವುದೂ ಮುದುಕನ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲೆ.

ಕದ್ದು ಬಂದಂತೆ ಕಂಡ ಕಿರಣವೊಂದು
ಮುದ್ದಾಗಿ ಚಾಲಕನ ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ
ಹಾದಿ ಹೊರಳುವ ಮೊದಲೇ ಜಾಣನಂತೆ
ಗಡದ್ದು ಚಾಪೆ ಹಾಸಿದೆ ವಿರಮಿಸಲು.

ಎರಡೂ ಕಡೆ ನಿಮ್ಮದೇ ಮುಖದ ಹೋಳು ಕಣ್ಣಲ್ಲೆ
ಹಿಡಿದು ಕಳೆದ ಪಯಣ
ಕಡೆಗೂ ಮುಗಿದಿದೆ.

ಮುದುಕನ ಮನದೊಳಗೆ ಕೊನೆಗೂ ನೀವು
ಒಂದಡಿ ಇಡಲಿಲ್ಲ ನೋಡಿ.

ಇದೂ ಕೂಡ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣ ಅನುಭವವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕವನ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯದಿರುವುದೇ ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಧಾನ!
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Tuesday, March 3, 2015

ಬಹು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ‘ಊರು ಭಂಗ’

ಬಹುಶಃ ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗರ ಈ ಊರುಭಂಗ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ, ಬಹುಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಓದಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ಒಂದು ಗದ್ಯ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಾನು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಇದುವರೆಗೂ ನಾವು ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಇಂಥ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಕರು, ಉಪನ್ಯಾಸಕರು ನಮಗೆ ಈ ರೀತಿ ಒಂದು ಕವನವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಟ್ಟು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತರ ಅದನ್ನು ಓದಬಹುದು ಅಂತ ಹೇಳಿದ್ದಿದೆ. ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಂದು ಗದ್ಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಅಂತ ಅನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ ಊರುಭಂಗ. ಬಹುಶಃ ಕನ್ನಡದ ಇದೊಂದೇ ಕಾದಂಬರಿ ಇಂಥ ಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದು ನಾನು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ್ ಅವರ ಹೊಸ ಕಾದಂಬರಿ ಊರುಭಂಗ ಕುರಿತ ಹಾಗೆ ನಾನು ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆದು ನನ್ನ ಬ್ಲಾಗಿನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಓದಿದರೂ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಏನಾದರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಬರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸ ನನ್ನದು. ಹಾಗೆ ಬರೆಯುವಾಗಲೇ ನನಗೆ ಓದುವಾಗ ಸಿಗದೇ ಹೋದ ಹಲವಾರು ಒಳನೋಟಗಳು ಸಿಗುವುದಿದೆ. ಹಾಗೆ ಬರೆಯದೇ ಹೋದರೆ ನನಗೆ ನಾನು ಓದಿದ ಕೃತಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ದಕ್ಕುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ತೀರ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ ಒಂದು ಅಗತ್ಯದಿಂದ ನಾನು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬ್ಲಾಗಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಚಾರ ಬೇಕಲ್ಲ ಅಂತ ಅದರ ಲಿಂಕನ್ನು ಫೇಸ್ ಬುಕ್ಕಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಹರೀಶ್ ಕೇರ ಅವರು ಕಾಮೆಂಟ್ ಹಾಕಿದ್ರು, ತಮಗೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಓದಿದ ಬಳಿಕ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಏನಾದ್ರೂ ಬರೀಬೇಕು ಅಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅನಿಸ್ತಾ ಇತ್ತು, ಆದ್ರೆ ನರೇಂದ್ರ ಬರ್ದಿದ್ದನ್ನ ಓದಿದ್ಮೇಲೆ ಇನ್ನೇನೂ ಬರೆಯೋದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ ಅನಿಸಿಬಿಡ್ತು ಅಂತ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಲ್ಲೇ ಜೋಗಿ ಅವರು ಕೂಡ ತಾವು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಪೈಯವರು ಬರೆದಿದ್ದನ್ನ ಓದಿದ್ದ್ರೆ ತಾವೂ ಬರೀತಿರಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಕಾಮೆಂಟ್ ಹಾಕಿದ್ರು. ಇದೇನೂ ಸಂತೋಷ ಪಡುವ ವಿಷಯವೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಬರಹ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನ ಪ್ರಚೋದಿಸ್ಬೇಕು, ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಬೇಕು, ಕನಿಷ್ಟ ಕೆಲವು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನ, ಅನುಮಾನಗಳನ್ನಾದ್ರೂ ಎಬ್ಬಿಸ್ಬೇಕು. ಹಾಗೇನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಅಂತ ಬೇಸರವಾಯಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ನಾನು ಬರೆದು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದೆನಾ ಅನ್ನಿಸಿತು.

ಆಮೇಲೆ ಚುಕ್ಕುಬುಕ್ಕು ತಾಣದಲ್ಲೇ ಗೌರಿಯವರು ಬರೆದರು. ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಹೆಗಡೆಯವರು ಜೋಗಿಯವರ ಬರಹಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದಂಥ ಒಂದು ಕಾಮೆಂಟ್ ಹಾಕಿದರು. ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಪುಲಿಗಲ್ ಅವರು ಬರೆದರು. ಸುದರ್ಶನ ಬೇಳೂರು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನ ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರು ಸಾಹಿತಿ ಮಿತ್ರರು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಜೊತೆ ಫೋನಿನಲ್ಲಿ, ಈಮೇಲಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಿದ್ದೂ ಇದೆ. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸದೇ ಇರುವುದನ್ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡಂಥ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಯಾವುದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕತೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಏಕಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿಡುವಂಥ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು. ಇಲ್ಲ, ಇದು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಅವರ ಎರಡನೇ ಸಮಸ್ಯೆ, ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮ ಅಥವಾ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಲವನ್ಸ್ ಏನು? ಅಂದರೆ ಇವತ್ತಿನ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀವು ಹೇಳುತ್ತಾ ಇರುವುದು ಏನನ್ನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ.

ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಡಬಹುದಾದಂಥ ಅಥವಾ ವಿವರಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದಾಂಥ ಮಾತು ಬೇಕು ಅಥವಾ ಲಭ್ಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದಂಥ ಸ್ಥಿತಿ ಇದ್ದರೆ ಇನ್ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಟಗಳ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಯಾಕೆ ಬರೆಯಬೇಕು!

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಓದುಗನೂ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತೀಲಿ ಓದ್ಕೋತಾನೆ, ಓದ್ಕೋಬೇಕು. ವಿಮರ್ಶೆ ಅಂಥ ಮುಕ್ತವಾದ ಓದಿಗೆ ಒಂದು ತೊಡಕು ಆಗಬಾರದು. ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಉದ್ದೇಶ ವಿಫಲವಾದ ಹಾಗೆ ಅಂತ ನಾನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹೌ ಟು ರೀಡ್ ಎ ನಾವೆಲ್ ಅನ್ನೋ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎಸ್ಸೆಯಲ್ಲಿ, (ಕಾಮನ್ ರೀಡರ್ ಎರಡನೇ ವ್ಯಾಲ್ಯೂಮ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಎಸ್ಸೆ ಇದೆ), ವರ್ಜಿನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಕೂಡಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಮನ್ ರೀಡರ್ ಅಂದ್ರೆ, ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ, ನಿರ್ಧಾರ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ, ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಕೃತಿಕಾರನ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನವೂ ಇಲ್ಲ ದ್ವೇಷವೂ ಇಲ್ಲ ಅನ್ನೋ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನ ಸುಮ್ಮನೇ ಓದೋವ್ನು ಅಂತ ಇಟ್ಕೊಬೌದು. ನಾವು ಏನೇನೇನೋ ತೋರಿಸ್ತೀವಿ, ನೀವು ಓದೋವಾಗ ಅದೆಲ್ಲ ನಿಮಗೆ ಕಾಣಿಸಬೇಕು, ನಾನೊಬ್ಬನೇ ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಅಥವಾ ನಾನು ಬುದ್ಧಿವಂತ, ನನಗಿದೆಲ್ಲ ಕಂಡಿದೆ, ನಿಮಗೆ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ನೀವು ಪ್ರಯೋಜನ ಇಲ್ಲ ಅಥವಾ ನೀವು ಓದೋವಾಗ ನಿಮಗೂ ಇದಿಷ್ಟೇ ಕಾಣಬೇಕು ಎಂದರೆ ಅದು ವಿಮರ್ಶೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ವಿಮರ್ಶೆಯ ಉದ್ದೇಶವೂ ಅಲ್ಲ.

ಚಿತ್ತಾಲರು ಒಂದು ಕಡೆ ಹೇಳ್ತಾರೆ, ಒಂದು ಪುಸ್ತಕಾನ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೋ ಬೇಕಾದ್ರೆ ಒಬ್ಬ ಅಪರಿಚಿತ ಮನುಷ್ಯನ ಭೇಟಿಯಾಗೋಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಇರಬೇಕಾದ ಮಾನಸಿಕ ಸಿದ್ಧತೆ ಅಗತ್ಯ ಅಂತ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಸ್ತಕಾನೂ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಜಗತ್ತು, ಒಂದು ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ, ಒಂದು ಜನ್ಮವೆತ್ತಿದ ಹಾಗೆ. ಅಂಥ ಒಂದು ಮುಕ್ತವಾದ ಮನಸ್ಸು ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಓದೋದನ್ನ ಕೆಲ ಕಾಲ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕೋದು ಒಳ್ಳೇದೆ.

ಯಾವ ಇಬ್ಬರು ಓದುಗರೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನ ಒಂದೇ ಕಾದಂಬರಿ ಅನ್ನೋ ತರ ಓದಲ್ಲ. ನೀವು ಓದಿರೊ ಊರುಭಂಗ ಬೇರೆ, ನಾನು ಓದಿರೋ ಊರುಭಂಗ ಬೇರೆ; ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ರೂ ಇದು ನಿಜ. ಜೋಗಿಯವರ ಬರಹವನ್ನು ನೀವು ಓದಿದ್ರೆ, ಅವರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ಅನೇಕ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಶಮಿ ಎಂಬ ಅದ್ಭುತವಾದ, ಸುಂದರ ಆಶಯದಂತಿರುವ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಿದ್ಧಿ ಎಂಬಂಥ ಭಾವ ಕೂಡ ಒಂದು. ಅರುಣ್ ಜೋಶಿಯವರ The Last Labyrinth ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ. ಅನೂ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಸಿಗುವುದೇ ಬಾಳಿನ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಎಂಬಂತೆ, ಅವಳು ಕೈ ತಪ್ಪಿ ಹೋಗಿದ್ದೇ ತನ್ನೊಳಗಿನದ್ದೇನೋ ಹೊರಟು ಹೋದಂತಾಗಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ಪರಿತಪಿಸುವ ನಿರೂಪಕ ಅದಾಗಲೇ ಮದುವೆಯಾಗಿ ದೂರವಾಗಿರುವ ಅನೂ ಎಂಬ ಹೆಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಪರಿತಪಿಸುತ್ತ ಹುಡುಕುವುದು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಬದುಕಿನ ಶೋಧ ಕೂಡ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅರುಣ್ ಜೋಶಿಯವರ The Strange Case of Billy Biswas ಕೂಡ ಇಂಥದೇ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಆದಿವಾಸಿ ಹುಡುಗಿ ಬಿಲಾಸಿಯ ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಅವಳು ಬಿಲ್ಲಿಯ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅಥವಾ ಸುದರ್ಶನ ಬೇಳೂರು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದಂತೆ ಈ ರೀತಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹೋಗುವವರಿಗೆ (ಶುಗರ್‌ಡಾಡಿ ಲವ್ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ) ಸರಿಯಾದ ಪಾಠದಂತಿದೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದೂ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕ್ ಹೆಗಡೆಯವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ದಾಂಪತ್ಯ, ಅದರ ನಿಷ್ಠೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡೂ ಇಲ್ಲಿನ ಮನಮೋಹನ ಬೆಳೆಸಲೆಳಸುವ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾ ಮೆರಿಟಲ್ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರೆ ಕಾದಂಬರಿ ಬೇರೆಯೇ ರೀತಿಯ ಹೊಳಹುಗಳನ್ನ ನೀಡಬಲ್ಲದು. ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಸಂಸಾರ, ಸದಾನಂದ ಮಾಸ್ತರರ ಸಂಸಾರ, ಸುಂಕಾಪುರ ಮಾಸ್ತರರ ಸಂಸಾರ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗ ಬೇರೆಯೇ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅನೇಕ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರಿಗೆ ಹಾಲು ಖರೀದಿಸಿ ತುಪ್ಪ ಕಾಯಿಸುವ ಸದಾನಂದ ಮಾಸ್ತರರ ಹೆಂಡತಿಯ ಕತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸದೇ ನಡುವಿನಲ್ಲೆಲ್ಲೊ ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಸರವಿದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್ ಆದ ಎಳೆ ಅದು, ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕಿತ್ತು ಅನಿಸಿದೆ ಅವರಿಗೆ. ಹಾಗೇನೆ ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗರು ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಹೇಳಿದ್ದರು, ಊರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶ, ತೊಡೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಊರಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ತಳವೂರುವುದು ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥ ಕೂಡಾ ಒಂದು ಅಂತ. ಖ್ಯಾತ ವಿಮರ್ಶಕ ಎಸ್ ಆರ್ ವಿಜಯಶಂಕರ ಅವರು ಒದಗಿಸಿದ ಒಂದು ಒಳನೋಟ ಇದು. ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ, ಇಲ್ಲಿ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರು ಪುಣೆಯಿಂದ ಓಡಿ ಬಂದವರು, ಸದಾನಂದ ಮಾಸ್ತರರು ಘಟ್ಟ ಇಳಿದು ಬಂದವರು. ಸುಂಕಾಪುರರು ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ವರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದವರು. ಮನಮೋಹನ ಬೆಂಗಳೂರಿನವನಲ್ಲ. ಸನ್ಯಾಲ್, ಸಾಹು ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಕನ್ನಡದವರಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ outsiders ಯೇ. ಯಾರೂ insiders ಅಲ್ಲ. ಇವರು ತೆಂಕಣಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ತಳವೂರುವುದಕ್ಕೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಳವೂರುವುದಕ್ಕೆ, ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸತತವಾಗಿ ಏನನ್ನೋ ಮೀರಬೇಕಾಗಿದೆ ಮತ್ತದು ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಫೆಕ್ಟೇ ಎಂದು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ನೀವು ಮಹಾಭಾರತವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಅಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಪಾಂಡುವಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳೇ ಅಲ್ಲ. ಕೌರವರೂ ಕೂಡ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಟೆಸ್ಟ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಬೇಬಿಗಳ ತರ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಪಾಂಡು, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ವಿಧುರ ಕೂಡಾ ಕುಲಪುತ್ರರಲ್ಲ. ನಿಯೋಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಅವರು. ಹಾಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮರಾಯನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಕ್ಕಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಹಕ್ಕು ದುರ್ಯೋಧನನಿಗೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಾ ಎನ್ನುತ್ತೀರಾ? ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಧರ್ಮರಾಯ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯ ತನಗೆ ಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮದ ಅರಿವಿದೆ. ಪಾಲು ಕೇಳುವವನು ಅವನು. ದುರ್ಯೋಧನ ಸೂಜಿಯ ಮೊನೆ ‘ಊರು’ವಷ್ಟು ನೆಲವನ್ನೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಗಮನಿಸಿ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರಿಗೂ ಕೌರವರಿಗೂ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿನ ಕುಲದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಮೀರಬೇಕಾಗಿದೆ, ಅದೂ ಒಂದು ತರದ ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಫೆಕ್ಟೇ. ದುರ್ಯೋಧನ ಯಾಕೆ ತೊಡೆ ಮುರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ? ತನ್ನ ಹಠಮಾರಿತನಕ್ಕೆ. ಈ ಹಠಮಾರಿತನ ಕೂಡ ತೆಂಕಣಕೇರಿಯ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಮೀರುವ ಹಠವೇ.

ನನಗೆ ಮೊತ್ತಮೊದಲಿಗೆ ಅನಿಸಿದ್ದು, ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಒಂದು ಲಂಘನದ ಕುರಿತಾಗಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮನಮೋಹನನಿಗೆ ಏನೋ ಒಂದನ್ನು ಮೀರಬೇಕಾದ, ದಾಟಬೇಕಾದ ಒಂದು ಒತ್ತಡ ಅವನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಎಂದು ಮನಮೋಹನ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುವ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಏನಿದೆ ಅದನ್ನ ನಾವು ಲಂಕೇಶರ ಬಿರುಕು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದ ಹಾಗೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಅನುಭವಿಸುವಂಥ ತಲ್ಲಣಗಳೇನಿರುತ್ತವೆ, ಅದೇ ಅಂತಾನೂ ನೋಡಬಹುದು. ಅಂತೂ ಅದು ಅವನ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್ ಏನಿದೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯೋದಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾಗಿದೆ, ಅವನ ಎಲ್ಲ ಹಿಂಜರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗ್ತಿದೆ, ಅದು ಅವನನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದಾದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ, ಏರಬಹುದಾದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರೋದಕ್ಕೆ ಬಿಡುತ್ತಾ ಇಲ್ಲ, ಸೊ ಅದನ್ನು ಅವನು ನೀಗಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕು. ಈ ಒತ್ತಡ ಅವನಲ್ಲಿ ಅದಾಗಲೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅವನಿಗೆ ಶಮಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೆಪವಾಗುತ್ತಾಳೆ ಅಷ್ಟೆ. ಶಮಿಯ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿ, ಅವಳ ಮೂಲಕ ತಾನು ಇದನ್ನು ಮೀರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವನು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಬಹುಶಃ.

ಶಮಿಯನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳುವ ಕತೆ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರದ್ದು, ಸದಾನಂದ ಮಾಸ್ತರರದ್ದು, ಸುಂಕಾಪುರ ಮಾಸ್ತರರದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಿರಾಗ್ ಎಂಬಾತನದ್ದು. ಈ ಕತೆಗಳನ್ನು ಅವನು ಯಾವ ಬಗೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆಂದರೆ, ಡಾ||ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರು ದೇಶಕಾಲದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ನೆವದಲ್ಲಿ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಹೇಳ್ತಾರಲ್ಲ, ಒಂದು ಪಾತ್ರ ತನಗೆ ತಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಗೊತ್ತಾಗುವ ಹಾಗೆ, ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹೇಳಿದ್ದು ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗುವ ಹಾಗೆ- ಲಿಂಗ ಮೆಚ್ಚಿ ಅಹುದು ಅಹುದು ಎನ್ನುವ ಹಾಗೆ - ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಕತೆಗಾರ/ಕವಿ ಆಗಿದ್ದರೂ ಇದು ಸುಲಭದ ಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಮೀರಿದ್ದನ್ನೂ ಹೇಳಬಲ್ಲ ಮನಮೋಹನನ ಇಡೀ ಕತೆಯೇ ಒಂದು ಕಟ್ಟುಕತೆಯಿರಬಹುದಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಬರದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮನಮೋಹನನೇ. ಅವನದೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆವೃತ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಪಾತ್ರಗಳು. ಒಂದೆಡೆ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಅದೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನೊಳಗೇ ಇದೆ, ಮೀಟಿದರೆ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ ಅಂತ.

ತಾನು ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಫೆಕ್ಟನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕಾದರೆ ಹೇಗೆ ಶಮೀ ಒಂದು ದಾರಿಯಾಗುತ್ತಾಳೋ ಹಾಗೆಯೇ, ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅವನು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಂಕಣಕೇರಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸರ್ವನಾಶ ಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನುವುದು ಅವನಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲೇ ಮನಮೋಹನ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರು ಅಂದರೆ ಆದರ್ಶ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತೀಕ. ಆದರ್ಶ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ ಎರಡೂ ಬದುಕಿನ ಸೋಲಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ದೂಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ಯಾವಾಗ ಎಂದರೆ ಆದರ್ಶ ಒಂದು ಅಹಂಕಾರವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ ಒಂದು ಒಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾದಾಗ. ನಾವು ಕೆಲವೊಂದು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತ ಹೋದ ಹಾಗೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಒಂದು ಚೋದ್ಯ. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಸತ್ಯಾಚರಣೆ, ಮಾಂಸಾಹಾರ ಮಾಡದಿರುವುದು, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡದಿರುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ವೃತಾಚರಣೆ ನಮ್ಮ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಗರ್ವಭಂಗ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮಾತ್ರ ನಾವು ಹೊಸ ಒಂದು ಅರಿವಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಗರ್ವಭಂಗ ಕೂಡ ನಡೆದಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನ ನಾವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ತರದಲ್ಲಿಯೂ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.

ಇನ್ನು ಅಶೋಕ್ (ಕತೆ,ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಅಶೋಕ್ ಹೆಗಡೆ)ಅವರು ಹೇಳಿದರು, ದಾಂಪತ್ಯದ ನಿಷ್ಠೆ, ದಾಂಪತ್ಯ ಎನ್ನುವ ಸಂಬಂಧಕ್ಕಿರುವ ಮೌಲ್ಯ ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಡ್ಡುತ್ತಿದೆ ಅಂತ. ಅದು ನಿಜ. ಆದರೆ, ವೈವಾಹಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹೊರಗೆ ಒಂದು ಸಂಬಂಧ ನಿಷಿದ್ಧ ಅಥವಾ ತಪ್ಪು ಅಂತ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಹಶಾಂಬಿಯಂಥ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಕೇಶವ ಮಳಗಿ ಅವರ ಮಾತುಗಳು, puritan concept ಬಗ್ಗೆ, ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. ನಾವು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನೆರಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡದೆ, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿತನ ತೋರಿಸದೇ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದೋ ಅಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಅದು ಸಮಾಜ ವಿರೋಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಅಂತ ನಾನಂತೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ನಾವು ಶಮಿಯನ್ನೇ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಅವಳು ಯಾವತ್ತೂ ಮನಮೋಹನನ ಬಳಿ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಾ, ತನಗೆ ಬೇರೆ ಮನೆ ಮಾಡಿ ನಿಲ್ಲಿಸು, ಮದುವೆಯಾಗು ಎಂದೆಲ್ಲ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಬಂಧವನ್ನು dis-own ಮಾಡಬೇಡ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಬಹುಶಃ ಅವಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಯಾರಿಗೋ ಮನಮೋಹನ ತನ್ನ ಕುರಿತು ಹೇಳುವ ರೀತಿಗೇ ಅವಳು ಬೇಸತ್ತು ದೂರವಾದಂತಿದೆ. ಹೀಗೆ ದಾಂಪತ್ಯಕ್ಕೆ, ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ನಾನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇದ್ದರೆ ಅದು ದಾಂಪತ್ಯದ ಸಹಜ ಧರ್ಮ, ನಾನು ಹಾಗಿರುವುದು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿ ಅಷ್ಟೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ನಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಒಂದು ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾದ ಸಂಗತಿ ಆಗುವುದಾದರೆ ಅದರ ಗರ್ವಭಂಗ ಕೂಡ ಅನಿವಾರ್ಯವೇ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಆದರ್ಶಗಳ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪ ನಮಗೆ ಹೊಳೆಯುವುದೇ ನಾವು ಅದನ್ನು ಮೀರಿದಾಗ, ನಾವು ವಾಯ್ಡ್ ಆದಾಗ.

ನಾವಿಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕನೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತ ಹೋಗಬಹುದು. ಭಾಸ್ಕರ ರಾಯರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿಬಿಡ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೂ ಸುಂಕಾಪುರ ಮಾಸ್ತರರು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಬರೆಯುವ ಮಾತನಾಡಿ ಎಬ್ಬಿಸಿದ ಬಿರುಗಾಳಿಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ, ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಮಗಳು ಪಕ್ಕದ ಮನೆ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಶಮಿ ಮನಮೋಹನನಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಕನೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತ ಹೋಗಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ಕನೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುವುದು ಕೂಡಾ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಹಜ ಧರ್ಮವೇ. ಒಂದು ಕೃತಿಯನ್ನ ಓದುತ್ತಾ ಓದುತ್ತಾ ನಾವು ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಆ ಕೃತಿಯ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ, ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃತಿಯ ಒಳಗೇ ಆ ಕೃತಿಯ ಜಗತ್ತನ್ನು, ಅಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು, ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಕನೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತೇವೆ. ಈ ಕನೆಕ್ಟ್ ಮಾಡದೇ ಏನನ್ನೂ ಓದುವುದಕ್ಕೆ, ಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೂಡಾ ನಾವು ಗ್ರಹಿಸುವುದು ಹೀಗೇನೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದ ಮೊಬೈಲೋ ಇನ್ನೊಂದೋ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ಒಡೆದು ಹೋಗುತ್ತೆ, ಇಲ್ಲಾ ಬೆಕ್ಕೋ ನಾಯೋ ನಿಮ್ಮ ಕಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡಬಂದು ಸತ್ತೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಲಿಫ್ಟ್ ಜ್ಯಾಮ್ ಆಗಿ ಆಫೀಸಿಗೆ ಅರ್ಧಗಂಟೆ ತಡವಾಗುತ್ತೆ. ಆದರೆ ಇದು ಅಷ್ಟೇ ಆಗಿ ಉಳಿಯೋದೇ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಯಾಕೆ ಹೀಗೆಲ್ಲೆ ಆಗ್ತಿದೆ, ನಂಗೇ ಯಾಕೆ ಆಗ್ತಿದೆ, ಇವತ್ತೇ ಯಾಕೆ ಆಗ್ತಿದೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಕನೆಕ್ಟ್ ಮಾಡೋಕೆ ಸುರು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗೇನೆ ಒಂದು ಕಲೆ. ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು, ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಕನೆಕ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕಲೆಯ ಬಲೆಯೊಳಗೇ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧಗಳ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸಹಜ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ.

ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯವರ ಓದು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಇದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಅನುಭವ, ಓದು, ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಮುಖ್ಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಸಂಗತಿಗಳು - ಹೀಗೆ ನೂರಾರು ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೀವೆಲ್ರೂ ಓದಿರಬಹುದಾದ ಘಾಚರ್ ಘೋಚರ್ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಮನೆ ಇದೆಯಲ್ಲ, ಎಕ್ಸಾಕ್ಟಲೀ ಅಂಥಾದ್ದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಲಾಗಿ ರೈಲು ಬೋಗಿಗಳಿರೋ ತರದ ಐದೋ ಆರೋ ರೂಮುಗಳು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಚನ್ ಮತ್ತು ಅದರಾಚೆ ಬಾತ್ ರೂಮು ಇರುವಂಥ ಮತ್ತು ಇರುವೆ ಕಾಟ ಇರುವಂಥಾ ಮನೇಲೆ ನಾವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾಡಿಗೆಗಿದ್ದೆವು. ಹಾಗೇನೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಓದುತ್ತ ನಾವು ನಾವು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ರೂಪುರೇಷೆಗಳೇನಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ಒಬ್ಬರಿಂದ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ ಕಾದಂಬರಿ ಸಿನಿಮಾ ಆದಾಗ ಗೋಪಾಲಯ್ಯನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಅವರನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇವರೇನು ಸುಸ್ತಾದ ಮುದುಕನ ತರ ಇದ್ದಾರೆ, ಗೋಪಾಲಯ್ಯ ಪಾದರಸದಂಥ ಚುರುಕು ಮುದುಕನಲ್ಲವೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಪಸ್ವರಗಳೆದ್ದವು. ಹಾಗೆಯೇ ಲಂಕೇಶರ ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಕಥಾ ಪ್ರಸಂಗ ಕಾದಂಬರಿ ಅಕ್ಕ ಸಿನಿಮಾ ಆದಾಗ ಅದರ ಸಣ್ಣೀರಪ್ಪ ಮೇಸ್ಟ್ರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಏಣಗಿ ನಟರಾಜ್ ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಗುತ್ತಾ ಇದ್ದರು ಅನಿಸಿತು ಕೆಲವರಿಗೆ. ಯಾವಾಗ್ಲೂ ಹಾಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಂದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನೆನಪಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇಲ್ಲಿ ಊರುಭಂಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಗಂಜಿಯ ಪರಿಮಳ, ಒಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟ ಪಾತ್ರೆಯ ಮುಚ್ಚಳ ಹೌದೋ ಅಲ್ಲವೋ ಅನ್ನುವಷ್ಟು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಕೊತಕೊತ ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವುದು, ಹೊಗೆಯ ತೆಳುವಾದ ಪರದೆಯು ಕಿಟಕಿಯ ಗಾಳಿಗೆ ಅತ್ತಿಂದಿತ್ತ ಹಗುರವಾಗಿ ಓಲಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಯೊಂದು ಫೋಟೋ ಫ್ರೇಮಿನ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಹಾರಿ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಗೂಡಿನಿಂದ ಒಣಹುಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣಕಡ್ಡಿಯೊಂದು ಹಗೂರ ತೇಲುತ್ತ ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ನಮ್ಮ ಸ್ಮೃತಿಗಷ್ಟೇ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಇದು ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ವಾಸನೆ ಅನ್ನುತ್ತೀರೋ, ನಮ್ಮ ಜೀನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದು ಎನ್ನುತ್ತೀರೋ, ನಾವೆಂದೂ ಕಾಣದ್ದು ಕನಸಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ಮಾಯಕ ಎನ್ನುತ್ತೀರೋ ನಿಮಗೇ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು. ಆದರೆ ಅದು ನಮಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಪುರಾವೆ ಇಲ್ಲದ ವಾಸ್ತವ.

ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ತರದಿಂದ, ಆಯಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಗಮನಿಸಬಹುದು ಎನ್ನುವುದೇನೊ ಸರಿಯೇ. ಆದರೆ ಏನಿದರ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಲೆವನ್ಸ್ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಬಂದರೆ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಲೆವನ್ಸ್ ಕೂಡಾ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಬದುಕು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಹೇಗೆ ಕೃತಿಯೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಎಷ್ಟು ಸೋಶಿಯಲಿ ರಿಲೆವಂಟೋ ಅಷ್ಟೇ ಕೃತಿಯೂ ರಿಲೆವಂಟ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಪ್ರತಿರೋಧಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಕಾದಂಬರಿಯೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿ ನೋಡಿ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ತಲೆಮಾರೇ ಗಾಂಧೀವಾದವನ್ನು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯನ್ನ, ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಿರೋಧವನ್ನ ನಮಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ಮುಂದೆ ಚಿರಾಗ್ ತರದ ನವಯುವಕರು ಕಟ್ಟಿದ ಕಮ್ಯುನಿಸಂನ ಒಂದು ಸಫಲವೋ ವಿಫಲವೋ ಆದ ಚಳುವಳಿ, ಜನಾಂದೋಲನ ಕೂಡ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದ ವಿದ್ಯಮಾನವೇ. ಹಾಗೆಯೇ ಇವತ್ತಿನ ದೇಸಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆ, ಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತು, ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸ್ವದೇಶಿ ಮುಂತಾದ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ತಲೆಮಾರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು, ಆಂತರಿಕ ಒತ್ತಡ, ಪ್ರತಿರೋಧದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮನಮೋಹನನಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ತನ್ನನ್ನು ಏನೋ/ಯಾವುದೋ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಿದೆ, ತಾನದನ್ನು ಮೀರಬೇಕು ಎಂಬ ತುರ್ತು ಮನಮೋಹನನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವುದೇ ಅವನ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಪುರಾವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ? ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರು ಬಿಡಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವವರು. ಸುಂಕಾಪುರ ಮಾಸ್ತರರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿಬಿಡುವ, ಊರಿನ ಚರಿತ್ರೆಯೂ ಆಗಲಿರುವ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತೇನೆನ್ನುವುದು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ತಲ್ಲಣ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಆಂದೋಲನವೇ.

ಸದಾನಂದ ಮಾಸ್ತರರ ಹೆಂಡತಿಯ ವಿಪರೀತವಾದ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಗೀಳು ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ತಯಾರಿಸುವ ಖಯಾಲಿ ಕೂಡ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಖದರಿಲ್ಲದ ಮಾಸ್ತರರ (ಗಂಡನ) ನಿರ್ಲಿಪ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಎದ್ದ ಬಂಡಾಯವೇ ಯಾಕಿರಬಾರದು? ಮುಟ್ಟು ನಿಂತ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಾಸನೆ-ವಾಸನೆ ಎಂದು ಕಿರಿಕಿರಿ ಎಬ್ಬಿಸುವ ಹೆಂಗಸಿನ ಕತೆಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಒಂದು ಎಚ್ ವೈ ಶಾರದಾಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಬರೆದ ಅಜ್ಜೀಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್ ಅವರ ಹೇಗೆ ಬದುಕುವುದೋ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಎರಡೂ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತವಾಗದುಳಿದ ಯಾವುದೋ ಕಾಮನೆಯೇ ಈ ಬಗೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಚಾಳಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸೂಚನೆಗಳು ನಮಗೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ನಾವು ಅದೇ ಬಗೆಯ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ಸದಾನಂದ ಮಾಸ್ತರರು ಸಕ್ಕರೆ ಕೊಡದ ವಿಠೋಬನನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಮುಂದಾದರೂ ಸದಾನಂದ ಮಾಸ್ತರರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಲವಿಲ್ಲ. ಹೆಂಡತಿಯ ತುಪ್ಪ ಮಾಡುವ ಚಾಳಿಯಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟರೂ ಅವರು ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರಲ್ಲ. ಇಂಥ ಸದಾನಂದ ಮಾಸ್ತರರ ಹೆಂಡತಿಯ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ನನಗಂತೂ ಉಗ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಲಕ್ಷಣಗಳೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಇತ್ತ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಮಗನಿಗೂ ರಾಮ-ರಹೀಮ ಬೇಡ, ಅಶೋಕ ಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಅಪ್ಪನ ವಿರುದ್ಧವೇ ಬಂಡೆದ್ದು ವಿರೋಧಿ ಪಾಳಯದ ನೆರವು ಪಡೆಯುವ ಬಂಡುಗಾರನೇ. ಹೀಗೆ ಇದೊಂದು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿರೋಧ, ಪ್ರತಿಭಟನೆ, ಹೋರಾಟದ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನೇ ದಾಖಲಿಸುವ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲವೆ ಎಂದರೆ ಅದೂ ಹೌದು.

ಹೀಗೆ ಹಲವರ ವಿಮರ್ಶೆ, ಚರ್ಚೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಬಹು ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಓದು ಮತ್ತು ಅಂಥ ಓದಿಗೆ ಅದು ಸುಪುಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಬಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಬಹುಶಃ ಊರು ಭಂಗ ಕಾದಂಬರಿ ಯಾವತ್ತೂ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಗುಟ್ಟು, ತಿರುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾರದೇನೊ ಎಂದೇ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಏಕಾಂತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಗಳ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಬಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಹೊಸ ಒಂದು ಅನುಭವ.

(ಇದು ಫೆಬ್ರವರಿ 28ರ ಸಂಜೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಟೋಟಲ್ ಕನ್ನಡ, ಪೇಜ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರದಾಹ ಒಂದಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ 'ಊರುಭಂಗ' ಕಾದಂಬರಿ ಕುರಿತ ಸಂವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಮಾತುಗಳ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಕ್ಷರ ರೂಪ.ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಬೇರೆ ವಿಮರ್ಶೆ/ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಪೂರ್ಣಪಾಠವನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಕೇವಲ ಒಂದೆರಡು ಅಂಶಗಳತ್ತ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದು ಅದು ಯಾವುದೇ ವಿಧದಲ್ಲೂ ಆಯಾ ವಿಮರ್ಶೆ/ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಒಟ್ಟು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ.)
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Tuesday, February 17, 2015

ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗರ ಕಾದಂಬರಿ “ಊರು ಭಂಗ”

“ಊರು ಭಂಗ” ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಕಾದಂಬರಿ. ಬಹು ಚರ್ಚಿತ ಮತ್ತು ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳ, ದಟ್ಟವಾದ ವಿವರಗಳಿಂದ ಓದುಗನನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿದ್ದ “ಘಾಚರ್ ಘೋಚರ್” ಎಂಬ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ಎನ್ನುವುದಾದರೆ ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯದು.

ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೊಗುವ ಮುನ್ನ ವಿವೇಕ್ ಅವರು ಒಂದೆರಡು ಸಂದರ್ಶನ
ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಮಾತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುವುದು ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಕೃತಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಒಂದು ಬೀಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಬಯಸುವುದು ಕೂಡ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಹಜವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ. ಮನಸ್ಸು ಒಂದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದರ ಜೊತೆ ಜೋಡಿಸಲು, ಜೋಡಿಸಿ ಅರ್ಥದ ಪೊರೆ ಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಇದು ಹೀಗೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲು ಬಯಸುವುದು ಕೂಡ ಇದು ತನಗೆ ದಕ್ಕಿತು ಎಂಬ ಸಮಾಧಾನ ಹೊಂದುವ ಅದರ ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದದ್ದೇ ಹೊರತು ಇನ್ನೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದೂ ಓದುಗನಿಗೆ ಅಂಥಾ ತೃಪ್ತಿಯ, ಸಮಾಧಾನದ ಕೃಪೆಯನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನಿಲ್ಲುವ ಮಾತು. ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕ್ ಇದೇ ಅರ್ಥದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅವರು ದೀರ್ಘವಾದ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೈಹಚ್ಚಲು ಅಳುಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಬರೆದ ತಮ್ಮದೇ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ತಿದ್ದಿ ತೀಡಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೆತ್ತುಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತ ಅದನ್ನು ಮರು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ, ವ್ಯವಧಾನ ಮತ್ತು ಏಕಾಂತವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಳುಕಿದು. ಈ ಬಾರಿ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನೇ ಬೇರೆ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬರೆಯುತ್ತ ಬರೆಯುತ್ತ ಅದು ತಮ್ಮ ಅನುಭವವೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಮಾತದು. ಅಂದರೆ, ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜಗೊಳ್ಳುತ್ತ, ಅದೇ ನಿಜವಾಗುತ್ತ ನಿಲ್ಲುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅದು. ಇದಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಿದ ದೇವಾಲಯದ ರೂಪಕವನ್ನೂ ಅವರು ಒದಗಿಸಿದರು.

ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನಮಗೆ ವಿವೇಕ್ ಅವರು ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾಯ್ಸ್ ಹೇಳುವ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್ ಡೀಟೇಲ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯವರು ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸುವ ವಿಧಾನ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಏನನ್ನೋ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಹೇಳುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಏನೋ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಏನನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿ, ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೀ ಎನ್ನುವುದು ಮತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ಇರುವುದು - ಇದೆಲ್ಲ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನಿಗೆ ಕುತೂಹಲಕರ ಎನಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವಂಥ ಮಾತನ್ನು ವಿವೇಕ್ ಹೇಳಿದ್ದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಿವೇಕ್‌ಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಗ್ರಾಸಿಯಾ ಮಾರ್ಕೆಸ್ ಅವರ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಸೀತು.

Life is not what one lived, but what one remembers and how one remembers it in order to recount it.

ಇದನ್ನು ಮುಂದೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು.

“ಊರು ಭಂಗ” ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳ "ಲಂಘನ"ದ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ತೆಂಕಣ ಕೇರಿಯ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನತ್ತ ಲಂಘನಕ್ಕೆಳಸುವ ಮನಮೋಹನ್ ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕ ಕೂಡ. ಆದರೆ ನಿರೂಪಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಹೊರತಾದುದನ್ನೂ ಅವನು ನಿರೂಪಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಆತನೇ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮನಮೋಹನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಊರು-ಭಂಗದ ಪ್ರಕರಣವಾಗುವುದು ಹೀಗೆ. ಊರು ಎಂದರೆ ತೊಡೆಯೂ ಹೌದು, ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಊರೂ ಹೌದು. ತೆಂಕಣಕೇರಿ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಎಂಬ ಬೇಲಿ ಏನಿದೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗದೆ, ಮನಮೋಹನದ ಭೌತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೇ ಹಾಕಿದ ಬೇಲಿಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಡಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲವೇ ಎಂದರೆ ಮನಮೋಹನ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಲಂಘನವೇ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಇಂಥ ಲಂಘನವೊಂದು "ಭಂಗ"ದ, ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ನಿನ ಅಂಶವನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಯುವ ಕವಯಿತ್ರಿ ಶ್ರಿದಲಾ ಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒಡೆಯದೇ ಆಮ್ಲೆಟ್ ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗದು.

ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ದಿನ ಒಡೆವ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕೂಡ ತೆಳ್ಳಗೆ ಒಡಮೂಡಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಂಬ ಊರು ಭಂಗವಾಗದೆ ಅದರ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಲ್ಲುವವನಾಗಿ ಬದಲಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ತೊಡೆ ಭಂಗಿಸಿಕೊಂಡ ಹೊರತು ಕಾಮಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಲು, ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೆಂಕಣಕೇರಿಯ ಹೆಣ್ಣಿಗತನದಿಂದ, ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಬಹುದಾದರೆ, ಮುಕ್ತನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕೌತುಕದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೆಲವು ಬೀಜಗಳು ವಿವೇಕರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಥಾಸಂಕಲನ “ಅಂಕುರ”ದಲ್ಲೇ ಇದ್ದವೇ ಎಂಬುದು! ಅಂಕುರಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುತ್ತ ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲರು ಕಾಮ ಎಂಬುದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಕೃತಿಯೇ ಹೇಗೆ ಸಮಾಜದ ಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಆಕೃತಿ ಕೂಡ ಆಗಬಲ್ಲುದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಸಂಕಲನದ “ಬಂದಾವೋ ಬಾರವೋ...” ಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಎಂಬ ಪಾತ್ರ "ಕಾಮವನ್ನು ನಾವು ಎದುರಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತೇವಲ್ಲ, ಅದೇ ಬದುಕನ್ನು ನಾವು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮತ್ತು ಎದುರಿಸುವ ರೀತಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೇನೋ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನನಗನ್ನಿಸತೊಡಗಿದೆ" ಎನ್ನುತ್ತದೆ!(ಪುಟ 78) ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನ ನಿಜವಾದ ಪರಿಚಯ ಬಹುಶಃ ಇಲ್ಲಿಯೇ, “ಅಂಕುರ” ಸಂಕಲನದ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ, ನಮಗೆ ಸಿಗುವುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮನಮೋಹನ್‌ಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಅವರ ಊರು ಇವೆ. ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದ ಒಂದು ತಲೆಮಾರನ್ನು, ಅದರ ಆದರ್ಶ, ಛಲ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತು ಕ್ಲೀಷೆ ಎನಿಸುವುದಾದರೂ ಇದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಬೇಕಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ತೊಡೆ ಮುರಿಯುವುದು ಎಂದರೆ ಅವರ ಈ ಆದರ್ಶದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಅವರ ಹಠಮಾರಿತನದ ಹೋರಾಟದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು, ಅವರು ನಂಬಿದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತೊಡೆ ಮುರಿಯುವುದು ಕೂಡ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ. ಇತ್ತಕಡೆಯಿಂದ ಇದೂ ನಡೆಯದೇ ಹೋದರೆ ಅತ್ತಕಡೆ ಮನಮೋಹನ ಸಾಧಿಸಿದ ಲಂಘನ ಪೂರ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಕೂಡ ಮುಖ್ಯ. ಈ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧ ಮನಮೋಹನನ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಕಥಾನಕದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೂ, ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಕಪೋಲಕಲ್ಪಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ನೆಲೆಯದ್ದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗೆಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದ ದಿನಗಳ ಒಂದು ತಲೆಮಾರು ಚಂದು, ಚಿರಾಗ್ ತರದ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಹಾದು ರಾಮ-ರಹೀಮರಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡ ಅಶೋಕನ ತರದ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ತನಕ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೂ ಇದು ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಮಾನದ ಸಹಜ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಲೇ ಅದರಲ್ಲಿನ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದರಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಅರ್ಥ ಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಅಕ್ಷಾಂಶ-ರೇಖಾಂಶಗಳಿದ್ದಂತೆ, ಅಷ್ಟೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಊರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತು ಸಂತುಲಿತವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇರದುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತುಡಿಯುತ್ತ ಎಂದೂ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಆಗಲಾರದ, ಒಳಗಿನ ಟೊಳ್ಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲಾರದ, ಖಾಲಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಬಿಡುವ ಮತ್ತು ಇವೆಲ್ಲದರಿಂದ ತಹತಹ, ತಲ್ಲಣ, ತಳಮಳಗಳಿಗೆ ದಾಸನಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಸೆಲ್ಫ್ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ “ಸೆರೆ”, ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯ, ಆದರ್ಶ, ಛಲಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಅಪಮಾನದ ಮತ್ತು ಸೋಲಿನ ಎದುರು ವರ್ತಮಾನದ ಬಂಧಿಯಾಗುವ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎರಡರ ನಡುವೆಯೇ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದರ್ಶನ ಏನಿದೆ, ಅದು ಇದೆ ಎಂದರೆ ಇದೆ, ಇಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲ; ಅನುಭವ ಯಾವತ್ತೂ ಸಮಗ್ರವಲ್ಲ.

ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಒಳಗಿನ ಟೊಳ್ಳು ಸಂಭಾಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಬೇಕೆನಿಸುವ, ಅದನ್ನು ಟೆಂಪೊರರಿಯಾಗಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದಾನೊಂದು ದಾರಿಯಷ್ಟೇ ಆಗಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ- ಕಥೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೌಶಲ - ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವಗಳು - ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಾಲಾಕಿತನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ ಮನುಷ್ಯ - ನನ್ನು ತೋರಿಸಿಯೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಇವತ್ತಿನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತೀರಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ (ಭಾಸ್ಕರ ರಾವ್-ವ್ಯಾಂಡಿ ಶೊನಾಯ್-ಎಂಡಿ-ಸಾಹು-ಸನ್ಯಾಲ್-ರೇವತಿ) ತೋರಿಸಿರುವುದು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮ. ವಿವಾಹಿತನಾದ ಮನಮೋಹನ್ ಶಮಿಯ ಒಡನಾಟಕ್ಕೆ ಎಳಸುವಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಫೆಕ್ಟನ್ನು ಮೀರುವ ಸಾಹಸ ಅಥವಾ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನಷ್ಟೇ ಕಾಣಬೇಕಿಲ್ಲ. ಇವತ್ತಿನ ತಲೆಮಾರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಡುವಯಸ್ಸಿನವರೂ ಸೋಶಿಯಲ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊಬೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ, ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ತಹತಹಿಸುತ್ತಿರುವಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಒಳಗಿನ ಟೊಳ್ಳನ್ನೇ ವರ್ಚ್ಯುಯಲ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ ಮೂಲಕ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡುವ ಲಂಘನವೇ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ “ಊರುಭಂಗ” ವನ್ನೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಇಲ್ಲಿ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಟ್ಟೂ ಕಥಾನಕದ ಚೌಕಟ್ಟೇನಿದೆ, ಅದು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟುಕತೆಯೇ ಆಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಓದುಗ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಕತೆಯನ್ನು ಮನಮೋಹನ್ ಎಷ್ಟೇ "ಹೌದು-ಹೌದು" ಎನಿಸುವಂತೆಯೇ ಕಟ್ಟಿರಲಿ, ಅದು ಕಟ್ಟುಕತೆಯೇ, ಶಮಿಯನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ "ಕೇವಲ ಚಾಲಾಕಿತನ"ವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದುಕೊಂಡು ನೋಡಬಹುದು. ತನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹೊರತಾದುದನ್ನೂ ಹೇಳುವ ನಿರೂಪಕ ಈ ಮನಮೋಹನ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೇ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ತಾಲರ ಕೇಂದ್ರ ವೃತ್ತಾಂತದಂತೆಯೇ ತಾನು ಕೇಂದ್ರ ಎಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಮನಮೋಹನನ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಬೇರೊಂದು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೊರಟ ಬೇರೊಂದು ವೃತ್ತದ ಪರಿಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಒಂದು ಬಿಂದುವಷ್ಟೇ ಆಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಚ್ಚರಿಗೆ ಕೆಡಹುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯ ಚಂದು ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಮನಮೋಹನ್ ಗ್ರಹಿಸಿರುವುದೂ ಇದೆ. ಇದು ಮನಮೋಹನ್ಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಮಾತೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ನಮಗೆ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಹು, ಸನ್ಯಾಲ್ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳೆಂದೇ ನಾವು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ. ಅವರೂ ಮನುಷ್ಯರೇ ಮತ್ತು ಅವರೂ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ತಾಪತ್ರಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಕೊಂಡು ಸದಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಲು ಹವಣಿಸುವ ಇನ್ಯಾವುದೋ ವೃತ್ತಗಳ ಪರಿಧಿಯ ಮೇಲೆ ಈಗಲೋ ಆಗಲೋ ಜಾರುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲೇ ಕೂತ ಬಿಂದುಗಳಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಅಡಗಿದೆ. ರೇವತಿಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು, ಸಾಹುವಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಮುಂತಾದುವು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪೋಷಣೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡೇ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಹೀಗೆ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.

ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಒಳಗೆ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನಂತೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿರುವ ನಿರೂಪಕ ಮುಂದೆ ಎದುರಿಸಲಿರುವ “ಶಾಕ್”ಗಳ ರುಚಿಯನ್ನು ಓದುಗನಿಗೆ ತೋರಿಸದೇ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಿರುವುದು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ತಿರುವೇ. ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು, ಇದೊಂದು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತಿನ ಜಿದ್ದಾಜಿದ್ದಿನ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾದ, ಯೋಜಿತ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವೇ ಇದ್ದೀತು. ಚಿತ್ತಾಲರ ಶಿಕಾರಿಯ ನಾಗಪ್ಪನಂತೆ ಇಲ್ಲಿ "ಬೇಟೆಗಾರನೇ ಬೇಟೆಯೂ" ಆಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಅವನೆಲ್ಲಾ ಚಾಲಾಕಿತನದ ಕತೆಗಾರಿಕೆ ಅವನನ್ನೇ ಕತೆಯಾಗಿಸಲು ಹೂಡಿದ ಸಂಚಿನ ಭಾಗವೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅಥವಾ....

ಈ ಬೇಟೆಗಾರನೇ ಬೇಟೆಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಭಯವೇ ಮನಮೋಹನನ ಸುಪ್ತಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಅದೇ ಅವನ ಕನಸಿನ ಕಲ್ಪನೆ ಆಗಿರಬಾರದು ಯಾಕೆ? ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಓದಿ ನೋಡಿದರೆ ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ನಿಜವಾಗಿ ನಡೆಯಿತೇ, ಮಲಗಿಕೊಂಡು ಅವನು ಕನಸಿದನೇ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ! ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ “ಅಂಕುರ” ಕತೆಯ ಈ ಮಾತು ಗಮನಿಸಿ: "ಒಂದು ಅನುಭವವನ್ನು ಇದು ಹೀಗೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸೋದೇ ಕಷ್ಟ. ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾಗೇ ಬಳಿ ಬರುತ್ತವೇನೋ. ಅವುಗಳ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಹೆಕ್ಕಿ ಒಂದಕ್ಕೂ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೂ ಕೊಂಡಿ ಹಾಕಬೇಕು ನೋಡು...." (ಪುಟ 45)

ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ನಾವು ಗಮನಿಸಿರುವ ಮಾರ್ಕೆಸ್ನ ಮಾತಿನೊಂದಿಗೇ ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸುವುದರಿಂದ ಹಲವು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಗುವ ಬಗೆಯನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ ಎಂಬುದು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಆದರೂ ಅನುಭವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಂಚಾರೀ ಭಾವದ ತೀವ್ರತೆಯೊಂದಿಗೇ ಹಾಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಮಗ್ರವಲ್ಲ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಗಮನಿಸಿದರೂ, ಗಮನಿಸುವಾಗ ನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥದ ಲೇಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಲು, ತನ್ಮೂಲಕ ಗ್ರಹಿಸಲು ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜವೇ. ಹೀಗೆ ಹಾಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಒಂದು ಸೃಜನಶೀಲ ಕೃತಿಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡ ಒಬ್ಬ ಕೃತಿಕಾರ ತನ್ನ ಅನುಭವದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು, ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ, ನೆನಪುಗಳಿಂದ ಪುನರ್-ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗೆ ಒಂದು ಆಕೃತಿ ಅಥವಾ ಶಿಲ್ಪ ಎಂಬ ಮೂರ್ತ ಆಕಾರವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಲು ಒದ್ದಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಕೂಡ ನೆನಪುಗಳಿಂದಲೇ ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿ ಎಂಬುದು ಘಟಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಅದು ಅನೈಚ್ಛಿಕವೂ ಆಗಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯದಿರೋಣ. ಅನುಭವವನ್ನು ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಹಿಡಿದುಕೊಡುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುತೂಹಲಕರವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ನೆನಪು ಅದರ ಒಂದಾನೊಂದು ಆಯಾಮವಷ್ಟೇ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬದುಕಿರುವುದೇ, ನಿಜವಾಗುವುದೇ, ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿ, “ನಾನು ಯೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಇದ್ದೇನೆ” ಎಂದ ರೇನೆಯ ಮಾತು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರಾನ್ ಪಮುಕ್ ತನ್ನ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಇನ್ನೊಸೆನ್ಸ್ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗತಿಸಿದ ಪ್ರೇಯಸಿಯನ್ನು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಆರಾನ್ ಪಮುಕ್ ಅಂಥ ಒಂದು ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಮನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಜಯಂತ್ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ ಈ ಲೈನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಡಾಟ್ಸ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ, ಕೇಶವ ಮಳಗಿ ನದಿ ಮತ್ತು ದಂಡೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನೇ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅದಿರಲಿ, ಈಗ ನೆನಪುಗಳಿಂದ ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೇತು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕಷ್ಟಗಳೂ ಬರಹಗಾರನಿಗೆ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನಾವು ಅಕ್ಷರ ಜಗತ್ತಿನ ತೊಡಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪದ-ವಾಕ್ಯ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಯೋಚನೆಯೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಲುಪ್ತವಾಗುವ ಭೀತಿಯ ವರೆಗಿನ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲಿನದ್ದಕ್ಕೆ ಭರ್ತೃಹರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ Ongನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾದೀತು. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಅಲ್ಲಮ ಹೇಳಿರುವ “ಘನತರ ಚಿತ್ರದ ರೂಹ ಬರೆಯಬಹುದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣವ ಬರೆಯಬಹುದೆ ಅಯ್ಯ” ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಅನುಮಾನ ಕೂಡ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ನಡುವಿನ ಕೊಡು-ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಇದೆಯೆಂದುಕೊಂಡು ನಾವಿದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲ ಯೋಚನಾ ಲಹರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೀರಂ ನಾಗರಾಜ್. ಅವರ (ಅಕ್ಷತಾ ಅವರು ಅಕ್ಷರ ರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಿದ) “ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇಂದ್ರೆ” ಕೃತಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಕೃತಿಯೊಂದನ್ನು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅರ್ಥದ ಹಂಗಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುವ ಕವಿಯ ತುಡಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ವಿವೇಕರ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿ ವಿವೇಕರ ಪಾತ್ರದ ತುಮುಲವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿ ಸ್ವತಃ ವಿವೇಕರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಅನುಭವವನ್ನು ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಪುನರ್-ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪಡುವ ಪಾಡನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ, ಓದುಗರಾಗಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಬರವಣಿಗೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ.

ವಿವೇಕರ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬರವಣಿಗೆ, ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿದ್ದೂ ಹಾಗನಿಸದ ಹದದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಕೃತಿಗೊಳಗಾಗಿಸುವ ಅವರ ಕೌಶಲ, ವಿವರಗಳನ್ನು, ಮನುಷ್ಯ ವರ್ತನೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೃತಿಯ ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಕೊಡುವ ಅವರ ಕುಸುರಿತನ ಇವು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿಸಿವೆ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Thursday, February 5, 2015

ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ದೂರ ತೀರ

ದೂರ ತೀರ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಕಥಾಸಂಕಲನ. ಅವರ ಈ ಹಿಂದಿನ ”ಕರವೀರದ ಗಿಡ” ಕಥಾಸಂಕಲನದ ಕತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳೆದಿರುವುದು ಥಟ್ಟನೇ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ದೂರತೀರ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ 2012ನೇ ಸಾಲಿನ ತ್ರಿವೇಣಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮಾಸ್ತಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಬೆಸಗರಹಳ್ಳಿ ರಾಮಣ್ಣ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ವಸುದೇವ ಭೂಪಾಲಂ ದತ್ತಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದೆಲ್ಲ ಸಾಲು ಸಾಲು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ. ಕನ್ನಡದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಜಿ ರಾಜಶೇಖರ್ ಮೌಲಿಕವಾದ ಮುನ್ನುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಕಲನದ ಘನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೇನಾದರೂ ಇದೆಯೇ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಿಗೇ ನನ್ನ ಕೆಲವು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಸಣ್ಣ ಕತೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಿಂತನ-ಮಂಥನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಕತೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಹರವು ಸೀಮಿತ ಎನ್ನುವ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಅದು ಗದ್ಯಕಾವ್ಯವಾಗಿ, ಕಾದಂಬರಿಯ ಗಹನತೆಗೆ ಕೈಚಾಚಿ, ಸಣ್ಣಕತೆಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಿಗದಷ್ಟೂ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಗೆ ತುತ್ತಾದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತು. ಜಿ ರಾಜಶೇಖರ ಅವರು ಈ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತ, "...ಆದರೆ ಸರಳ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕತೆ ಕಟ್ಟಿ ಹೇಳುವ ಕಸುಬು ಸರಳವಲ್ಲ. ಹಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅದು. ಪರಿಕರ ಸರಳ; ಆದರೆ ಸಂರಚನೆ ಸಂಕೀರ್ಣ...." ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಕಲನದ ಒಟ್ಟು ಆರು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ “ಖಾದಿ ಅಂಗಿ” ಎಂಬ ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳೆದೆಲ್ಲಾ ಐದು ಕತೆಗಳೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಂರಚನೆಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವಂಥವು. ಈ ಕತೆಗಳು ಮೂಲತಃ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ನಾವೆಲ್ಲ ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇನಿದೆ, ಅದನ್ನೇ ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತ, ಮತ್ತೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರವೊಂದನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ “ದೂರ ತೀರ” ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಗೋವೆಯ ಪೈಗಳ ಹೋಟೇಲು ಪ್ರಧಾನ ವೇದಿಕೆ. ಈ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮತರ ಹೋಟೇಲು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಆಗು ಹೋಗುಗಳ ಪ್ರಸಂಗ ಒಂದು ನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅನಗತ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ “ಬಣ್ಣ” ಕತೆಗೆ ಬಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಾರ್ವರಿಯ ಚಿತ್ರಕಲಾ ನೈಪುಣ್ಯಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತಂದೆ-ಪತಿ ಮತ್ತಿತರರ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯುವ/ದೊರೆಯದಿರುವ ಸಂಗತಿ ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ವಸ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ತೋಟ, ರಬ್ಬರ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಪರಿಸರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಬುಟ್ಟಿ ಹೆಣೆಯುವ ಕಸುಬು, ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪತಿ ಇವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಜೀವನಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ ವೈರುಧ್ಯ, ಸ್ಟೀಫನ್ ತರದ ಪಾತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವರುಗಳ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಕಾಣಿಸುವ ಬಗೆ ಎಲ್ಲ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಡೈಲ್ಯೂಟ್ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಮಲ್ಟಿಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ಆಗಿ ಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. “ಕಾಳಿಂದಿ ಮಡು” ಕತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಎಂಡೋಸಲ್ಫಾನ್ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಹಿಂಡುವ ಬಗೆ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಮಹೇಂದ್ರನೆಂಬ ಒಂದು ಪಾತ್ರ, ಬಲ್ಲಾಳ ದಂಪತಿಗಳ ಒಡನಾಟ, ವಾರಾಣಸಿಯ ಪರಿಸರ ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯ ಕುರಿತ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತ ಮುಂತಾಗಿ ಕತೆ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೈಚಾಚುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. “ಜಾಜಿ ಗಂಧದ ಜಾಡು” ಕತೆಯಲ್ಲಿಯೂ “ಬಣ್ಣ” ಕತೆಯ ಶಾರ್ವರಿಯಂಥದೇ ಕಲಾವಿದೆಯೊಬ್ಬಳು ಗಂಡಿನ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಬಗೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಲೇ ಅದನ್ನು ಅಹಲ್ಯೆಗೂ, ಸಮಾಜದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಘಟಕವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ನಗ್ನತೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೂ ಜೋಡಿಸಿ ಕತೆಯ ಧ್ವನಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು amplify ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಿದೆ. “ಅಗೋಚರ ವಿಪ್ಲವಗಳು” ಕತೆಯಂತೂ ಕತೆಗಾರ್ತಿಯ ಇಂಥ ತುಡಿತಗಳಿಗೆ ವಿಪುಲವಾದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸಂನ ಸಿದ್ಧಾಂತ ತನ್ನೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಎದುರಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಧಾರೆಯಾದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಕ್ರೌರ್ಯ, ಹಿಂಸೆ, ದುರಾಸೆ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರ ಎದುರು ಸರಿಸುಮಾರು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗುವ ಆದರ್ಶಗಳು ಕತೆಯನ್ನು ಹತ್ತು ಹಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಎಳೆದಾಡಿವೆ. ರಾಜೀವ ಲೋಚನನ ಸಾವು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದಿಡುವಾಗಲೇ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಜಯರಾಮರ ಪುನರ್ನವ ಶಾಲೆ, ತತ್ವ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅರ್ಥ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇನ್ನೊಂದೇ ಎಳೆಯ ಕತೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದೆ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ನಂಬೀಶರ ಒಡನಾಟ ಕತೆಗೆ ಬೇರೆಯದೇ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಜೋಡಿಸುವಂತಿದೆ. ದಂಪತಿಗಳಾದ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ತಾತ್ವಿಕವಾದ ಭಿನ್ನ ನಿಲುವು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಅದು ಸಾಕಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಯೇ ಮೂಡಿದೆ ಎನ್ನಲಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ಎಡಪಂಥ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥೀಯರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಇವತ್ತು ಕೇವಲ ರಷ್ಯಾ-ಅಮೆರಿಕ ಸಮೀಕರಣದ ಮಜಲನ್ನು ದಾಟಿ ಹಿಂದೂತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಯಾಮಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕೂಡ ಕತೆಯ ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು, ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಥಾಹಂದರ ಕೇವಲ ಕತೆಗಾರನ ಹಂಬಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ, ತನ್ನ ಕತೆಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸಣ್ಣಕತೆಯಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಒಡಲಿಗೆ ಹಿತವಲ್ಲದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ತೊಡಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು. ಇನ್ನೊಂದು, ನಾವು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ವಾಸ್ತವ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತ, ಕತೆಯೊಂದು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಒಡಲು ಸರಳವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಿದ್ಧ ಮಾದರಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬದ್ಧವಾಗುಳಿವ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಂಥ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಮೂಡಬೇಕೇ ಎನ್ನುವುದು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಕತೆಗಾರನಿಗೆ ತಾನು ಹೇಳಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಅಷ್ಟೂ ವಿಚಾರಗಳ ಮಂಡನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲವೆ ಎನ್ನುವುದು. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ, ಕತೆ ತಾನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡ ಯಾವತ್ತೂ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೈಮೇಲೆಳೆದುಕೊಂಡೂ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲಾಗದೆ ನಡುನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎನ್ನುವುದು.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಸಂದಿಗ್ಧವಿದೆ. ಕೆ ಪಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ “ಮಾಯಾಲೋಕ-೧”, ಅಬ್ದುಲ್ ರಶೀದ್ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ “ಹೂವಿನಕೊಲ್ಲಿ”, ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ “ಒಂದು ಬದಿ ಕಡಲು” ಮತ್ತು ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ “ಆಡುಕಳ” - ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೊಡನೆಯೋ, ಇತರ ಲೇಖಕರೊಡನೆಯೋ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಒಂದು ವಾದವೆಂದರೆ ಈ ಸ್ವರೂಪ, ಆಕೃತಿ, ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎನ್ನುವುದೆಲ್ಲಾ outdated ವಾದ; ಬದುಕಿಗೆ, ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಇಂಥ ಯಾವುದೇ ನಿಯತಿಯಿಲ್ಲ, ಜೀವನ ಇರುವುದೇ ಈ ಯಾವ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಬಗೆಯಲ್ಲಿಯೇ. ಹಾಗಿರುತ್ತ ಕೃತಿಕಾರನೋರ್ವ ತಾನು ಕಂಡುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥ-ಚೌಕಟ್ಟು-ಆಯಾಮ-ಆಕೃತಿ ಒದಗಿಸುವ ಅಹಂಕಾರ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಾದರೂ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆಯಲ್ಲವೇ ಎನ್ನುವುದೇ ಆ ವಾದ. ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ನೆರವಿಗೆ ಬರುವುದು Orhan Pamuk ಬರೆದ ಕೃತಿ The Naive and the Sentimental Novelist. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲ ತರ್ಕ, ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳಿಗೆ ಮೀರಿದ್ದು ಸಂವೇದನೆ, ರಸಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸ್ವಾದ. ಇದನ್ನು ಮರೆಯದಿರೋಣ.

ನಾನು ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ “ದೂರ ತೀರ” ಮತ್ತು “ಕಾಳಿಂದಿ ಮಡು” ಕತೆಗಳನ್ನು ಇದೇ ಬಗೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಇತರ ಕೆಲವು ಕತೆಗಾರರ ಕತೆಗಳೊಂದಿಗಿಟ್ಟು ತೌಲನಿಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವುದೇ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆಯವರ “ಒಳ್ಳೆಯವನು” ಕಥಾಸಂಕಲನದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕತೆ, “ಆಲಿಕಲ್ಲು”, “ದೂರ ತೀರ” ಕತೆಯದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ “ಕಾಳಿಂದಿ ಮಡು” ಕತೆಯನ್ನು ಎಂ ವ್ಯಾಸ ಅವರ “ರಥ”, ಸಿ ಎನ್ ರಾಮಚಂದ್ರರ “ಸಂಗತ” ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆಯವರ “ಮಳೆ” ಕತೆಗಳೊಂದಿಗಿಟ್ಟು ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ. ಕುತೂಹಲಕರವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾದೀತೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗ್ರಹಿಕೆಯಾಗಲೀ, ಸಂಕೀರ್ಣ ರಚನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಸಮಯವಾಗಲೀ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ತಲೆಮಾರಿನ ಕತೆಗಾರರು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವುದು, ಅವರ ಕತೆಗಳು ನಮಗೆ ಓದಲು ಸಿಗುತ್ತಿರುವುದು ಸಣ್ಣ ಸಂಗತಿಯೇನಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತ, ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಿ, ಕತೆಯಿಂದ ಕತೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಬರೆಯಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಕ್ರೊಮೋಸೋಮ್...

ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವುದು ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟಾಗೋರ್, ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ, ಶರತ್ಚಂದ್ರರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್, ಅರಬಿಂದೊ, ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ, ಶಾರದಾದೇವಿ, ವಿವೇಕಾನಂದ, ನಿವೇದಿತಾ, ಮದರ್ ಥೆರೆಸಾ, ಜಗದೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಉದಯ, ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ, ಅಪರ್ಣಾಸೆನ್, ಮೃಣಾಲ್ಸೆನ್, ಅಮಿತಾವ ಘೋಷ್, ಜುಂಪಾ ಲಾಹಿರಿ, ಋತುಪರ್ಣ ಘೋಷ್, ಹೌರಾ ಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ, ನಕ್ಸಲ್ ಬಾರಿ, ಕಮ್ಯುನಿಸಂ, ಜ್ಯೋತಿ ಬಸು, ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಸಿಂಗನೂರು, ನಂದಿಗ್ರಾಮ, ರೈನ್ ಕೋಟ್ ಸಿನಿಮಾ, ಸೌರವ್ ಗಂಗೂಲಿ, ರೂಪಾ ಗಂಗೂಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ನಾವು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತೊಂದಿತ್ತು. ಬಂಗಾಳ ಇವತ್ತು ಯೋಚಿಸುವುದನ್ನು ಭಾರತ ನಾಳೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬರ್ಥದ ಮಾತದು. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಬಂಗಾಳದ ಅಥವಾ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿಗಾದರೂ ಬಾರದಿರದು.

ಒಂದು ಊರನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ? ಒಂದು ಊರಿನ ಆತ್ಮವೆಂದರೇನು? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಒಂದೆಡೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಲ್ಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದರು. ನನಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಟಿ ಕೆ ದಯಾನಂದರ ರಸ್ತೆನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತಿ. ಟಿ ಕೆ ದಯಾನಂದರು ತೀರ ಕೆಳವರ್ಗದ, ಅಂದು ದುಡಿದು ಅಂದು ತಿನ್ನಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಂದಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಲೇ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು. ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಅಕ್ಷರ ರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಿ ನಮಗೆ ಅದನ್ನು ದಾಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅವರು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಊರಿನ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತ ಹೋದರು ಎನಿಸಿತ್ತು ನನಗೆ.

ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರ Longing Belonging - An outsider at home in Calcutta ಕಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಕೃತಿ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಘೋಷ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾದವರು. ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನವರು. ಅವರಿಗೆ ಈಗಲೂ ಬಂಗಾಳಿ ಓದುವುದು ಕೊಂಚ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ at home ಆಗಬಲ್ಲ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಪತ್ರಕರ್ತ, ದ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹಿರಿಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕ, 45-46ರ ಯುವಕ. ಈಗಾಗಲೇ ರೈಲ್ವೇ ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಚಾಯ್ ಚಾಯ್ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ (ಚೆನ್ನೈ) ಕುರಿತ Tamarind City ಕೃತಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯ. ನಾನೂ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಕುರಿತ ಇವರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಉಳಿದೆರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಥಟ್ಟನೇ ತರಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಇವರ ನಿರೂಪಣೆ ಆಕರ್ಷಕ, ಸರಳ, ನೇರ ಮತ್ತು ಬಿಚ್ಚುಮನಸ್ಸಿನ ಆಪ್ತ ಛಾಯೆವುಳ್ಳದ್ದು.

ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಕಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿವೆ. ರೇ ಅವರ ಕಥೆಗಳೂ ಕಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಂಥವು. ಟಾಗೋರರ ಕತೆಗಳನ್ನು ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಹೋಬಲ ಶಂಕರ ಅವರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳೂ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಂಗಾಳಿ ಕತೆಗಳು ಎಂಬ ಒಂದು ಕೃತಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಸ್ ವಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಕತೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹೊರತಂದಿರುವ ಪಂಜಾಬಿ ಕಥೆಗಳು (ಸಂ:ಹರಭಜನ್ ಸಿಂಗ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಗೌರೀಶ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ), ಹಿಂದೀ ಕಥೆಗಳು (ಸಂ:ನಾಮ್‌ವಾರ್ ಸಿಂಗ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಂ ಎಸ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್), ಸಮಕಾಲೀನ ಹಿಂದೀ ಕಥೆಗಳು (ಸಂ: ಧನಂಜಯ ವರ್ಮ, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಸ್ ವಿನೋದ್ ಬಾಯಿ), ತಮಿಳು ಕಥೆಗಳು (ಸಂ: ಮಿ ಪಾ ಸೋಮಸುಂದರಂ, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಶೇಷನಾರಾಯಣ), ಆಯ್ದ ಮಲಯಾಳ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು (ಸಂ: ಎಸ್ ಗುಪನ್ ನಾಯರ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕೆ ಕೆ ನಾಯರ್) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆದು ಕಾಣುವುದಂತೂ ನಿಜ. ನನಗಂತೂ ಅಮಿತಾವ್ ಘೋಷ್ ಅವರ The Shadow Lines ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ವಿವರಗಳಲ್ಲೇ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದು. ತದನಂತರ ಜುಂಪಾ ಲಾಹಿರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳೂ ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿವೆ. ಅಮಿತ್ ಚೌಧುರಿ ಕೂಡ Culcutta - Two Years in the City ಎಂಬ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದಿದ್ದಾರಾದರೂ ನಾನದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಓದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಲೀಲ್ ತ್ರಿಪಾಠಿಯವರು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಉದಯ ಕಾಲದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಕುರಿತಂತೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ The Colonel Who Would Not Repent ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಕ್ರಮಣ ಘಟ್ಟವೊಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮ ಸಣ್ಣದೇನಲ್ಲ. ಜೆಫ್ರಿ ಮೂರ್ಹೋಸ್, ದಿಪನ್ವಿತ ಮುಖರ್ಜಿ, ಸಮೀರ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ ಸುರಯ್ಯ ಮುಂತಾದವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಕುರಿತು ಬರೆದ ಕೃತಿಗಳು ಕೂಡ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಹುಡುಕಿದರೆ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಅಥವಾ ಬಂಗಾಳದ ಕುರಿತು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕೊಡಬಲ್ಲ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೃತಿಗಳು, ಸಿನಿಮಾಗಳು, ಚಿತ್ರಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಯಾವು, ನೆನಪಾದಾವು.
ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಕುತೂಹಲಕರವಾದದ್ದೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆಯವರ ಕದಳಿ ಹೊಕ್ಕು ಬಂದೆ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಲೇಖನ. ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾದ ಕುಮಾರಪ್ಪನವರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಲೇಖನ ಕಲ್ಕತ್ತೆಗೂ ಕನ್ನಡಕ್ಕೂ ಇರುವ, ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿಯಂಥ ನಂಟಿನ ತಂತುಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಹಲ್ದಾರ್ ಅವರ ನೋವು ತುಂಬಿದ ಬದುಕು ಕೃತಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಗಾಳೀ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಪ್ಪನವರು ಈಗಾಗಲೇ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರಂತೆ.(ಕುಮಾರಪ್ಪನವರು 2012ರ ಜೂನ್ 6 ರಂದು ತೀರಿಕೊಂಡ ಕುರಿತೂ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆಯವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.(ಚಿತ್ರಕೃಪೆ: ಪ್ರಜಾವಾಣಿ)

ಹೀಗೆಲ್ಲ ನಾವು ಒಂದು ಊರನ್ನು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕುತೂಹಲವನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಇಂಥ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ತಣಿಸುವಂಥ ಕೃತಿ ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರ Longing Belonging. ಈ ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಎರಡು ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಘೋಷ್ ಅವರ approach. ಒಬ್ಬ ಒಳಗಿನವನಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನೂ ಆಗಿ ಕಲ್ಕತ್ತವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ, ಒಳಗಿನವನಾಗುವ ಹಂಬಲ ಅವರಲ್ಲಿದೆ. ಈಗಂತೂ ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಅಳಿಯ ಕೂಡ. ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಶ್ರಮ ಈ ಕೃತಿಯ ಹಿಂದಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ತಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸುವ ರೀತಿ - ಎಲ್ಲವೂ ಒಬ್ಬ ಪತ್ರಕರ್ತನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕಾರನ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಹಾಗನಿಸದಂತೆ, ಸುಲಲಿತ ಕಥಾನಕವೊಂದನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದೇವೋ ಎಂಬಂತೆ ಅದನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ರೀತಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಒಂದು ನಗರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನವೇನಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ approach ಕುತೂಹಲಕರ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಊರನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದಂಥ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಂದಂತಿರುವ, ತೀರ ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ಕುರಿತ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಟಿ ಕೆ ದಯಾನಂದರ ರಸ್ತೆ ನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ವಿಮರ್ಶೆ, ಪರಿಚಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಊರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಹುದು ಎನ್ನುವುದೇ ನನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕದ ಅಪ್ರೋಚನ್ನೇ ನಾನಿಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮರೈಸ್ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ.

ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಸಂತ, ವೈಶಾಖ, ಶರತ್ಕಾಲ(ಮಾಗಿ) ಚಳಿಗಾಲ (ಶಿಶಿರ) ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ವಸಂತ ಎಂಬ ಐದು ಭಾಗಗಳಿರುವಂತೆಯೇ ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲೂ ಕಲ್ಕತ್ತೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು ಆಯಾ ಕಾಲಮಾನದ ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜನಜೀವನದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಚರಿತ್ರೆಯತ್ತ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಗಮನವಿದೆ. 2011ಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ 321 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಸುತಾನುತಿಯಲ್ಲಿ 1690ರ ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ಹಡಗಿನಿಂದಿಳಿದ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಾಬ್ ಚಾರ್ನೊಕ್‌ನಿಂದ ತೊಡಗಿ ಇದರ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರ ಕೊಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಘೋಷ್ ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಪುರಾತನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ, ವೈಸರಾಯ್‌ಗಳ, ಸೈನಿಕರ ಚಲನವಲನದ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವಿವರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಯಾರು ಏನು ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬಂಥ ಕುತೂಹಲಕರ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಘೋಷ್ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೂ Tamarind City ಬರೆಯುವ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ 1680ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದ ಸೈಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಜಾಬ್ ಚಾರ್ನಾಕನ ಮೂವರು ಕುವರಿಯರಿಗೂ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ ದೀಕ್ಷೆಯಾದ ವಿವರ ದೊರೆತಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ನಡುವಿನ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಸೈಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಚರ್ಚಿನ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಈ ಚಾರ್ನೊಕ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಇಬ್ಬರ ಸಮಾಧಿ ಹಾಗೂ ಕರ್ಜನ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ನೋಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿಗೆ ಈ ಚರ್ಚ್ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇಲ್ಲ!

ಅಡ್ಡಾಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಫಿಹೌಸ್ ಅಂಥ ಒಂದು ಅಡ್ಡಾ ಆಗಿತ್ತು, ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವತ್ತಿನ ಕಾಫಿ ಹೌಸಿನ ಚಿತ್ರವೇ ಬೇರೆ. ಪುಟ 54 - 55ರಲ್ಲಿ ಘೋಷ್ ಕಾಫಿ ಹೌಸಿನ ಒಬ್ಬ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಜೊತೆ ಮಾತಿಗಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಗಮನಿಸಿ:

`One last question,' I plead, `has your clientele changed over the years?'
`Of course,' he settles down once again, `Now we get only student crowd. But once upon a time, we had only intellectuals coming over, very few students. Barristers, professors, writers, journalists, poets, singers - they would all gather here every evening for adda.
`Oh, the kind of people who used to come: Rudraprasad Sengupta, Soumitra Chatterjee, Sunil Gangopadhyay, Shakti Chattopadhyay, Mrinal Sen, Aparna Sen and so many more.
`There is so much one stands to gain from adda. People come together, exchange ideas, discuss their problems, debate on important issues. Adda keeps our culture alive.
`But times are changing. In those days people had the time, you see. Coffee House now sees less of adda and more of prem alaap.'

ನಮ್ಮ ಧಾರವಾಡದ ಅಟ್ಟ, ಗಾಂಧೀಬಜಾರ್, ಇಂದ್ರಭವನ, ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು ನೆನಪಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಬಂಗಾಳದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಸುನೀಲ್ ಗಂಗೋಪಾಧ್ಯಾಯರ ಜೊತೆ ಒಂದು ಮಾತುಕತೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತು, ವಿಚಾರ, ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಲೆಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಸುನೀಲ್ ಗಂಗೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ದುರಂತ. ಇವರೆಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯರೆಂದರೆ, ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಇವರು ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಘೋಷ್. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲೂ, ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಸಾಹಿತಿ ಕೂಡ ಇಷ್ಟು ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವೇನೊ ಎನ್ನುವುದು ಅವರದೇ ಮಾತು. ಸುನೀಲ್ ಗಂಗೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹರೆಯದ ಗೆಳೆಯರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಾವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಳೆದ ದಿನಗಳು, ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಗೆಳೆಯರು ಸೇರಿ ಗೊತ್ತು ಗುರಿ, ನಿಶ್ಚಿತ ಯೋಜನೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದೆ ಏಕಾಏಕಿ ಪ್ರಯಾಣ ಹೊರಡುವುದರಲ್ಲಿರುವ ಮಜಾ (ಅದು ಅವರ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಎಳೆ ಕೂಡ), ಎಲ್ ಎಸ್ ಡಿ ರುಚಿ ನೋಡಿದ ಅನುಭವ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕುರಿತು ಆಗ ಇದ್ದ ಕನ್‌ವಿಕ್ಷನ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಹತ್ತು ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.

`But I was very impressed by Ginsberg's erudition. He was a great scholar, though you could not tell that from his appearance. He looked shabby and he chose to stay in a cheap hotel near New Market. It was a small hotel, very dirty - it no longer exists. He would even advise us to live cheeply.

`He would say, "If you want to be a poet, you have to be a poet twenty-four hours, you must devote all your time and energy to poetry, you must learn to live as cheaply as possible, you must take up no other job."
(ಪುಟ 65)

ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರು ತೀರ ಕೆಳವರ್ಗದ ಮಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಟ್ಟೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮುದಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜನರನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಜಟಕಾ ತರದ (ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾ) ಗಾಡಿ ಎಳೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು. ಅವನನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮನೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದರತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತರಾದ ಕಾಳಿ-ದುರ್ಗೆ-ಶಾರದೆ ಮುಂತಾದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮನದಾಳದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ತೀರ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಸರ, ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಸೆ, ತನಗ್ಯಾರು ಹೆಣ್ಣು ಕೊಡುತ್ತಾರೆಂಬ ನೋವು ಎಲ್ಲ ಇದ್ದೂ ಬಾಂಬು ಹಾಕುವ, ಬೆದರಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ತೊಡಗಿದ್ದೆ ಎನ್ನುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಸಂತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟ್ರಾಮ್ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತೊಂದು ಬೋಟ್ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಭವ ಕಥನವಿದೆ. ಜೊತೆಗೇ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಬೋಟ್ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ, ಮೆರೆದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಏಳು-ಬೀಳುಗಳ ಕಥಾನಕ ಕೂಡ ಜೊತೆಗೂಡಿದೆ. ಮತ್ತೆ ತಪ್ಪದೇ ನೌಕರರ ಸಂಕಷ್ಟಗಳತ್ತ ಒಂದು ಕುಡಿನೋಟ ಇದ್ದೇ ಇದೆ.

ಬಿಶ್ವನಾಥರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಕಾಣಿಸುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಪ್ಯಾರಾ ಗಮನಿಸಿ:

I buy two samosas and a hundred grams of jalebis and eat them as I walk now at a leisurely pace down the road. I walk past open-air kitchens. Pavement-dwellers are cooking their humble meals over mud ovens. Soon they will eat and slither into the low tents they've pitched by the road. Inside the tents they will worry, argue, fight, love, make love, go to sleep - right under the noses of pedestrians and yet so far away from them.
(ಪುಟ 76)

ವರ್ಷದ ನಂತರ ಒಂದು ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಚರ್ಚೆ. ಅಸೀಮ್ ದಾಸ್ ಗುಪ್ತ ಕಾಲು ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಬಂಗಾಳದ ಆರ್ಥಸಚಿವರಾಗಿದ್ದವರು. ಮೆಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಕಾನಮಿಕ್ಸ್ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ರಾಜಕೀಯ ಸೇರಿದ್ದೇ ಒಂದು ಕತೆ. ಮಹಾನ್ ಆದರ್ಶವಾದಿ, ಸರಳವಾದ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕಿ, ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸೆಟೆದು ನಿಂತು, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿ ದುಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಇವರ ಮಾತು ಮಾತಿನಲ್ಲೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ಜಿಡಿಪಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನ ನೀಡದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ ಸಿರಿವಂತರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತರಾಗುತ್ತ, ಬಡವರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹೆಚ್ಚಳವೆಲ್ಲಾ ಏರಿದ ಜೀವನವೆಚ್ಚಕ್ಕೇ ವಿನಿಯೋಗವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂಬುದು ಯಾವತ್ತೂ ನೀಗಲಾರದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತೊಲಗಿಸಲು ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದರಂತೆ ಬಂಗಾಳದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದವರು ಇವರು. ಇದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಿದವರು. ಇವರ ಥೀಸೀಸ್ ವಿಷಯವೇ Income distribution and capital formation and growth in developing economies with special reference to India.

ಈ ಸಂಭಾಷಣೆ ಈ ಕೃತಿಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಂಶ. ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಗುಪ್ತ ಅವರ ಪತ್ನಿಯೂ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಮಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಉದಯ ಮತ್ತು ಪತನದ ಹೊಳಹುಗಳು ಕೂಡ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಡೀ ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರಣವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕುಸಿದು ಅಧಃಪತನದ ಹಾದಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಎನ್ನುವುದರ ಕಲ್ಪನೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತೊಂಭತ್ತರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಸರಕಾರ ಅಧಿಕಾರದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿಯುವವರೆಗಿನ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:

I ask her, `What was his first salary as a minister?'
Mr Dasgupta replies, `With the permission of comrade Jyoti Basu, I had fixed the salary of ministers at Rs.2,500 per month. That was my first salary.'
`No, it was Rs.1,800 at first,' Mrs Dasgupta corrects him, `later you were bringing home Rs.2,250. Your last drawn salary was Rs.7,500, with Rs.50 deducted as professional tax.'
Mr Dasgupta says, `All ministers earned the same amount, except the chief minister, who always got Rs.250 more. Had I stayed on in the profession (of teaching) I would have earned Rs.40,000 a month.' (ಪುಟ 137)

ಮಕ್ಕಳ ಕಲಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚ, ತಾವು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದ ವೆಚ್ಚ, ಅದರ ಸಾಲ ತೀರಿಸಿದ ಬಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವರಿಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಸರಕಾರ ಬಂದ ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ತಳಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ವಿಚಾರ. ಇವರನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರದೇ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕ್ಷೇಮ.

A typical paarar dada is usually the combination of a good samaritan, moral policeman, social worker, arbitrator, extortionist, goon and a politician. If you are nice to him, he is the most useful man to have around - he will go out of his way to help you in times of need; but if you choose to ignore him or rub him the wrong way, he will be a perennial thorn in the flesh. (ಪುಟ 143)

ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಎಂದರೆ ಮದರ್ ಥೆರೆಸಾ ಕೂಡ. ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಮದರ ಥೆರೆಸಾ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಿರ್ಮಲ್ ಹೃದಯ್ ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಆದರ್ಶ, ಹಣ ಮತ್ತು ವೈರುಧ್ಯಗಳ ಸರಮಾಲೆಯೇ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ಒಂದು ಭೇಟಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ತೀರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವು ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಿಸುವ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ತಾಣಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಸಂಗತಿಗಳೇನೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಲೋ ಈ ಭಾಗ ಚುಟುಕಾಗಿದೆ.

ಟಾಗೋರರ ಸಮಕಾಲೀನರೂ, ಟಾಗೋರರಷ್ಟೇ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರೂ, ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಯೂ ಆದ ಕಾಝಿ ನಸ್ರುಲ್ಲ ಇಸ್ಲಾಂ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿವರವಾದ ನಿರೂಪಣೆ ಕೂಡ ಗಮನಸೆಳೆಯುವಂತಿದೆ. ಎಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಜೀವಂತ ಶವದಂತೆ ಬದುಕಿ ತೀರಿಕೊಂಡ ನಸ್ರುಲ್ಲ ಇಸ್ಲಾಂ ಅವರ ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧನ ಪತ್ನಿ, ಈಗ ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರುವ ವಿಧವೆಯನ್ನು ಘೋಷ್ ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಟಾಗೋರ್ ಮತ್ತು ನಸ್ರುಲ್ಲರ ಒಡನಾಟದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಅವರ ಅಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮಿಂಚುವಂತೆ ಮಿಂಚಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ಸಂವೇದನೆ, ಆಗಿನ ಬದುಕು-ಬವಣೆ, ತೀರ ಎಳವೆಯಲ್ಲೇ ವಿಧವೆಯಾದ ಈಕೆ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟ ಎಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಒಂದು ತಲೆಮಾರು, ಆ ತಲೆಮಾರಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನಾವಿಂದು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಬಿಸಿಲಿಗೊಡ್ಡುತ್ತದೆ.

ಇಷ್ಟಾದ ಮೇಲೆ ಐದು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಒಬ್ಬ ಬಾಲಕ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಅವನ ಅಣ್ಣ ಇಬ್ಬರ ಬಳಿ ಟಾಗೋರ್ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಟಾಗೋರ್ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆ ಹೆಸರನ್ನೇ ಈ ಮಕ್ಕಳು ಇದುವರೆಗೆ ಕೇಳಿದಂತಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಪ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಕಪಾಟಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ ಗೊತ್ತು. ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಗಳಿರುವ ತಾಯಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ತನ್ನ ಮಗಳ ಟೇಸ್ಟ್ ವಿಭಿನ್ನ, ಅವಳಿಗೆ ಈ ಶಾರುಖ್, ಸಲ್ಮಾನ್ ಎಲ್ಲ ಹಿಡಿಸಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವಳ ಟೇಸ್ಟಿನ ಹೀರೋ ಯಾರು? ಅಮೀರ್ ಖಾನ್! ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಬಳಿ ಬೇಂದ್ರೆ ಗೊತ್ತೇ ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ನಮ್ಮವರೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆರ್ ಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಹೆತ್ತವರು ಇದ್ದರು!

ಶರತ್ಕಾಲದ ವಿವರಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ದುರ್ಗಾಪೂಜೆ, ಮೂರ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಲಾವಿದರು, ಪೂಜಾ ದಿನಗಳ ಜನಸಂದಣಿ, ಪ್ರಸಾದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಲು ನಿಲ್ಲುವ ಮಂದಿ ಇಂಥ ವಿವರಗಳಲ್ಲೇ ವ್ಯಸ್ತವಾಗಿದೆ. ನಲವತ್ತೊಂದರ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಜನಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಬೈಪಾಸಿನ ಐಷಾರಾಮಿ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸನಾತನ್ ದಿಂಡಾ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮಾತುಕತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ. ಈತ ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕುಮಾರ್ತುಲಿಯ ಜಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ, ಮಡಕೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಅಳಿದುಳಿದ, ಅವರಿವರು ಬಿಟ್ಟ ಬಣ್ಣ ಕೆರೆದು ತಾನು ಮಾಡಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ ಎಂದರೆ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಈ ಹೋರಾಟದ ಸಿನಿಮೀಯ ಬದುಕಿನ ಕತೆಯನ್ನು ಆತನೇ ಇಲ್ಲಿ ಎಳೆ ಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಚಳಿಗಾಲದ ಸೆಕ್ಷನ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ವಿವರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ! ಮೊದಲಿಗೆ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಸ್ಪೆಶಾಲಿಟಿಯಾದ ರಸಗುಲ್ಲಾದ ‘ಸಂಶೋಧಕ‘ ತಾನೆಂದು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ವಿವರ, ಆ ಕುಟುಂಬದ ಸದ್ಯದ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂದರ್ಶನ ಇತ್ಯಾದಿ ಇದೆ. ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ, ಈ ಕೆ ಸಿ ದಾಸ್ ರಸಗುಲ್ಲಾಗಳ ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಹಾರವಿರುವುದೇ ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ! ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಂದಿ ಹಣಕ್ಕೆ ಹೆದರುವವರಲ್ಲ, ಕ್ವಾಲಿಟಿ ನೋಡುವವರು ಎಂಬ ತಾರೀಫು ಕೂಡ ಇದೆಯಿಲ್ಲಿ. ಒಂದು ರಸಗುಲ್ಲದ ಹಿಂದೆ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಎಷ್ಟೆಲ್ಲ ಏಳುಬೀಳುಗಳ ಸರಮಾಲೆಯಿದೆ, ಕಾನೂನು, ಕಟ್ಟಳೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ರಾಜಕೀಯ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ “ಸರ್ಕಲ್” ಅರಸುವ, ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆತುರದಲ್ಲಿರುವ ಡರ್ಮಿಟಾಲಜಿಯ ಡಾಕ್ಟರು ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು ಮುಂಬಯಿಯ ಕಾಮಾಟಿಪುರದಂತಿರುವ ಸೋನಾಗಚ್ಚಿಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್ ಶಂಕರ್ ದಾಸ್ ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಕಥಾನಕಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಮಗೆ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಕುದುರೆ ಜೂಜಿನ ರಾಯಲ್ ಟರ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಈಗ ಭಾರತದ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಪೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಭೇಟಿಯ ವಿವರಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿವೆ.

ಮತ್ತೆ ವಸಂತ - ಕೃತಿಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ. ಓರ್ವ ಯುವ ಪರ್ತಕರ್ತೆ, ಎಡಪಂಥೀಯ ನಿಲುವಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಇಂದ್ರಾಣಿ ರಾಯ್, ಗಾಂಡೂ, ಲವ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾದಂಥ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಕೌಶಿಕ್ ಮುಖರ್ಜಿ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡೆಯ ಕಾಶಿಯೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೆರೆದ ಸುಬ್ರತೊ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರ ಸಂದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕಡು ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ, ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಆಟವಾಡಿ ಬದುಕು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಸುಬ್ರತೊ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರ ಕಥಾನಕ ಸಾಧನೆಯ ಹಂಬಲ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೊದಗಿಸುವಂತಿದೆ.

ಕೆಲವೊಂದು ವಿವರಗಳು, ಭೇಟಿ, ಮಾತುಕತೆ ಕೊನೆಗೂ ಏನನ್ನೂ ಕೊಡದ, ಬಹುಷಃ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕು ಎಂಬ ಹಂಬಲದ ಒತ್ತಡಕ್ಕಷ್ಟೇ “ರೋಲ್” ಪಡೆದ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಂತಿವೆ. ಇವು ಬೋರ್ ಹೊಡೆಸದಿದ್ದರೂ ಅನಗತ್ಯವಾದವು ಎನ್ನುವುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಮಾತು ಸಾರಾಸಗಟು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕುರಿತ ಕ್ರೇಜ್, ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ-ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ನಡುವಿನ ಆಯ್ಕೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಜನಮನದ ತುಡಿತಗಳು, ಧಾರಾಳತನದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂದು ಪಾರ್ಟಿ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಪಡುವ ಆಸಿತ್ ಬಾಬೂ ತರದವರು, ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಮೀನು ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟಿನ ಬೆರಗಾಗಿಸುವಂಥ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, 1,092 ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಥ್ವಿರಾಜ್ ಸೇನ್, ತನ್ನ ವಾಚ್‌ಮನ್ ಗಂಡನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬೀದಿಯಲ್ಲೇ ಭೋರಿಟ್ಟು ಅಳುವ ಜರ್ಮನಿಯ (ವೈದ್ಯೆ) ಪತ್ನಿ, ಮುಂತಾದ ಪೂರಕ ವಿವರಗಳು, ಉಪಕತೆಗಳು ಕೃತಿಯ ಸೊಗಸನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.

ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ದಿನವೂ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಸಾಮಾನು ಹೊತ್ತು, ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತ ಹೌರಾ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಕೂಲಿಕಾರರು (ಚಿತ್ರಗಳು), ಹೊಸಬರಿಗಷ್ಟೇ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಡುವ ದಲ್ಲಾಳಿ, ಅತ್ತೆ ಮನೆಯ ಒಬ್ಬ ವಾಚ್‌ಮನ್, ಎಲ್ಲೋ ಬೀದಿಯ ಸಂದುಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೂತು ಅಶ್ಲೀಲ ಸೀಡಿ-ಡಿವೀಡಿ ಮಾರುವವರು, ಹಣಕ್ಕೆ "ಸ್ನೇಹಿತ"ರನ್ನು ಅರೇಂಜ್ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು, ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪೆನ್ನು, ಬೀಗ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾರುವ ಮೊಬೈಲ್ ಅಂಗಡಿಕಾರರು, ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಳಿಕವೂ ತಾವು ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲಾರದೇ ನಿತ್ಯವೂ ಪೇಪರು ಹಾಕುವ ನೆವದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಿರಿಯ ನೌಕರರು, ಚಾಯ್ ವಿತರಿಸುವವರು, ಬೀದಿ ಬದಿ ಆಲೂ ಕಬ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಮಾರುವವರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತ ಸಾಗುವ ಈ ನಿರೂಪಣೆಯ ಕಥಾನಕವೊಂದರ ಆಕರ್ಷಣೆ, ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ವಿವರಗಳಲ್ಲೇ ಒಂದು ನಗರದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಎಚ್ಚರ ಮತ್ತು ಜಾಣತನ, ಲೇಖಕರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಧೋರಣೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುವಂತಿದೆ. ಇಡೀ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಾರಿತ್ರಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ವಿವರಗಳೂ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಈ ಕೃತಿಯ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ಬಗೆಯ ಶ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನವೂ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಊರನ್ನು ಹಲವು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ, ಸ್ತರದ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳಿರುವ ಅಲ್ಲಿನ ಮಂದಿಯ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದು ಜೀವಂತಿಕೆಯಿದೆ, ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಇದೆ. ಆ ಮಂದಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಆರಿಸುತ್ತೀರಿ, ಯಾಕೆ ಆರಿಸುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವಲ್ಲೇ ನೀವು ಆ ಊರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವ ಸಂಗತಿಯೂ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ approachನ ನೆಲೆಗಟ್ಟನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೀಗೆ ಕೃತಿಯ ಹಂದರವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಈಗ ಕೊಂಚ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಕುತೂಹಲ ಇರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಹೀಗೇ ಸುಮ್ಮನೆ ಖುಶಿಗಾಗಿಯೂ ಓದಬಹುದಾದ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ರಂಜಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ ಇದು.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ