Tuesday, February 17, 2015

ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗರ ಕಾದಂಬರಿ “ಊರು ಭಂಗ”

“ಊರು ಭಂಗ” ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಕಾದಂಬರಿ. ಬಹು ಚರ್ಚಿತ ಮತ್ತು ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳ, ದಟ್ಟವಾದ ವಿವರಗಳಿಂದ ಓದುಗನನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿದ್ದ “ಘಾಚರ್ ಘೋಚರ್” ಎಂಬ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ಎನ್ನುವುದಾದರೆ ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯದು.

ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೊಗುವ ಮುನ್ನ ವಿವೇಕ್ ಅವರು ಒಂದೆರಡು ಸಂದರ್ಶನ
ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಮಾತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುವುದು ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಕೃತಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಒಂದು ಬೀಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಬಯಸುವುದು ಕೂಡ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಹಜವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ. ಮನಸ್ಸು ಒಂದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದರ ಜೊತೆ ಜೋಡಿಸಲು, ಜೋಡಿಸಿ ಅರ್ಥದ ಪೊರೆ ಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಇದು ಹೀಗೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲು ಬಯಸುವುದು ಕೂಡ ಇದು ತನಗೆ ದಕ್ಕಿತು ಎಂಬ ಸಮಾಧಾನ ಹೊಂದುವ ಅದರ ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದದ್ದೇ ಹೊರತು ಇನ್ನೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂದೂ ಓದುಗನಿಗೆ ಅಂಥಾ ತೃಪ್ತಿಯ, ಸಮಾಧಾನದ ಕೃಪೆಯನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನಿಲ್ಲುವ ಮಾತು. ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕ್ ಇದೇ ಅರ್ಥದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅವರು ದೀರ್ಘವಾದ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೈಹಚ್ಚಲು ಅಳುಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ಬರೆದ ತಮ್ಮದೇ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ತಿದ್ದಿ ತೀಡಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಯ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೆತ್ತುಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತ ಅದನ್ನು ಮರು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ, ವ್ಯವಧಾನ ಮತ್ತು ಏಕಾಂತವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಳುಕಿದು. ಈ ಬಾರಿ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತ ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನೇ ಬೇರೆ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬರೆಯುತ್ತ ಬರೆಯುತ್ತ ಅದು ತಮ್ಮ ಅನುಭವವೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಮಾತದು. ಅಂದರೆ, ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿಜಗೊಳ್ಳುತ್ತ, ಅದೇ ನಿಜವಾಗುತ್ತ ನಿಲ್ಲುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅದು. ಇದಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಿದ ದೇವಾಲಯದ ರೂಪಕವನ್ನೂ ಅವರು ಒದಗಿಸಿದರು.

ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನಮಗೆ ವಿವೇಕ್ ಅವರು ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾಯ್ಸ್ ಹೇಳುವ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್ ಡೀಟೇಲ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯವರು ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸುವ ವಿಧಾನ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಏನನ್ನೋ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಹೇಳುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಏನೋ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಏನನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿ, ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೀ ಎನ್ನುವುದು ಮತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ಇರುವುದು - ಇದೆಲ್ಲ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನಿಗೆ ಕುತೂಹಲಕರ ಎನಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವಂಥ ಮಾತನ್ನು ವಿವೇಕ್ ಹೇಳಿದ್ದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ವಿವೇಕ್‌ಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಗ್ರಾಸಿಯಾ ಮಾರ್ಕೆಸ್ ಅವರ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ನೆನೆಯುವುದು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಸೀತು.

Life is not what one lived, but what one remembers and how one remembers it in order to recount it.

ಇದನ್ನು ಮುಂದೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು.

“ಊರು ಭಂಗ” ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳ "ಲಂಘನ"ದ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ತೆಂಕಣ ಕೇರಿಯ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನತ್ತ ಲಂಘನಕ್ಕೆಳಸುವ ಮನಮೋಹನ್ ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕ ಕೂಡ. ಆದರೆ ನಿರೂಪಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಹೊರತಾದುದನ್ನೂ ಅವನು ನಿರೂಪಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಆತನೇ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮನಮೋಹನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಊರು-ಭಂಗದ ಪ್ರಕರಣವಾಗುವುದು ಹೀಗೆ. ಊರು ಎಂದರೆ ತೊಡೆಯೂ ಹೌದು, ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಊರೂ ಹೌದು. ತೆಂಕಣಕೇರಿ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಎಂಬ ಬೇಲಿ ಏನಿದೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗದೆ, ಮನಮೋಹನದ ಭೌತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೇ ಹಾಕಿದ ಬೇಲಿಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕಾಡಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲವೇ ಎಂದರೆ ಮನಮೋಹನ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಲಂಘನವೇ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಇಂಥ ಲಂಘನವೊಂದು "ಭಂಗ"ದ, ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ನಿನ ಅಂಶವನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಯುವ ಕವಯಿತ್ರಿ ಶ್ರಿದಲಾ ಸ್ವಾಮಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒಡೆಯದೇ ಆಮ್ಲೆಟ್ ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗದು.

ಕತ್ತಲಿನಿಂದ ದಿನ ಒಡೆವ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕೂಡ ತೆಳ್ಳಗೆ ಒಡಮೂಡಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಂಬ ಊರು ಭಂಗವಾಗದೆ ಅದರ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಲ್ಲುವವನಾಗಿ ಬದಲಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ತೊಡೆ ಭಂಗಿಸಿಕೊಂಡ ಹೊರತು ಕಾಮಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಲು, ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತೆಂಕಣಕೇರಿಯ ಹೆಣ್ಣಿಗತನದಿಂದ, ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಬಹುದಾದರೆ, ಮುಕ್ತನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕೌತುಕದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೆಲವು ಬೀಜಗಳು ವಿವೇಕರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಥಾಸಂಕಲನ “ಅಂಕುರ”ದಲ್ಲೇ ಇದ್ದವೇ ಎಂಬುದು! ಅಂಕುರಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆಯುತ್ತ ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲರು ಕಾಮ ಎಂಬುದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಕೃತಿಯೇ ಹೇಗೆ ಸಮಾಜದ ಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಆಕೃತಿ ಕೂಡ ಆಗಬಲ್ಲುದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಸಂಕಲನದ “ಬಂದಾವೋ ಬಾರವೋ...” ಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಎಂಬ ಪಾತ್ರ "ಕಾಮವನ್ನು ನಾವು ಎದುರಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತೇವಲ್ಲ, ಅದೇ ಬದುಕನ್ನು ನಾವು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮತ್ತು ಎದುರಿಸುವ ರೀತಿಯೂ ಆಗಿರುತ್ತದೇನೋ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನನಗನ್ನಿಸತೊಡಗಿದೆ" ಎನ್ನುತ್ತದೆ!(ಪುಟ 78) ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನ ನಿಜವಾದ ಪರಿಚಯ ಬಹುಶಃ ಇಲ್ಲಿಯೇ, “ಅಂಕುರ” ಸಂಕಲನದ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ, ನಮಗೆ ಸಿಗುವುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮನಮೋಹನ್‌ಗೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ಅವರ ಊರು ಇವೆ. ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದ ಒಂದು ತಲೆಮಾರನ್ನು, ಅದರ ಆದರ್ಶ, ಛಲ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾತು ಕ್ಲೀಷೆ ಎನಿಸುವುದಾದರೂ ಇದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಬೇಕಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ತೊಡೆ ಮುರಿಯುವುದು ಎಂದರೆ ಅವರ ಈ ಆದರ್ಶದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಅವರ ಹಠಮಾರಿತನದ ಹೋರಾಟದ ಬೆನ್ನೆಲುಬು, ಅವರು ನಂಬಿದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತೊಡೆ ಮುರಿಯುವುದು ಕೂಡ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ. ಇತ್ತಕಡೆಯಿಂದ ಇದೂ ನಡೆಯದೇ ಹೋದರೆ ಅತ್ತಕಡೆ ಮನಮೋಹನ ಸಾಧಿಸಿದ ಲಂಘನ ಪೂರ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಕೂಡ ಮುಖ್ಯ. ಈ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧ ಮನಮೋಹನನ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಕಥಾನಕದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೂ, ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಕಪೋಲಕಲ್ಪಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ನೆಲೆಯದ್ದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗೆಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವದ ದಿನಗಳ ಒಂದು ತಲೆಮಾರು ಚಂದು, ಚಿರಾಗ್ ತರದ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಹಾದು ರಾಮ-ರಹೀಮರಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡ ಅಶೋಕನ ತರದ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ತನಕ ಚಾಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೂ ಇದು ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಮಾನದ ಸಹಜ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಲೇ ಅದರಲ್ಲಿನ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದರಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಕಾದಂಬರಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಅರ್ಥ ಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡ ಅಕ್ಷಾಂಶ-ರೇಖಾಂಶಗಳಿದ್ದಂತೆ, ಅಷ್ಟೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಊರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತು ಸಂತುಲಿತವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇರದುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ತುಡಿಯುತ್ತ ಎಂದೂ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಆಗಲಾರದ, ಒಳಗಿನ ಟೊಳ್ಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲಾರದ, ಖಾಲಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಬಿಡುವ ಮತ್ತು ಇವೆಲ್ಲದರಿಂದ ತಹತಹ, ತಲ್ಲಣ, ತಳಮಳಗಳಿಗೆ ದಾಸನಾಗಿಯೇ ಇರುವ ಸೆಲ್ಫ್ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ “ಸೆರೆ”, ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯ, ಆದರ್ಶ, ಛಲಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಅಪಮಾನದ ಮತ್ತು ಸೋಲಿನ ಎದುರು ವರ್ತಮಾನದ ಬಂಧಿಯಾಗುವ ಮನುಷ್ಯನ ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎರಡರ ನಡುವೆಯೇ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದರ್ಶನ ಏನಿದೆ, ಅದು ಇದೆ ಎಂದರೆ ಇದೆ, ಇಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲ; ಅನುಭವ ಯಾವತ್ತೂ ಸಮಗ್ರವಲ್ಲ.

ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಕೇವಲ ಒಳಗಿನ ಟೊಳ್ಳು ಸಂಭಾಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಬೇಕೆನಿಸುವ, ಅದನ್ನು ಟೆಂಪೊರರಿಯಾಗಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದಾನೊಂದು ದಾರಿಯಷ್ಟೇ ಆಗಿ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ- ಕಥೆ ಕಟ್ಟುವ ಕೌಶಲ - ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವಗಳು - ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಾಲಾಕಿತನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವ ಮನುಷ್ಯ - ನನ್ನು ತೋರಿಸಿಯೂ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಇವತ್ತಿನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತೀರಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ (ಭಾಸ್ಕರ ರಾವ್-ವ್ಯಾಂಡಿ ಶೊನಾಯ್-ಎಂಡಿ-ಸಾಹು-ಸನ್ಯಾಲ್-ರೇವತಿ) ತೋರಿಸಿರುವುದು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮ. ವಿವಾಹಿತನಾದ ಮನಮೋಹನ್ ಶಮಿಯ ಒಡನಾಟಕ್ಕೆ ಎಳಸುವಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತೆಂಕಣಕೇರಿ ಎಫೆಕ್ಟನ್ನು ಮೀರುವ ಸಾಹಸ ಅಥವಾ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನಷ್ಟೇ ಕಾಣಬೇಕಿಲ್ಲ. ಇವತ್ತಿನ ತಲೆಮಾರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಡುವಯಸ್ಸಿನವರೂ ಸೋಶಿಯಲ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊಬೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ, ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ತಹತಹಿಸುತ್ತಿರುವಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಒಳಗಿನ ಟೊಳ್ಳನ್ನೇ ವರ್ಚ್ಯುಯಲ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ ಮೂಲಕ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡುವ ಲಂಘನವೇ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ “ಊರುಭಂಗ” ವನ್ನೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಇಲ್ಲಿ ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಟ್ಟೂ ಕಥಾನಕದ ಚೌಕಟ್ಟೇನಿದೆ, ಅದು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟುಕತೆಯೇ ಆಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಓದುಗ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿಮಾನಿ ವಕೀಲರ ಕತೆಯನ್ನು ಮನಮೋಹನ್ ಎಷ್ಟೇ "ಹೌದು-ಹೌದು" ಎನಿಸುವಂತೆಯೇ ಕಟ್ಟಿರಲಿ, ಅದು ಕಟ್ಟುಕತೆಯೇ, ಶಮಿಯನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ "ಕೇವಲ ಚಾಲಾಕಿತನ"ವೇ ಆಗಿದೆ ಎಂದುಕೊಂಡು ನೋಡಬಹುದು. ತನ್ನ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹೊರತಾದುದನ್ನೂ ಹೇಳುವ ನಿರೂಪಕ ಈ ಮನಮೋಹನ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೇ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಚಿತ್ತಾಲರ ಕೇಂದ್ರ ವೃತ್ತಾಂತದಂತೆಯೇ ತಾನು ಕೇಂದ್ರ ಎಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಮನಮೋಹನನ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಬೇರೊಂದು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಹೊರಟ ಬೇರೊಂದು ವೃತ್ತದ ಪರಿಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಒಂದು ಬಿಂದುವಷ್ಟೇ ಆಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಚ್ಚರಿಗೆ ಕೆಡಹುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯ ಚಂದು ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಮನಮೋಹನ್ ಗ್ರಹಿಸಿರುವುದೂ ಇದೆ. ಇದು ಮನಮೋಹನ್ಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಮಾತೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ನಮಗೆ ದಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಹು, ಸನ್ಯಾಲ್ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳೆಂದೇ ನಾವು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ. ಅವರೂ ಮನುಷ್ಯರೇ ಮತ್ತು ಅವರೂ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ತಾಪತ್ರಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಕೊಂಡು ಸದಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಲು ಹವಣಿಸುವ ಇನ್ಯಾವುದೋ ವೃತ್ತಗಳ ಪರಿಧಿಯ ಮೇಲೆ ಈಗಲೋ ಆಗಲೋ ಜಾರುವ ಭೀತಿಯಲ್ಲೇ ಕೂತ ಬಿಂದುಗಳಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಅಡಗಿದೆ. ರೇವತಿಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು, ಸಾಹುವಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಮುಂತಾದುವು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪೋಷಣೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡೇ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಹೀಗೆ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.

ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಒಳಗೆ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನಂತೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿರುವ ನಿರೂಪಕ ಮುಂದೆ ಎದುರಿಸಲಿರುವ “ಶಾಕ್”ಗಳ ರುಚಿಯನ್ನು ಓದುಗನಿಗೆ ತೋರಿಸದೇ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಿರುವುದು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ತಿರುವೇ. ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು, ಇದೊಂದು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಜಗತ್ತಿನ ಜಿದ್ದಾಜಿದ್ದಿನ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾದ, ಯೋಜಿತ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವೇ ಇದ್ದೀತು. ಚಿತ್ತಾಲರ ಶಿಕಾರಿಯ ನಾಗಪ್ಪನಂತೆ ಇಲ್ಲಿ "ಬೇಟೆಗಾರನೇ ಬೇಟೆಯೂ" ಆಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಅವನೆಲ್ಲಾ ಚಾಲಾಕಿತನದ ಕತೆಗಾರಿಕೆ ಅವನನ್ನೇ ಕತೆಯಾಗಿಸಲು ಹೂಡಿದ ಸಂಚಿನ ಭಾಗವೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ಅಥವಾ....

ಈ ಬೇಟೆಗಾರನೇ ಬೇಟೆಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಭಯವೇ ಮನಮೋಹನನ ಸುಪ್ತಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಅದೇ ಅವನ ಕನಸಿನ ಕಲ್ಪನೆ ಆಗಿರಬಾರದು ಯಾಕೆ? ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಓದಿ ನೋಡಿದರೆ ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ನಿಜವಾಗಿ ನಡೆಯಿತೇ, ಮಲಗಿಕೊಂಡು ಅವನು ಕನಸಿದನೇ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ! ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ “ಅಂಕುರ” ಕತೆಯ ಈ ಮಾತು ಗಮನಿಸಿ: "ಒಂದು ಅನುಭವವನ್ನು ಇದು ಹೀಗೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸೋದೇ ಕಷ್ಟ. ಎಲ್ಲ ಅನುಭವಗಳು ಅಪೂರ್ಣವಾಗೇ ಬಳಿ ಬರುತ್ತವೇನೋ. ಅವುಗಳ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಹೆಕ್ಕಿ ಒಂದಕ್ಕೂ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೂ ಕೊಂಡಿ ಹಾಕಬೇಕು ನೋಡು...." (ಪುಟ 45)

ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ನಾವು ಗಮನಿಸಿರುವ ಮಾರ್ಕೆಸ್ನ ಮಾತಿನೊಂದಿಗೇ ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸುವುದರಿಂದ ಹಲವು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಗುವ ಬಗೆಯನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ ಎಂಬುದು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಆದರೂ ಅನುಭವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಂಚಾರೀ ಭಾವದ ತೀವ್ರತೆಯೊಂದಿಗೇ ಹಾಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಮಗ್ರವಲ್ಲ ಎಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಗಮನಿಸಿದರೂ, ಗಮನಿಸುವಾಗ ನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥದ ಲೇಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಲು, ತನ್ಮೂಲಕ ಗ್ರಹಿಸಲು ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿರುತ್ತೇವೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜವೇ. ಹೀಗೆ ಹಾಯುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಒಂದು ಸೃಜನಶೀಲ ಕೃತಿಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡ ಒಬ್ಬ ಕೃತಿಕಾರ ತನ್ನ ಅನುಭವದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು, ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ, ನೆನಪುಗಳಿಂದ ಪುನರ್-ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗೆ ಒಂದು ಆಕೃತಿ ಅಥವಾ ಶಿಲ್ಪ ಎಂಬ ಮೂರ್ತ ಆಕಾರವನ್ನು ದಕ್ಕಿಸಲು ಒದ್ದಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಕೂಡ ನೆನಪುಗಳಿಂದಲೇ ಕಟ್ಟಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿ ಎಂಬುದು ಘಟಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಅದು ಅನೈಚ್ಛಿಕವೂ ಆಗಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯದಿರೋಣ. ಅನುಭವವನ್ನು ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಹಿಡಿದುಕೊಡುವ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕುತೂಹಲಕರವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ನೆನಪು ಅದರ ಒಂದಾನೊಂದು ಆಯಾಮವಷ್ಟೇ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಬದುಕಿರುವುದೇ, ನಿಜವಾಗುವುದೇ, ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿ, “ನಾನು ಯೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಇದ್ದೇನೆ” ಎಂದ ರೇನೆಯ ಮಾತು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರಾನ್ ಪಮುಕ್ ತನ್ನ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಇನ್ನೊಸೆನ್ಸ್ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗತಿಸಿದ ಪ್ರೇಯಸಿಯನ್ನು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಆರಾನ್ ಪಮುಕ್ ಅಂಥ ಒಂದು ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಮನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಜಯಂತ್ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ ಈ ಲೈನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಡಾಟ್ಸ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ, ಕೇಶವ ಮಳಗಿ ನದಿ ಮತ್ತು ದಂಡೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನೇ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅದಿರಲಿ, ಈಗ ನೆನಪುಗಳಿಂದ ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೇತು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕಷ್ಟಗಳೂ ಬರಹಗಾರನಿಗೆ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನಾವು ಅಕ್ಷರ ಜಗತ್ತಿನ ತೊಡಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪದ-ವಾಕ್ಯ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಯೋಚನೆಯೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಲುಪ್ತವಾಗುವ ಭೀತಿಯ ವರೆಗಿನ ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲಿನದ್ದಕ್ಕೆ ಭರ್ತೃಹರಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ Ongನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾದೀತು. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಅಲ್ಲಮ ಹೇಳಿರುವ “ಘನತರ ಚಿತ್ರದ ರೂಹ ಬರೆಯಬಹುದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣವ ಬರೆಯಬಹುದೆ ಅಯ್ಯ” ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಅನುಮಾನ ಕೂಡ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ನಡುವಿನ ಕೊಡು-ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಇದೆಯೆಂದುಕೊಂಡು ನಾವಿದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲ ಯೋಚನಾ ಲಹರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಕೀರಂ ನಾಗರಾಜ್. ಅವರ (ಅಕ್ಷತಾ ಅವರು ಅಕ್ಷರ ರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಿದ) “ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬೇಂದ್ರೆ” ಕೃತಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಕೃತಿಯೊಂದನ್ನು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅರ್ಥದ ಹಂಗಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುವ ಕವಿಯ ತುಡಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ವಿವೇಕರ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿ ವಿವೇಕರ ಪಾತ್ರದ ತುಮುಲವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿ ಸ್ವತಃ ವಿವೇಕರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಅನುಭವವನ್ನು ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಪುನರ್-ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪಡುವ ಪಾಡನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ, ಓದುಗರಾಗಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾಗಿ ಬರವಣಿಗೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ.

ವಿವೇಕರ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬರವಣಿಗೆ, ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿದ್ದೂ ಹಾಗನಿಸದ ಹದದಲ್ಲಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಕೃತಿಗೊಳಗಾಗಿಸುವ ಅವರ ಕೌಶಲ, ವಿವರಗಳನ್ನು, ಮನುಷ್ಯ ವರ್ತನೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೃತಿಯ ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಕೊಡುವ ಅವರ ಕುಸುರಿತನ ಇವು ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿಸಿವೆ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Thursday, February 5, 2015

ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ದೂರ ತೀರ

ದೂರ ತೀರ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಕಥಾಸಂಕಲನ. ಅವರ ಈ ಹಿಂದಿನ ”ಕರವೀರದ ಗಿಡ” ಕಥಾಸಂಕಲನದ ಕತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳೆದಿರುವುದು ಥಟ್ಟನೇ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ದೂರತೀರ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ 2012ನೇ ಸಾಲಿನ ತ್ರಿವೇಣಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮಾಸ್ತಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಬೆಸಗರಹಳ್ಳಿ ರಾಮಣ್ಣ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ವಸುದೇವ ಭೂಪಾಲಂ ದತ್ತಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದೆಲ್ಲ ಸಾಲು ಸಾಲು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ. ಕನ್ನಡದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಜಿ ರಾಜಶೇಖರ್ ಮೌಲಿಕವಾದ ಮುನ್ನುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಕಲನದ ಘನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೇನಾದರೂ ಇದೆಯೇ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದಿಗೇ ನನ್ನ ಕೆಲವು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಸಣ್ಣ ಕತೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಿಂತನ-ಮಂಥನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಸಣ್ಣ ಕತೆ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಹರವು ಸೀಮಿತ ಎನ್ನುವ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಅದು ಗದ್ಯಕಾವ್ಯವಾಗಿ, ಕಾದಂಬರಿಯ ಗಹನತೆಗೆ ಕೈಚಾಚಿ, ಸಣ್ಣಕತೆಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಿಗದಷ್ಟೂ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಗೆ ತುತ್ತಾದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ನಮಗೆ ಗೊತ್ತು. ಜಿ ರಾಜಶೇಖರ ಅವರು ಈ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತ, "...ಆದರೆ ಸರಳ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕತೆ ಕಟ್ಟಿ ಹೇಳುವ ಕಸುಬು ಸರಳವಲ್ಲ. ಹಕ್ಕಿ ತನ್ನ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅದು. ಪರಿಕರ ಸರಳ; ಆದರೆ ಸಂರಚನೆ ಸಂಕೀರ್ಣ...." ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಕಲನದ ಒಟ್ಟು ಆರು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ “ಖಾದಿ ಅಂಗಿ” ಎಂಬ ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಉಳೆದೆಲ್ಲಾ ಐದು ಕತೆಗಳೂ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಂರಚನೆಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವಂಥವು. ಈ ಕತೆಗಳು ಮೂಲತಃ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ನಾವೆಲ್ಲ ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇನಿದೆ, ಅದನ್ನೇ ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತ, ಮತ್ತೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರವೊಂದನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುವ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ “ದೂರ ತೀರ” ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಗೋವೆಯ ಪೈಗಳ ಹೋಟೇಲು ಪ್ರಧಾನ ವೇದಿಕೆ. ಈ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮತರ ಹೋಟೇಲು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಆಗು ಹೋಗುಗಳ ಪ್ರಸಂಗ ಒಂದು ನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಅನಗತ್ಯ. ಹಾಗೆಯೇ “ಬಣ್ಣ” ಕತೆಗೆ ಬಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಾರ್ವರಿಯ ಚಿತ್ರಕಲಾ ನೈಪುಣ್ಯಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ತಂದೆ-ಪತಿ ಮತ್ತಿತರರ ಉತ್ತೇಜನ ದೊರೆಯುವ/ದೊರೆಯದಿರುವ ಸಂಗತಿ ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ವಸ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ತೋಟ, ರಬ್ಬರ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಪರಿಸರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಬುಟ್ಟಿ ಹೆಣೆಯುವ ಕಸುಬು, ತಂದೆ ಮತ್ತು ಪತಿ ಇವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಜೀವನಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ ವೈರುಧ್ಯ, ಸ್ಟೀಫನ್ ತರದ ಪಾತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವರುಗಳ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಕಾಣಿಸುವ ಬಗೆ ಎಲ್ಲ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಡೈಲ್ಯೂಟ್ ಮಾಡುವ ಅಥವಾ ಮಲ್ಟಿಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ಆಗಿ ಕತೆಯನ್ನು ಸಂರಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. “ಕಾಳಿಂದಿ ಮಡು” ಕತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಎಂಡೋಸಲ್ಫಾನ್ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಹಿಂಡುವ ಬಗೆ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಮಹೇಂದ್ರನೆಂಬ ಒಂದು ಪಾತ್ರ, ಬಲ್ಲಾಳ ದಂಪತಿಗಳ ಒಡನಾಟ, ವಾರಾಣಸಿಯ ಪರಿಸರ ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಪಾಪ-ಪುಣ್ಯ ಕುರಿತ ಕರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತ ಮುಂತಾಗಿ ಕತೆ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೈಚಾಚುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. “ಜಾಜಿ ಗಂಧದ ಜಾಡು” ಕತೆಯಲ್ಲಿಯೂ “ಬಣ್ಣ” ಕತೆಯ ಶಾರ್ವರಿಯಂಥದೇ ಕಲಾವಿದೆಯೊಬ್ಬಳು ಗಂಡಿನ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಬಗೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಲೇ ಅದನ್ನು ಅಹಲ್ಯೆಗೂ, ಸಮಾಜದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಘಟಕವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ನಗ್ನತೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೂ ಜೋಡಿಸಿ ಕತೆಯ ಧ್ವನಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು amplify ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಿದೆ. “ಅಗೋಚರ ವಿಪ್ಲವಗಳು” ಕತೆಯಂತೂ ಕತೆಗಾರ್ತಿಯ ಇಂಥ ತುಡಿತಗಳಿಗೆ ವಿಪುಲವಾದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸಂನ ಸಿದ್ಧಾಂತ ತನ್ನೊಳಗಿನಿಂದಲೇ ಎದುರಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಧಾರೆಯಾದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಕ್ರೌರ್ಯ, ಹಿಂಸೆ, ದುರಾಸೆ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲದರ ಎದುರು ಸರಿಸುಮಾರು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗುವ ಆದರ್ಶಗಳು ಕತೆಯನ್ನು ಹತ್ತು ಹಲವು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಎಳೆದಾಡಿವೆ. ರಾಜೀವ ಲೋಚನನ ಸಾವು ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದಿಡುವಾಗಲೇ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಜಯರಾಮರ ಪುನರ್ನವ ಶಾಲೆ, ತತ್ವ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅರ್ಥ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇನ್ನೊಂದೇ ಎಳೆಯ ಕತೆಯನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದೆ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ನಂಬೀಶರ ಒಡನಾಟ ಕತೆಗೆ ಬೇರೆಯದೇ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಜೋಡಿಸುವಂತಿದೆ. ದಂಪತಿಗಳಾದ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ತಾತ್ವಿಕವಾದ ಭಿನ್ನ ನಿಲುವು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಅದು ಸಾಕಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿಯೇ ಮೂಡಿದೆ ಎನ್ನಲಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ. ಎಡಪಂಥ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥೀಯರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಇವತ್ತು ಕೇವಲ ರಷ್ಯಾ-ಅಮೆರಿಕ ಸಮೀಕರಣದ ಮಜಲನ್ನು ದಾಟಿ ಹಿಂದೂತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಯಾಮಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಕೂಡ ಕತೆಯ ಒಡಲಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು, ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಥಾಹಂದರ ಕೇವಲ ಕತೆಗಾರನ ಹಂಬಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇ, ತನ್ನ ಕತೆಯನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸಣ್ಣಕತೆಯಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಒಡಲಿಗೆ ಹಿತವಲ್ಲದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ತೊಡಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು. ಇನ್ನೊಂದು, ನಾವು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ವಾಸ್ತವ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತ, ಕತೆಯೊಂದು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಒಡಲು ಸರಳವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಸಿದ್ಧ ಮಾದರಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ಬದ್ಧವಾಗುಳಿವ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಂಥ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಮೂಡಬೇಕೇ ಎನ್ನುವುದು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಕತೆಗಾರನಿಗೆ ತಾನು ಹೇಳಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಅಷ್ಟೂ ವಿಚಾರಗಳ ಮಂಡನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲವೆ ಎನ್ನುವುದು. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ, ಕತೆ ತಾನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡ ಯಾವತ್ತೂ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೈಮೇಲೆಳೆದುಕೊಂಡೂ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲಾಗದೆ ನಡುನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದೆಯೇ ಎನ್ನುವುದು.

ಇಲ್ಲಿಯೇ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಸಂದಿಗ್ಧವಿದೆ. ಕೆ ಪಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ “ಮಾಯಾಲೋಕ-೧”, ಅಬ್ದುಲ್ ರಶೀದ್ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ “ಹೂವಿನಕೊಲ್ಲಿ”, ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ “ಒಂದು ಬದಿ ಕಡಲು” ಮತ್ತು ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ “ಆಡುಕಳ” - ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೊಡನೆಯೋ, ಇತರ ಲೇಖಕರೊಡನೆಯೋ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಒಂದು ವಾದವೆಂದರೆ ಈ ಸ್ವರೂಪ, ಆಕೃತಿ, ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎನ್ನುವುದೆಲ್ಲಾ outdated ವಾದ; ಬದುಕಿಗೆ, ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಇಂಥ ಯಾವುದೇ ನಿಯತಿಯಿಲ್ಲ, ಜೀವನ ಇರುವುದೇ ಈ ಯಾವ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆ ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಅತೀತವಾದ ಬಗೆಯಲ್ಲಿಯೇ. ಹಾಗಿರುತ್ತ ಕೃತಿಕಾರನೋರ್ವ ತಾನು ಕಂಡುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥ-ಚೌಕಟ್ಟು-ಆಯಾಮ-ಆಕೃತಿ ಒದಗಿಸುವ ಅಹಂಕಾರ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಾದರೂ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆಯಲ್ಲವೇ ಎನ್ನುವುದೇ ಆ ವಾದ. ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ನೆರವಿಗೆ ಬರುವುದು Orhan Pamuk ಬರೆದ ಕೃತಿ The Naive and the Sentimental Novelist. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲ ತರ್ಕ, ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳಿಗೆ ಮೀರಿದ್ದು ಸಂವೇದನೆ, ರಸಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸ್ವಾದ. ಇದನ್ನು ಮರೆಯದಿರೋಣ.

ನಾನು ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ “ದೂರ ತೀರ” ಮತ್ತು “ಕಾಳಿಂದಿ ಮಡು” ಕತೆಗಳನ್ನು ಇದೇ ಬಗೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಇತರ ಕೆಲವು ಕತೆಗಾರರ ಕತೆಗಳೊಂದಿಗಿಟ್ಟು ತೌಲನಿಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುವುದೇ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆಯವರ “ಒಳ್ಳೆಯವನು” ಕಥಾಸಂಕಲನದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕತೆ, “ಆಲಿಕಲ್ಲು”, “ದೂರ ತೀರ” ಕತೆಯದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ “ಕಾಳಿಂದಿ ಮಡು” ಕತೆಯನ್ನು ಎಂ ವ್ಯಾಸ ಅವರ “ರಥ”, ಸಿ ಎನ್ ರಾಮಚಂದ್ರರ “ಸಂಗತ” ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆಯವರ “ಮಳೆ” ಕತೆಗಳೊಂದಿಗಿಟ್ಟು ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸೂಚನೆ ಮಾತ್ರ. ಕುತೂಹಲಕರವಾದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾದೀತೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗ್ರಹಿಕೆಯಾಗಲೀ, ಸಂಕೀರ್ಣ ರಚನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಸಹನೆ ಮತ್ತು ಸಮಯವಾಗಲೀ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನುಪಮಾ ಪ್ರಸಾದ್ ತಲೆಮಾರಿನ ಕತೆಗಾರರು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವುದು, ಅವರ ಕತೆಗಳು ನಮಗೆ ಓದಲು ಸಿಗುತ್ತಿರುವುದು ಸಣ್ಣ ಸಂಗತಿಯೇನಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತ, ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಿ, ಕತೆಯಿಂದ ಕತೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಬರೆಯಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಕ್ರೊಮೋಸೋಮ್...

ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬರುವುದು ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟಾಗೋರ್, ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ, ಶರತ್ಚಂದ್ರರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ರಾಜಾರಾಮ್ ಮೋಹನ್ ರಾಯ್, ಅರಬಿಂದೊ, ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ, ಶಾರದಾದೇವಿ, ವಿವೇಕಾನಂದ, ನಿವೇದಿತಾ, ಮದರ್ ಥೆರೆಸಾ, ಜಗದೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್, ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಉದಯ, ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ, ಅಪರ್ಣಾಸೆನ್, ಮೃಣಾಲ್ಸೆನ್, ಅಮಿತಾವ ಘೋಷ್, ಜುಂಪಾ ಲಾಹಿರಿ, ಋತುಪರ್ಣ ಘೋಷ್, ಹೌರಾ ಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ, ನಕ್ಸಲ್ ಬಾರಿ, ಕಮ್ಯುನಿಸಂ, ಜ್ಯೋತಿ ಬಸು, ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಸಿಂಗನೂರು, ನಂದಿಗ್ರಾಮ, ರೈನ್ ಕೋಟ್ ಸಿನಿಮಾ, ಸೌರವ್ ಗಂಗೂಲಿ, ರೂಪಾ ಗಂಗೂಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ನಾವು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತೊಂದಿತ್ತು. ಬಂಗಾಳ ಇವತ್ತು ಯೋಚಿಸುವುದನ್ನು ಭಾರತ ನಾಳೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬರ್ಥದ ಮಾತದು. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಬಂಗಾಳದ ಅಥವಾ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಯಾರ ಮನಸ್ಸಿಗಾದರೂ ಬಾರದಿರದು.

ಒಂದು ಊರನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ? ಒಂದು ಊರಿನ ಆತ್ಮವೆಂದರೇನು? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಒಂದೆಡೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಲ್ಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದರು. ನನಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಟಿ ಕೆ ದಯಾನಂದರ ರಸ್ತೆನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತಿ. ಟಿ ಕೆ ದಯಾನಂದರು ತೀರ ಕೆಳವರ್ಗದ, ಅಂದು ದುಡಿದು ಅಂದು ತಿನ್ನಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಂದಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಲೇ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದರು. ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಅಕ್ಷರ ರೂಪಕ್ಕಿಳಿಸಿ ನಮಗೆ ಅದನ್ನು ದಾಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅವರು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಊರಿನ ಆತ್ಮವನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತ ಹೋದರು ಎನಿಸಿತ್ತು ನನಗೆ.

ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರ Longing Belonging - An outsider at home in Calcutta ಕಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಕೃತಿ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಘೋಷ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾದವರು. ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನವರು. ಅವರಿಗೆ ಈಗಲೂ ಬಂಗಾಳಿ ಓದುವುದು ಕೊಂಚ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಆದರೆ ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ at home ಆಗಬಲ್ಲ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಪತ್ರಕರ್ತ, ದ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹಿರಿಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕ, 45-46ರ ಯುವಕ. ಈಗಾಗಲೇ ರೈಲ್ವೇ ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಚಾಯ್ ಚಾಯ್ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ (ಚೆನ್ನೈ) ಕುರಿತ Tamarind City ಕೃತಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯ. ನಾನೂ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಕುರಿತ ಇವರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಉಳಿದೆರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಥಟ್ಟನೇ ತರಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಇವರ ನಿರೂಪಣೆ ಆಕರ್ಷಕ, ಸರಳ, ನೇರ ಮತ್ತು ಬಿಚ್ಚುಮನಸ್ಸಿನ ಆಪ್ತ ಛಾಯೆವುಳ್ಳದ್ದು.

ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ ಅವರ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಕಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿವೆ. ರೇ ಅವರ ಕಥೆಗಳೂ ಕಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಂಥವು. ಟಾಗೋರರ ಕತೆಗಳನ್ನು ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಹೋಬಲ ಶಂಕರ ಅವರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳೂ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ನಮಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಂಗಾಳಿ ಕತೆಗಳು ಎಂಬ ಒಂದು ಕೃತಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಮೂಲತಃ ಅರುಣ್ ಕುಮಾರ್ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಸ್ ವಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಕತೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಹೊರತಂದಿರುವ ಪಂಜಾಬಿ ಕಥೆಗಳು (ಸಂ:ಹರಭಜನ್ ಸಿಂಗ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಗೌರೀಶ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ), ಹಿಂದೀ ಕಥೆಗಳು (ಸಂ:ನಾಮ್‌ವಾರ್ ಸಿಂಗ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಂ ಎಸ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್), ಸಮಕಾಲೀನ ಹಿಂದೀ ಕಥೆಗಳು (ಸಂ: ಧನಂಜಯ ವರ್ಮ, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಸ್ ವಿನೋದ್ ಬಾಯಿ), ತಮಿಳು ಕಥೆಗಳು (ಸಂ: ಮಿ ಪಾ ಸೋಮಸುಂದರಂ, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಶೇಷನಾರಾಯಣ), ಆಯ್ದ ಮಲಯಾಳ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು (ಸಂ: ಎಸ್ ಗುಪನ್ ನಾಯರ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕೆ ಕೆ ನಾಯರ್) ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆದು ಕಾಣುವುದಂತೂ ನಿಜ. ನನಗಂತೂ ಅಮಿತಾವ್ ಘೋಷ್ ಅವರ The Shadow Lines ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ವಿವರಗಳಲ್ಲೇ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದು. ತದನಂತರ ಜುಂಪಾ ಲಾಹಿರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳೂ ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿವೆ. ಅಮಿತ್ ಚೌಧುರಿ ಕೂಡ Culcutta - Two Years in the City ಎಂಬ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದಿದ್ದಾರಾದರೂ ನಾನದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಓದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಲೀಲ್ ತ್ರಿಪಾಠಿಯವರು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಉದಯ ಕಾಲದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಕುರಿತಂತೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ The Colonel Who Would Not Repent ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಕ್ರಮಣ ಘಟ್ಟವೊಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪರಿಣಾಮ ಸಣ್ಣದೇನಲ್ಲ. ಜೆಫ್ರಿ ಮೂರ್ಹೋಸ್, ದಿಪನ್ವಿತ ಮುಖರ್ಜಿ, ಸಮೀರ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ ಸುರಯ್ಯ ಮುಂತಾದವರು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಕುರಿತು ಬರೆದ ಕೃತಿಗಳು ಕೂಡ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಹುಡುಕಿದರೆ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಅಥವಾ ಬಂಗಾಳದ ಕುರಿತು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಕೊಡಬಲ್ಲ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೃತಿಗಳು, ಸಿನಿಮಾಗಳು, ಚಿತ್ರಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಯಾವು, ನೆನಪಾದಾವು.
ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಕುತೂಹಲಕರವಾದದ್ದೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆಯವರ ಕದಳಿ ಹೊಕ್ಕು ಬಂದೆ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಲೇಖನ. ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಯ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರಾದ ಕುಮಾರಪ್ಪನವರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಲೇಖನ ಕಲ್ಕತ್ತೆಗೂ ಕನ್ನಡಕ್ಕೂ ಇರುವ, ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದ, ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿಯಂಥ ನಂಟಿನ ತಂತುಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಬಿ ಹಲ್ದಾರ್ ಅವರ ನೋವು ತುಂಬಿದ ಬದುಕು ಕೃತಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಪ್ಪತ್ತೈದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಗಾಳೀ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಪ್ಪನವರು ಈಗಾಗಲೇ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರಂತೆ.(ಕುಮಾರಪ್ಪನವರು 2012ರ ಜೂನ್ 6 ರಂದು ತೀರಿಕೊಂಡ ಕುರಿತೂ ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ರಹಮತ್ ತರೀಕೆರೆಯವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.(ಚಿತ್ರಕೃಪೆ: ಪ್ರಜಾವಾಣಿ)

ಹೀಗೆಲ್ಲ ನಾವು ಒಂದು ಊರನ್ನು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕುತೂಹಲವನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಇಂಥ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ತಣಿಸುವಂಥ ಕೃತಿ ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರ Longing Belonging. ಈ ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಎರಡು ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಘೋಷ್ ಅವರ approach. ಒಬ್ಬ ಒಳಗಿನವನಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನವನೂ ಆಗಿ ಕಲ್ಕತ್ತವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ, ಒಳಗಿನವನಾಗುವ ಹಂಬಲ ಅವರಲ್ಲಿದೆ. ಈಗಂತೂ ಅವರು ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಅಳಿಯ ಕೂಡ. ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಶ್ರಮ ಈ ಕೃತಿಯ ಹಿಂದಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ತಾವು ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸುವ ರೀತಿ - ಎಲ್ಲವೂ ಒಬ್ಬ ಪತ್ರಕರ್ತನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕಾರನ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಹಾಗನಿಸದಂತೆ, ಸುಲಲಿತ ಕಥಾನಕವೊಂದನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದೇವೋ ಎಂಬಂತೆ ಅದನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ರೀತಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಒಂದು ನಗರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನವೇನಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ approach ಕುತೂಹಲಕರ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಊರನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದಂಥ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಂದಂತಿರುವ, ತೀರ ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ಕುರಿತ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಟಿ ಕೆ ದಯಾನಂದರ ರಸ್ತೆ ನಕ್ಷತ್ರ ಕೃತಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದು ವಿಮರ್ಶೆ, ಪರಿಚಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಊರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಹುದು ಎನ್ನುವುದೇ ನನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕದ ಅಪ್ರೋಚನ್ನೇ ನಾನಿಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮರೈಸ್ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ.

ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಸಂತ, ವೈಶಾಖ, ಶರತ್ಕಾಲ(ಮಾಗಿ) ಚಳಿಗಾಲ (ಶಿಶಿರ) ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ವಸಂತ ಎಂಬ ಐದು ಭಾಗಗಳಿರುವಂತೆಯೇ ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲೂ ಕಲ್ಕತ್ತೆಗೆ ಭೇಟಿಕೊಟ್ಟು ಆಯಾ ಕಾಲಮಾನದ ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜನಜೀವನದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಚರಿತ್ರೆಯತ್ತ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಗಮನವಿದೆ. 2011ಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ 321 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿರುವ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಸುತಾನುತಿಯಲ್ಲಿ 1690ರ ಆಗಸ್ಟ್ 24ರಂದು ಹಡಗಿನಿಂದಿಳಿದ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಾಬ್ ಚಾರ್ನೊಕ್‌ನಿಂದ ತೊಡಗಿ ಇದರ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರ ಕೊಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಡೀ ಕೃತಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಘೋಷ್ ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಪುರಾತನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ, ವೈಸರಾಯ್‌ಗಳ, ಸೈನಿಕರ ಚಲನವಲನದ, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವಿವರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಯಾರು ಏನು ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬಂಥ ಕುತೂಹಲಕರ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಘೋಷ್ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಇತಿಹಾಸದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೂ Tamarind City ಬರೆಯುವ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ 1680ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದ ಸೈಂಟ್ ಮೇರೀಸ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಜಾಬ್ ಚಾರ್ನಾಕನ ಮೂವರು ಕುವರಿಯರಿಗೂ ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥ ದೀಕ್ಷೆಯಾದ ವಿವರ ದೊರೆತಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ನಡುವಿನ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವೂ ಇಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಸೈಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಚರ್ಚಿನ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಈ ಚಾರ್ನೊಕ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಇಬ್ಬರ ಸಮಾಧಿ ಹಾಗೂ ಕರ್ಜನ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ನೋಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿಗೆ ಈ ಚರ್ಚ್ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇಲ್ಲ!

ಅಡ್ಡಾಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತು ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾಫಿಹೌಸ್ ಅಂಥ ಒಂದು ಅಡ್ಡಾ ಆಗಿತ್ತು, ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು, ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವತ್ತಿನ ಕಾಫಿ ಹೌಸಿನ ಚಿತ್ರವೇ ಬೇರೆ. ಪುಟ 54 - 55ರಲ್ಲಿ ಘೋಷ್ ಕಾಫಿ ಹೌಸಿನ ಒಬ್ಬ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಜೊತೆ ಮಾತಿಗಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಗಮನಿಸಿ:

`One last question,' I plead, `has your clientele changed over the years?'
`Of course,' he settles down once again, `Now we get only student crowd. But once upon a time, we had only intellectuals coming over, very few students. Barristers, professors, writers, journalists, poets, singers - they would all gather here every evening for adda.
`Oh, the kind of people who used to come: Rudraprasad Sengupta, Soumitra Chatterjee, Sunil Gangopadhyay, Shakti Chattopadhyay, Mrinal Sen, Aparna Sen and so many more.
`There is so much one stands to gain from adda. People come together, exchange ideas, discuss their problems, debate on important issues. Adda keeps our culture alive.
`But times are changing. In those days people had the time, you see. Coffee House now sees less of adda and more of prem alaap.'

ನಮ್ಮ ಧಾರವಾಡದ ಅಟ್ಟ, ಗಾಂಧೀಬಜಾರ್, ಇಂದ್ರಭವನ, ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು ನೆನಪಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಬಂಗಾಳದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಸುನೀಲ್ ಗಂಗೋಪಾಧ್ಯಾಯರ ಜೊತೆ ಒಂದು ಮಾತುಕತೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ ವಸ್ತು, ವಿಚಾರ, ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಲೆಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಸುನೀಲ್ ಗಂಗೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ದುರಂತ. ಇವರೆಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯರೆಂದರೆ, ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಇವರು ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಘೋಷ್. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲೂ, ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಸಾಹಿತಿ ಕೂಡ ಇಷ್ಟು ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವೇನೊ ಎನ್ನುವುದು ಅವರದೇ ಮಾತು. ಸುನೀಲ್ ಗಂಗೋಪಾಧ್ಯಾಯರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹರೆಯದ ಗೆಳೆಯರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಾವು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಳೆದ ದಿನಗಳು, ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಗೆಳೆಯರು ಸೇರಿ ಗೊತ್ತು ಗುರಿ, ನಿಶ್ಚಿತ ಯೋಜನೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದೆ ಏಕಾಏಕಿ ಪ್ರಯಾಣ ಹೊರಡುವುದರಲ್ಲಿರುವ ಮಜಾ (ಅದು ಅವರ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಎಳೆ ಕೂಡ), ಎಲ್ ಎಸ್ ಡಿ ರುಚಿ ನೋಡಿದ ಅನುಭವ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕುರಿತು ಆಗ ಇದ್ದ ಕನ್‌ವಿಕ್ಷನ್ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಹತ್ತು ವಿಚಾರಗಳ ಕುರಿತು ಇಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.

`But I was very impressed by Ginsberg's erudition. He was a great scholar, though you could not tell that from his appearance. He looked shabby and he chose to stay in a cheap hotel near New Market. It was a small hotel, very dirty - it no longer exists. He would even advise us to live cheeply.

`He would say, "If you want to be a poet, you have to be a poet twenty-four hours, you must devote all your time and energy to poetry, you must learn to live as cheaply as possible, you must take up no other job."
(ಪುಟ 65)

ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರು ತೀರ ಕೆಳವರ್ಗದ ಮಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಟ್ಟೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮುದಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜನರನ್ನು ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಜಟಕಾ ತರದ (ಸೈಕಲ್ ರಿಕ್ಷಾ) ಗಾಡಿ ಎಳೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು. ಅವನನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನವರಾತ್ರಿಯ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಾವೂ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮನೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದರತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತರಾದ ಕಾಳಿ-ದುರ್ಗೆ-ಶಾರದೆ ಮುಂತಾದ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮನದಾಳದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುವ ತೀರ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಸರ, ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಸೆ, ತನಗ್ಯಾರು ಹೆಣ್ಣು ಕೊಡುತ್ತಾರೆಂಬ ನೋವು ಎಲ್ಲ ಇದ್ದೂ ಬಾಂಬು ಹಾಕುವ, ಬೆದರಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ತೊಡಗಿದ್ದೆ ಎನ್ನುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಸಂತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟ್ರಾಮ್ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತೊಂದು ಬೋಟ್ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಭವ ಕಥನವಿದೆ. ಜೊತೆಗೇ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಬೋಟ್ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ, ಮೆರೆದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ಏಳು-ಬೀಳುಗಳ ಕಥಾನಕ ಕೂಡ ಜೊತೆಗೂಡಿದೆ. ಮತ್ತೆ ತಪ್ಪದೇ ನೌಕರರ ಸಂಕಷ್ಟಗಳತ್ತ ಒಂದು ಕುಡಿನೋಟ ಇದ್ದೇ ಇದೆ.

ಬಿಶ್ವನಾಥರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಕಾಣಿಸುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಪ್ಯಾರಾ ಗಮನಿಸಿ:

I buy two samosas and a hundred grams of jalebis and eat them as I walk now at a leisurely pace down the road. I walk past open-air kitchens. Pavement-dwellers are cooking their humble meals over mud ovens. Soon they will eat and slither into the low tents they've pitched by the road. Inside the tents they will worry, argue, fight, love, make love, go to sleep - right under the noses of pedestrians and yet so far away from them.
(ಪುಟ 76)

ವರ್ಷದ ನಂತರ ಒಂದು ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಚರ್ಚೆ. ಅಸೀಮ್ ದಾಸ್ ಗುಪ್ತ ಕಾಲು ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಬಂಗಾಳದ ಆರ್ಥಸಚಿವರಾಗಿದ್ದವರು. ಮೆಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಕಾನಮಿಕ್ಸ್ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ರಾಜಕೀಯ ಸೇರಿದ್ದೇ ಒಂದು ಕತೆ. ಮಹಾನ್ ಆದರ್ಶವಾದಿ, ಸರಳವಾದ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕಿ, ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸೆಟೆದು ನಿಂತು, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿ ದುಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಇವರ ಮಾತು ಮಾತಿನಲ್ಲೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ಜಿಡಿಪಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನ ನೀಡದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ ಸಿರಿವಂತರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತರಾಗುತ್ತ, ಬಡವರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹೆಚ್ಚಳವೆಲ್ಲಾ ಏರಿದ ಜೀವನವೆಚ್ಚಕ್ಕೇ ವಿನಿಯೋಗವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಎಂಬುದು ಯಾವತ್ತೂ ನೀಗಲಾರದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತೊಲಗಿಸಲು ತಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದರಂತೆ ಬಂಗಾಳದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದವರು ಇವರು. ಇದನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಿದವರು. ಇವರ ಥೀಸೀಸ್ ವಿಷಯವೇ Income distribution and capital formation and growth in developing economies with special reference to India.

ಈ ಸಂಭಾಷಣೆ ಈ ಕೃತಿಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಂಶ. ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಗುಪ್ತ ಅವರ ಪತ್ನಿಯೂ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಮಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಉದಯ ಮತ್ತು ಪತನದ ಹೊಳಹುಗಳು ಕೂಡ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಡೀ ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರಣವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕುಸಿದು ಅಧಃಪತನದ ಹಾದಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಎನ್ನುವುದರ ಕಲ್ಪನೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ತೊಂಭತ್ತರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತೊಡಗಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಸರಕಾರ ಅಧಿಕಾರದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿಯುವವರೆಗಿನ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ:

I ask her, `What was his first salary as a minister?'
Mr Dasgupta replies, `With the permission of comrade Jyoti Basu, I had fixed the salary of ministers at Rs.2,500 per month. That was my first salary.'
`No, it was Rs.1,800 at first,' Mrs Dasgupta corrects him, `later you were bringing home Rs.2,250. Your last drawn salary was Rs.7,500, with Rs.50 deducted as professional tax.'
Mr Dasgupta says, `All ministers earned the same amount, except the chief minister, who always got Rs.250 more. Had I stayed on in the profession (of teaching) I would have earned Rs.40,000 a month.' (ಪುಟ 137)

ಮಕ್ಕಳ ಕಲಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚ, ತಾವು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದ ವೆಚ್ಚ, ಅದರ ಸಾಲ ತೀರಿಸಿದ ಬಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವರಿಲ್ಲಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಸರಕಾರ ಬಂದ ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ತಳಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ವಿಚಾರ. ಇವರನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಅವರದೇ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕ್ಷೇಮ.

A typical paarar dada is usually the combination of a good samaritan, moral policeman, social worker, arbitrator, extortionist, goon and a politician. If you are nice to him, he is the most useful man to have around - he will go out of his way to help you in times of need; but if you choose to ignore him or rub him the wrong way, he will be a perennial thorn in the flesh. (ಪುಟ 143)

ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಎಂದರೆ ಮದರ್ ಥೆರೆಸಾ ಕೂಡ. ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಮದರ ಥೆರೆಸಾ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಿರ್ಮಲ್ ಹೃದಯ್ ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಆದರ್ಶ, ಹಣ ಮತ್ತು ವೈರುಧ್ಯಗಳ ಸರಮಾಲೆಯೇ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ಒಂದು ಭೇಟಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ತೀರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇವು ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಿಸುವ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ತಾಣಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಸಂಗತಿಗಳೇನೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಲೋ ಈ ಭಾಗ ಚುಟುಕಾಗಿದೆ.

ಟಾಗೋರರ ಸಮಕಾಲೀನರೂ, ಟಾಗೋರರಷ್ಟೇ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರೂ, ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಯೂ ಆದ ಕಾಝಿ ನಸ್ರುಲ್ಲ ಇಸ್ಲಾಂ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿವರವಾದ ನಿರೂಪಣೆ ಕೂಡ ಗಮನಸೆಳೆಯುವಂತಿದೆ. ಎಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಜೀವಂತ ಶವದಂತೆ ಬದುಕಿ ತೀರಿಕೊಂಡ ನಸ್ರುಲ್ಲ ಇಸ್ಲಾಂ ಅವರ ಮಗ ಅನಿರುದ್ಧನ ಪತ್ನಿ, ಈಗ ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರುವ ವಿಧವೆಯನ್ನು ಘೋಷ್ ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಟಾಗೋರ್ ಮತ್ತು ನಸ್ರುಲ್ಲರ ಒಡನಾಟದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಅವರ ಅಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಮಿಂಚುವಂತೆ ಮಿಂಚಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ಸಂವೇದನೆ, ಆಗಿನ ಬದುಕು-ಬವಣೆ, ತೀರ ಎಳವೆಯಲ್ಲೇ ವಿಧವೆಯಾದ ಈಕೆ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟ ಎಲ್ಲವೂ ಕೇವಲ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಒಂದು ತಲೆಮಾರು, ಆ ತಲೆಮಾರಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನಾವಿಂದು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಬಿಸಿಲಿಗೊಡ್ಡುತ್ತದೆ.

ಇಷ್ಟಾದ ಮೇಲೆ ಐದು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಒಬ್ಬ ಬಾಲಕ ಮತ್ತು ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಅವನ ಅಣ್ಣ ಇಬ್ಬರ ಬಳಿ ಟಾಗೋರ್ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಟಾಗೋರ್ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆ ಹೆಸರನ್ನೇ ಈ ಮಕ್ಕಳು ಇದುವರೆಗೆ ಕೇಳಿದಂತಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಪ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಕಪಾಟಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ ಗೊತ್ತು. ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಗಳಿರುವ ತಾಯಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ತನ್ನ ಮಗಳ ಟೇಸ್ಟ್ ವಿಭಿನ್ನ, ಅವಳಿಗೆ ಈ ಶಾರುಖ್, ಸಲ್ಮಾನ್ ಎಲ್ಲ ಹಿಡಿಸಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವಳ ಟೇಸ್ಟಿನ ಹೀರೋ ಯಾರು? ಅಮೀರ್ ಖಾನ್! ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಬಳಿ ಬೇಂದ್ರೆ ಗೊತ್ತೇ ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ನಮ್ಮವರೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆರ್ ಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಹೆತ್ತವರು ಇದ್ದರು!

ಶರತ್ಕಾಲದ ವಿವರಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ದುರ್ಗಾಪೂಜೆ, ಮೂರ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಲಾವಿದರು, ಪೂಜಾ ದಿನಗಳ ಜನಸಂದಣಿ, ಪ್ರಸಾದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಲು ನಿಲ್ಲುವ ಮಂದಿ ಇಂಥ ವಿವರಗಳಲ್ಲೇ ವ್ಯಸ್ತವಾಗಿದೆ. ನಲವತ್ತೊಂದರ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಜನಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಬೈಪಾಸಿನ ಐಷಾರಾಮಿ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸನಾತನ್ ದಿಂಡಾ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮಾತುಕತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ. ಈತ ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕುಮಾರ್ತುಲಿಯ ಜಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ, ಮಡಕೆಯ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಅಳಿದುಳಿದ, ಅವರಿವರು ಬಿಟ್ಟ ಬಣ್ಣ ಕೆರೆದು ತಾನು ಮಾಡಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದ ಎಂದರೆ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಈ ಹೋರಾಟದ ಸಿನಿಮೀಯ ಬದುಕಿನ ಕತೆಯನ್ನು ಆತನೇ ಇಲ್ಲಿ ಎಳೆ ಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

ಚಳಿಗಾಲದ ಸೆಕ್ಷನ್ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ವಿವರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ! ಮೊದಲಿಗೆ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಸ್ಪೆಶಾಲಿಟಿಯಾದ ರಸಗುಲ್ಲಾದ ‘ಸಂಶೋಧಕ‘ ತಾನೆಂದು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ವಿವರ, ಆ ಕುಟುಂಬದ ಸದ್ಯದ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂದರ್ಶನ ಇತ್ಯಾದಿ ಇದೆ. ಕುತೂಹಲದ ಸಂಗತಿ ಎಂದರೆ, ಈ ಕೆ ಸಿ ದಾಸ್ ರಸಗುಲ್ಲಾಗಳ ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಹಾರವಿರುವುದೇ ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ! ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಂದಿ ಹಣಕ್ಕೆ ಹೆದರುವವರಲ್ಲ, ಕ್ವಾಲಿಟಿ ನೋಡುವವರು ಎಂಬ ತಾರೀಫು ಕೂಡ ಇದೆಯಿಲ್ಲಿ. ಒಂದು ರಸಗುಲ್ಲದ ಹಿಂದೆ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ, ಎಷ್ಟೆಲ್ಲ ಏಳುಬೀಳುಗಳ ಸರಮಾಲೆಯಿದೆ, ಕಾನೂನು, ಕಟ್ಟಳೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ರಾಜಕೀಯ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಂಡರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಬಾರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ “ಸರ್ಕಲ್” ಅರಸುವ, ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಆತುರದಲ್ಲಿರುವ ಡರ್ಮಿಟಾಲಜಿಯ ಡಾಕ್ಟರು ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು ಮುಂಬಯಿಯ ಕಾಮಾಟಿಪುರದಂತಿರುವ ಸೋನಾಗಚ್ಚಿಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್ ಶಂಕರ್ ದಾಸ್ ಬಿಚ್ಚಿಡುವ ಕಥಾನಕಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಮಗೆ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಕುದುರೆ ಜೂಜಿನ ರಾಯಲ್ ಟರ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಈಗ ಭಾರತದ ಮಿಲಿಟರಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಪೋರ್ಟ್ ವಿಲಿಯಂ ಭೇಟಿಯ ವಿವರಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿವೆ.

ಮತ್ತೆ ವಸಂತ - ಕೃತಿಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ. ಓರ್ವ ಯುವ ಪರ್ತಕರ್ತೆ, ಎಡಪಂಥೀಯ ನಿಲುವಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಇಂದ್ರಾಣಿ ರಾಯ್, ಗಾಂಡೂ, ಲವ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾದಂಥ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಕೌಶಿಕ್ ಮುಖರ್ಜಿ, ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡೆಯ ಕಾಶಿಯೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೆರೆದ ಸುಬ್ರತೊ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರ ಸಂದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಕಡು ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ, ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಆಟವಾಡಿ ಬದುಕು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ಸುಬ್ರತೊ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರ ಕಥಾನಕ ಸಾಧನೆಯ ಹಂಬಲ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೊದಗಿಸುವಂತಿದೆ.

ಕೆಲವೊಂದು ವಿವರಗಳು, ಭೇಟಿ, ಮಾತುಕತೆ ಕೊನೆಗೂ ಏನನ್ನೂ ಕೊಡದ, ಬಹುಷಃ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕು ಎಂಬ ಹಂಬಲದ ಒತ್ತಡಕ್ಕಷ್ಟೇ “ರೋಲ್” ಪಡೆದ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಂತಿವೆ. ಇವು ಬೋರ್ ಹೊಡೆಸದಿದ್ದರೂ ಅನಗತ್ಯವಾದವು ಎನ್ನುವುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಮಾತು ಸಾರಾಸಗಟು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕುರಿತ ಕ್ರೇಜ್, ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ-ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ನಡುವಿನ ಆಯ್ಕೆಯ ಕುರಿತಂತೆ ಜನಮನದ ತುಡಿತಗಳು, ಧಾರಾಳತನದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೊಂದು ಪಾರ್ಟಿ ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಪಡುವ ಆಸಿತ್ ಬಾಬೂ ತರದವರು, ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಮೀನು ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟಿನ ಬೆರಗಾಗಿಸುವಂಥ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, 1,092 ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಥ್ವಿರಾಜ್ ಸೇನ್, ತನ್ನ ವಾಚ್‌ಮನ್ ಗಂಡನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬೀದಿಯಲ್ಲೇ ಭೋರಿಟ್ಟು ಅಳುವ ಜರ್ಮನಿಯ (ವೈದ್ಯೆ) ಪತ್ನಿ, ಮುಂತಾದ ಪೂರಕ ವಿವರಗಳು, ಉಪಕತೆಗಳು ಕೃತಿಯ ಸೊಗಸನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ.

ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ದಿನವೂ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಸಾಮಾನು ಹೊತ್ತು, ಅತ್ಯಂತ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತ ಹೌರಾ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಕೂಲಿಕಾರರು (ಚಿತ್ರಗಳು), ಹೊಸಬರಿಗಷ್ಟೇ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಡುವ ದಲ್ಲಾಳಿ, ಅತ್ತೆ ಮನೆಯ ಒಬ್ಬ ವಾಚ್‌ಮನ್, ಎಲ್ಲೋ ಬೀದಿಯ ಸಂದುಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೂತು ಅಶ್ಲೀಲ ಸೀಡಿ-ಡಿವೀಡಿ ಮಾರುವವರು, ಹಣಕ್ಕೆ "ಸ್ನೇಹಿತ"ರನ್ನು ಅರೇಂಜ್ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು, ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪೆನ್ನು, ಬೀಗ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾರುವ ಮೊಬೈಲ್ ಅಂಗಡಿಕಾರರು, ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಳಿಕವೂ ತಾವು ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರಲಾರದೇ ನಿತ್ಯವೂ ಪೇಪರು ಹಾಕುವ ನೆವದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಿರಿಯ ನೌಕರರು, ಚಾಯ್ ವಿತರಿಸುವವರು, ಬೀದಿ ಬದಿ ಆಲೂ ಕಬ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಮಾರುವವರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತ ಸಾಗುವ ಈ ನಿರೂಪಣೆಯ ಕಥಾನಕವೊಂದರ ಆಕರ್ಷಣೆ, ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ವಿವರಗಳಲ್ಲೇ ಒಂದು ನಗರದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಎಚ್ಚರ ಮತ್ತು ಜಾಣತನ, ಲೇಖಕರ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಧೋರಣೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುವಂತಿದೆ. ಇಡೀ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಚಾರಿತ್ರಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ವಿವರಗಳೂ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಈ ಕೃತಿಯ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ಬಗೆಯ ಶ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಘೋಷ್ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನವೂ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಊರನ್ನು ಹಲವು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರದ, ಸ್ತರದ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳಿರುವ ಅಲ್ಲಿನ ಮಂದಿಯ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದು ಜೀವಂತಿಕೆಯಿದೆ, ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಇದೆ. ಆ ಮಂದಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಆರಿಸುತ್ತೀರಿ, ಯಾಕೆ ಆರಿಸುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವಲ್ಲೇ ನೀವು ಆ ಊರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವ ಸಂಗತಿಯೂ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ approachನ ನೆಲೆಗಟ್ಟನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೀಗೆ ಕೃತಿಯ ಹಂದರವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಈಗ ಕೊಂಚ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಕುತೂಹಲ ಇರಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರಲಿ, ಹೀಗೇ ಸುಮ್ಮನೆ ಖುಶಿಗಾಗಿಯೂ ಓದಬಹುದಾದ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ರಂಜಿಸಬಲ್ಲ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ ಇದು.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ