Sunday, April 17, 2016

ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ

ಭಾಸ್ಕರ ಚಂದಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಅನುವಾದವನ್ನು ವೈದೇಹಿಯವರು "ಸಂಗೀತ ಸಂವಾದ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ (ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನ) ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಸಂಗೀತಪ್ರಿಯರಿಗೆಲ್ಲ ಅದು ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿರುವುದು ಗೊತ್ತೇ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಂದಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಒಂದು ಉಪನ್ಯಾಸದ ಸಂಗ್ರಹಾನುವಾದವಿದೆ. ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ - ಈ ವಿಷಯ ಕುರಿತಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮಾವರದ ಎಸ್ ಎಂ ಎಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ (ಜನವರಿ 22ರಿಂದ 27, 2005) ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣದಲ್ಲಿ ಡಾ||ಭಾಸ್ಕರ ಚಂದಾವರ್ಕರ್ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರ ನನ್ನ ಗ್ರಹಿಕೆ ಇದು. ಪ್ರಜಾವಾಣಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಲೇಖನ ಬರೆಯುತ್ತ ಇದರ ನೆನಪಾಗಿ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಆಸಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎನಿಸತೊಡಗಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಇದೀಗ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಜಾಗತೀಕರಣ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ (ಸುಮಾರು ದಶಕದ ಹಿಂದೆ) ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ಆತಂಕ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳೆಲ್ಲ ಇವತ್ತು ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ಬಗೆ ಬೇರೆ. ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿದ, ಒಂದಾದ ಸ್ವರೂಪ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಆದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳು, ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಂತಕರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳು ಇವತ್ತು ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ಬಗೆ ಕೂಡ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಒಂದು ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡೇ ಇಲ್ಲಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಮುಂಗಂಡಿದ್ದು, ನಿಜವಾದದ್ದು ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಅಂತರ್ ಸಂಬಂಧ ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.

******

ಈ ಜಾಗತೀಕರಣ ತೆರೆದಿರಿಸಿದ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರು - ಎರಡನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಡಂಕೆಲ್, ಗ್ಯಾಟ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಒಗಳಿಂದೆಲ್ಲ ಬೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣ ಈ ಎರಡು ಈ ಜಾಗತೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು.

ಒಂದು ಕಲೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡುವಾಗ ಮಾರಾಟಗಾರ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಖರೀದಿಗಾರ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ ಪ್ರಮುಖ ತೊಡಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇನು ಮಾಡಬೇಕು? ಖರೀದಿಗಾರದ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟಗಾರ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆ ಖರೀದಿಗಾರ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೆ ಮಾರಾಟಗಾರ ದೇಶ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸರಕನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಆಮೇಲೆ ಬರೋಣ. ಮಾರುವವ ತನ್ನ ದೇಶದ ಕಲೆಯನ್ನೆ ಭಿನ್ನ ದೇಶದ ಕೊಳ್ಳುಗ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ತನ್ನ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೆ ಕೊಳ್ಳುಗನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಭವ್ಯವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಜಾಹೀರಾತು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಟೀವಿಯಂಥ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಇದು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿರುವ ಹಾಲಿವುಡ್ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರಕ್ಷಕ ವೇದಿಕೆ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ನಿಲುವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಚಾರ್ಲಿಚಾಪ್ಲಿನ್ ಚಿತ್ರ ಕೂಡ ನಮಗೆ ಪರಿಚಿತಗೊಂಡಿರುವುದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳಿಂದಲೇ ಆಗಿರುವುದು. ಇದೆಲ್ಲ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲೇ ಆದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು. ನಂತರ, ಐವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಬಳಕೆ ಸುರುವಾಯಿತು. ಅರವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅರ್ಲಿಬರ್ಡ್‌ನಂಥ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಾದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಬಂದವು. 1992ರಲ್ಲಂತೂ ಈ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯಲ್ಲೂ ಚುರುಕುಗೊಂಡಿದ್ದವು.

ಆದರೆ ನಾವೇಕೆ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿತರಾಗಬೇಕು? ಜಾಗತೀಕರಣದಿಂದ ನಮಗೂ ಕೆಲವಾದರೂ ಲಾಭವಿಲ್ಲವೆ, ಒಳಿತು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆ? ಯಾಕೆ ಈ ಪ್ರತಿರೋಧ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಇವೆ.

ಈ ಜಾಗತೀಕರಣ ತೆರೆದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವಷ್ಟೇ ನಡೆಯುವುದಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳ, ಚಿಂತನೆಗಳ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿವಾಹಿನಿಗಳ, ಕಲೆ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವ, ಯೋಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸಹ ನಿವಾರಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೇ ಬರದಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

ಮದರ್ಸ್‌ಡೇಯಂಥ ಒಂದು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ನೀವು ಈ ಹಾಲ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಗ್ರೀಟಿಂಗ್ಸ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ಕೊಳ್ಳಲು ಹೋದರೆ ಏನನ್ನು ನೋಡಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ? ವರ್ಡಿಂಗ್ಸ್. ಅಲ್ಲಿ ಎಂಥಾ ವರ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ನಿಮಗಾಗಿ ತಯಾರಾಗಿ ಕಾದಿರುತ್ತದೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಓದಿದ್ದೇ ನಿಮಗೆ, ಓಹ್, ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕೆಂದಿರುವುದಲ್ಲವೆ ಎನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಯಾರದೋ ಒಂದು ರೆಡಿಮೇಡ್ ಮಾತು ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಎನಿಸುತ್ತದೆ ನಿಮಗೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಕೇಳಿದಾಗ ಅದೇ ನಿಮಗೆ ಬೇಕೆನಿಸಿದ್ದ, ನೀವು ಬಯಸಿದ್ದ, ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ, ಸ್ವತಃ ಸೃಜಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ಎನಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ನಮಗೆ ಮಾರಲ್ಪಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಕೂತ ಒಂದು ವಸ್ತುವೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ನಮಗೇ ತಿಳಿಯದ ಹಾಗೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಪರಾವಲಂಬಿತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಹೀಗೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಡಾ||ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಮ್ಮ ಅಭಿರುಚಿ ಬದಲಾಗುವಾಗಲೂ ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಮೊಂಡಾಗಬಾರದಲ್ಲವೆ?

ಸಾವರ್ಕರ್ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೋರುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ತಿಳಿವಿನ, ಅರಿವಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ನಮ್ಮ ಯೋಗಿಗಳು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಇದೇ ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಫ್ರೀಡಮ್, ಇದು ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್.

ಈಗ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇನೆ. ಏನು ಸಂಗೀತವೆಂದರೆ? ಅದು ಶಬ್ದದಿಂದ, ಸ್ವರದಿಂದ, ನಾದದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನವಾದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಅದ್ಭುತದ ನಿರಂತರ ಹುಡುಕಾಟ, ಶೋಧ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಯತ್ನ. ನಾದ, ಸ್ವರ ಅದರ ಒಂದೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಲಯದಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಸಾಧನೆಯ ಪಥ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನಾವೇಕೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತೇವೆ? ಅದರಿಂದ ನಾವು ಏನೊಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೆ? ನಾವು ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಒಬ್ಬರೇ, ನಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ನಾವೇ ಏನನ್ನೋ ಗುನುಗುತ್ತಿರುತ್ತೇವಲ್ಲ? ಹಾಗಾದರೆ ಅದು ಯಾರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಂವಾದ? ನಮ್ಮೊಳಗೆ ನಾವು ಒಬ್ಬರೇ ಆಗಿರದೆ ಇಬ್ಬರಾಗಿದ್ದೇವೇನು? ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬ ತನ್ನ ತಳಮಳ, ತುಮುಲ, ಒಳತೋಟಿಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತದ ನೆರವು ಪಡೆದು ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಮಾಧಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೇನು?

ಕುತೂಹಲಕರ. ನಾದಕ್ಕಿರುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ಅಂಥದು. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದ ಅರ್ಥಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಅದು ಯಾರೊಬ್ಬನೊಂದಿಗೂ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸಂವಾದ ಆಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಯಾರೊಬ್ಬನನ್ನೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿಯೂ ಅದು ಹೊರಟಿದ್ದಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದು ತನ್ನೊಂದಿಗೇ ನಡೆಯುತ್ತಿರಬಹುದು. ತನ್ನನ್ನೇ ಅರಿಯುವುದು ಅದರ ಗಮ್ಯವಿರಬಹುದು.

ಭಾಷೆಗೂ ನಿಲುಕದ ಅಮೂರ್ತ ಭಾವವೊಂದರ, ಯೋಚನೆಯೊಂದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ, ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾರದ ಒಂದು ಲೋಕದ ಮಾತುಗಳಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರಬಹುದು. ಭಾಷಾ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅನೂಹ್ಯವೂ, ಅಗಮ್ಯವೂ ಆದ ಸುಪ್ತ ಲೋಕವೊಂದರ ಅನಾವರಣ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಪ್ರತಿ ಶಿಶುವೂ ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬಂದ ಪ್ರಥಮತಃ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಉಸಿರೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ಶಬ್ದದ ಮೂಲಕ. ಅದರ ಮುಖೇನ ಅದು ಈ ಜಗತ್ತಿಗೇ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಂದೇಶ, ತಾಯ್ತಂದೆಗೆ, ಬಳಗಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ "ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ" ಎಂಬ ದಿವ್ಯವಾದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಧ್ವನಿಲೋಕದ ಪದರಗಳ ಸ್ಪಂದನದೊಂದಿಗೇ ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಈ ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಗು ತನ್ನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ಬೇಕು ಬೇಡಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲು, ತನ್ನ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಈ ಶಬ್ದಲೋಕದ ಸ್ವರ-ಅನುಸ್ವರಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಲಯ, ನಾದ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನರಿತೇ ತಾಯಿ ಅದರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಶಬ್ದದ ಎಲ್ಲಾ ಮಜಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮಗು ತನ್ನದೇ ಆದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದರ ನಾದವನ್ನು, ಲಯವನ್ನು, ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಹೀಗೆ ಸಂಗೀತ ಭಾಷೆಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಅಂಶಗಳೆಲ್ಲ ಇದ್ದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಚ್ಚು ಅಲ್ಲಿಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿರುತ್ತ ನಮ್ಮನ್ನು ನೀವು ನಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ಅದು ನಮ್ಮನ್ನು ನಮಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನಮ್ಮತನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಎಲ್ಲೋ ಬೇರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು, ಜೀವನ ನಡೆಸಿದವರಿಗೂ ತಮ್ಮದೇ ನೆಲದ ಒಂದು ಸಂಗೀತದ ಪಲಕು ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ಅವರನ್ನು ರೋಮಾಂಚನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಅದು ಕಿವಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಇಡೀ ದೇಹ-ಮನಸ್ಸು ಸಂಚಲನಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಅದ್ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಸಂಗೀತದ್ದು!

ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಸೃಜಿಸಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಅವೆಷ್ಟೋ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೇ ನಾವು ಅಪಾಯಕ್ಕೊಡ್ಡಿದ್ದೇವೆ ಇವತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ನಾವು. ಇದು ಪ್ರತಿರೋಧದ ನೆಲೆ.

ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೆ, ಇವತ್ತು ಸಂಗೀತ ಒಬ್ಬ ಹಾಡುಗಾರ, ಸಂಗೀತಗಾರ ತನ್ನ ಶ್ರೋತೃವರ್ಗದೆದುರು ಸೃಜಿಸುವ ಕಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದೇ ಇಲ್ಲ. ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಕಾಲ ಸರಿದು ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ನಾವು ಇವತ್ತು ಕೇಳುವ ಸಂಗೀತದ ಶೇಕಡಾ 95ರಷ್ಟು ಸಂಗೀತ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು. ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ, ಸೀಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಸುಲಭ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದೇ ನಾವೆಲ್ಲ ಸಂಗೀತವನ್ನು, ಅದರ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಹಂಗು ತೊರೆದವರಂತೆ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು, ಸಂಗೀತಗಾರರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು, ಅದು ನೀಡಬಹುದಾದ ಹೊಸಹೊಸ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಸಂಗೀತ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಜಗತ್ತು ತನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಸ್ವಾರ್ಥಮಯ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಆಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ಇವತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವ-ಕೇಂದ್ರಿತನಾಗುತ್ತ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ಕೂತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಇಯರ್‌ಫೋನ್ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬನೇ ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಒಂದು ಸರಕಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದು ಬೇಡವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಂಗೀತಗಾರನಿಗೆ ಭಿನ್ನ ರುಚಿಯ ವಿಭಿನ್ನ-ವಿಶಿಷ್ಟ ಶ್ರೋತೃವರ್ಗ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ, ಆ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಕಂಪೆನಿಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾಳಜಿ ಲಾಭವೇ ಆಗಿರುವುದು ಸಹಜ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಏನೇನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದರತ್ತವೇ ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತವೆ. ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೇ ಇವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಟೀವಿಯಂಥ ಪ್ರಬಲ ಆಕರ್ಷಕ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಿಕೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 1982ರಲ್ಲಿ ರೇಗನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಗ್ರಹ ಚಾನೆಲ್ ಒಂದರ ಉಗಮವಾಯಿತು. ಅದು ಅಮೆರಿಕದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಸಾರುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಎಂಟೀವಿ. ಅದೀಗ ಏನೇನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ನಾವೆಲ್ಲ ಬಲ್ಲೆವು. ಸಂಗೀತ ಇವತ್ತು ಕೇವಲ "ಕೇಳುವ" ಕಲಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದೇ ಇಲ್ಲ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಕಡಿಮೆ ಬಟ್ಟೆತೊಟ್ಟ ನೃತ್ಯಗಾತಿಯರು, ಜಗಮಗಿಸುವ ಸದಾ ಅಕರಾಳ ವಿಕರಾಳ ಚಲಿಸುವ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಸ್ಪಾಟ್‌ಲೈಟುಗಳು, ಕಣ್ಣು ನೋಡಿ ಮನಸ್ಸು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ಮೊದಲೇ ತೆರೆಯಿಂದ ಚಕಚಕನೆ ಮಾಯವಾಗುವ ಶಾಟ್‌ಗಳು, ದೇಹವನ್ನು ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕುಲುಕಿಸುವ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ಮಾಯಾಲೋಕದ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಿನದ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ತಾಸೂ ಬಿತ್ತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇರುವುದೆಲ್ಲ ಸಂಗೀತ. ಈ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಸಂಗೀತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇದು. ಇದನ್ನೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ ಬಿಡಿ. ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮಾರುವುದಕ್ಕೆ ಇದೆಲ್ಲ ಅಗತ್ಯ. ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತೇಪೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡಂತಿರುವ, ವಿಲಕ್ಷಣ ವಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಕುಕ್ಕುವಂತೆ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯೆ? ಅಥವಾ ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವರ, ಇಲ್ಲವೆ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿಯವರ ಒಂದು ತಾನನ್ನು ಹೀಗೆ ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಅರ್ಧ ಮುಕ್ಕಾಲು ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಶಾಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯೆ? ಜಾಹೀರಾತಿಗೂ ಇವೆಲ್ಲ ಹೊಂದಲಾರದ ಸರಕುಗಳಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಹೇಗೆ ಐದು ದಿನಗಳ ಆಟವಾಗಿದ್ದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕ್ರಿಕೆಟನ್ನು ಇವರು ಒಂದು ದಿನದ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಓವರುಗಳ ಆಟವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಬಿಟ್ಟು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಆಟದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ, ರೂಢಿಗತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು ನೋಡಿ.

ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿದ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದೆಂದರೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾದದ್ದೆಲ್ಲ ಯಶಸ್ವಿ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದಂತಿದೆ ನಾವೆಲ್ಲ. ಇದು ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕೇಂದ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಅಂಶ. ಹೀಗೆ ಇವತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪಿಜ್ಜಾವನ್ನ ಅದರ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರಿಗೇ ಮಾರುತ್ತಾ ಇವೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಂಪೆನಿಗಳು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಜಗತ್ತಿಗೇ ಈ ಪಿಜ್ಜಾ ಪ್ರಚುರಗೊಂಡಿದೆ. ಒಬ್ಬ ರೆಡಿಮೇಡ್ ಪ್ಯಾಂಟುಕೊಳ್ಳಲು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ನಾಲ್ಕಾರು ಪ್ಯಾಂಟುಗಳ ಟ್ರಯಲ್ ನಡೆಸಿ ಕೊನೆಗೂ ಒಂದು ಪ್ಯಾಂಟು ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾತ ಹಣ ಪಾವತಿಸಿ ಹೊರಬಂದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ತಾನು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಪ್ಯಾಂಟನ್ನೇ (ಟ್ರಯಲ್‌ಗಾಗಿ ಕಳಚಿದ್ದು) ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಪರಮಸತ್ಯ! ಜಾಗತೀಕರಣ ನಮ್ಮನ್ನು ಇಂಥ ಭ್ರಾಂತಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಿದೆಯೆ?

ಇದು ಕೇವಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಸ್ಮೃತಿಯಾಗಿರದೆ ಅದರಾಚೆಗೂ ತನ್ನ ಕಬಂಧ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿಲ್ಲವೆ?

ನಾವು ನಮ್ಮ ಭೌತಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ನಿಜ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಸಮಯಾವಕಾಶ ಮಾತ್ರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇವತ್ತು ನಮಗೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಸಮಯವಿಲ್ಲವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ನಮಗೆ ಇವತ್ತು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮದೇ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಅರಿವೂ ಇಲ್ಲ, ಗಮನಹರಿಸುವಷ್ಟು ವೇಳೆ, ವ್ಯವಧಾನಗಳೂ ಇಲ್ಲ.

ಇದೆಲ್ಲ ಸರಿ, ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯದೂ ಇದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರಲ್ಲ? ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ವಸ್ತುಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಅಲ್ಲವೆ ಇದೆಲ್ಲ? ಸಂಗೀತದಿಂದಲೇ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಐದು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಇದೆ ಇವತ್ತು. ಇದು ನಕಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವತ್ತಿನ ಘೋಷವಾಕ್ಯ ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಅದು ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿತ್ತು.

ಆದರೆ ನನ್ನ ಸಂಕಟ, ನೋವು ಇರುವುದು ಸಂಗೀತ ಎಂಬ ಸಜೀವವಾದ, ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶ್ರೋತೃವರ್ಗದ ಎದುರು ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಗಲೇ ಮೂರ್ತವಾಗುವ, ನಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ನವ್ಯ ಭವ್ಯ ಕಲಾನಿರ್ಮಾಣದ ರಸಾನುಭೂತಿ ಏನಿದೆ, ಅದು ಶ್ರೋತೃವರ್ಗಕ್ಕೂ, ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ. ಸಾವಿರದೈನೂರ ಎಂಭತ್ತರಿಂದ ಸಾವಿರದಾರುನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಆದಿಲ್ ಶಾ ರಚಿಸಿದ ಮಖಾಂಗಳು, ಅದೇ ರೀತಿ ಇಂಡೋ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಂಗೀತ, ಶಾರದೆ ಮತ್ತು ಗಣಪತಿಯ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆರ್ಯರು, ಗ್ರೀಕರು, ಮೊಗಲರು, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಾದಿಯಾಗಿ ಆಂಗ್ಲರು - ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರ ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಪ್ರಭುತ್ವ, ದಾಳಿ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅಷ್ಟೇನೂ ಲುಪ್ತವಾಗದೆ ಉಳಿದ ಜೈಪುರದ ಘರಾಣೆಗಳು, ಇಂದೋರಿನ ಘರಾಣೆಗಳು, ಈ ದೇಶ, ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮಿಳಿತವಾಗಿರುವ ನಮ್ಮ ಸಂಗೀತ, ಅದರ ಪರಂಪರೆ ಇದೀಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಕಟ.

ಇಲ್ಲೀಗ ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು, ಅವರ ಕಲೆಯನ್ನು, ಅವರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಮ್ಮದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೇ ನೀಡುವ ವಿಪರ್ಯಾಸವಿದೆ. ನೀವು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ನಿಮಗಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಿಜ್ಜಾಗಳು, ಬರ್ಗರ್‌ಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಏಷ್ಯಾದವರಿಗಾಗಿಯೇ ಏಶಿಯನ್ ಎಂಟೀವಿ ಮತ್ತದರ ರಾಗಾ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ಗಳು ಜನ್ಮತಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅದೆಲ್ಲ ನಮ್ಮದಾಗುವುದು ಹೇಗೆ? ಆದರೆ ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲವೆ?

ಇನ್ನು ಸಂಗೀತದ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬರೋಣ. ಮೆಕಾಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನೂರೈವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ಹಳೆಯದು, ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅದು ಸಾಲುತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ವಾದವಿದೆ. ಗುರುಕುಲ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದರೆ ಮೆಕಾಲೆಗಿಂತ ಹಿಂದಿನದ್ದಾದ ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಆ ಕ್ರಮ ಹೇಗೆ ಇಂದಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕುದಾದೀತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲವೆ? ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಹದೊಂದಿಗೆ ಸಲೀಸು ಈಜು ಹಾಕುವ ಅಪಾಯದ ಕುರಿತ ಜಾಗೃತಿ, ಎಚ್ಚರಗಳ ಅಗತ್ಯವೂ ಇದೆ. ಸಂಗೀತದ ಕಲಿಕೆಗೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅರ್ಹತೆ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವತಯಾರಿಯ ಅಗತ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಸ್ವರವಿರಬಹುದು, ಕೈಬೆರಳುಗಳ ಕೌಶಲವಿರಬಹುದು, ಅದಕ್ಕೊಂದು ಹದ ಬೇಕು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವು ಪಳಗಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ನಾವು ಸಂಗೀತ ಎಂಬುದು ಭಾಷೆಗೆ ಅತೀತವಾದದ್ದು, ಅದು ಭಾಷಾತೀತವಾದ, ಅಮೂರ್ತ ‘ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ’ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗಬೇಕು. ಅಮೂರ್ತದ ಮೂಲಕವೇ, ಅಂದರೆ ಆರಂಭಿಕ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಭಾಷೆ, ರಾಗ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆಯೇ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಪೂರಕವಾಗಬಲ್ಲ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯ ಅಗತ್ಯವೂ ಬಹಳವಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತೀರ ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುಟಾಣಿಗಳಿಗೆ ರಾಗವನ್ನು, ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು, ಅವರ ಎಳೆಯ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಸಂಗೀತದ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು ಸಂಗೀತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನೆ ಹಾಳುಗೆಡಹಬಲ್ಲದು. (ಡಾ||ಕೆ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಮಗು ಮೊದಲು ತನ್ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಶಬ್ದಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತತ್ಸಂಬಂಧಿ ವಸ್ತುಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು; ತದನಂತರವೇ ಅದು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆ ಕಲಿಯಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲವೆ?)

1986ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಹೊಸ ಶಿಕ್ಷಣನೀತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಐದನೆಯ ತರಗತಿಯಿಂದಲೇ ಕಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರಕಾರ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಆ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನಾರಂಭಿಸಿತು ಕೂಡ. ಆಗ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಾನ್ವೇಷಣೆಯ ಅಗತ್ಯ ನಮಗೆಲ್ಲ ಕಾಣಿಸತೊಡಗಿತು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ 68000 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ಮುವ್ವತ್ತು ಏಕೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಶಾಲೆಗಳು. ಸರಿಸುಮಾರು 25% ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರಿಹಲಗೆಯಾಗಲಿ, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳಾಗಲೀ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ವಾರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಿನ ಒಂದೆರಡು ಗಂಟೆ ಕಾಲ ನೀವು ಕಲಿಸುವುದು ಸಂಗೀತ ಹೇಗಾದೀತು ನನಗರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೆಹಲಿಯ NCRT ಹೀಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಗುರುಕುಲ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಕಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾದ ಕೋರ್ಸು. ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರಿಗಷ್ಟೇ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾದದ್ದು. ಕ್ಲಾಸ್‌ರೂಮುಗಳಲ್ಲಿ, ಅದೂ ಸರಿಯಾದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುವ ಸಂಗೀತ ಈ ಬಗೆಯದ್ದಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೆ?

ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯ ಒಡಮೂಡಿ ಬರುವುದು ಉತ್ತಮ ಅಭಿರುಚಿಯಿಂದ, ಕಲೆಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಳ ಅರಿವಿನಿಂದ, ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ. ತಾರುಣ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಬಾಳಿನಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಸಂಕ್ರಮಣದ ಘಟ್ಟ. ಆ ವಯಸ್ಸು ಕಲೆಯ ಕಲಿಕೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಕ. ಮೌಲ್ಯಗಳ ದೃಢೀಕರಣವೋ, ಅವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿರೋಧದ ದೃಢೀಕರಣವೋ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ ನಮಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮನ್ನಾಳಿದ, ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಿದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಎಂದೂ ಕಲೆಯ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಪಾನೀಯರು ಕಂಡುಕೊಂಡ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಂಗೀತ, ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮ ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಇದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮಗುವಿನ ಭಾಷೆಯ ಕಲಿಕೆಗೂ ಹಿಂದಿನ ಸಂವಹನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಂಥ ಕ್ರಮ. ಬಹುಶಃ ಇದು ಸೂಕ್ತವಾಗಬಹುದೇನೊ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಂಕೇತಗಳ, ಮೂರ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣದ, ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅನಿವಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲ ಇರುತ್ತವೆ. ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳವು. ಜಾಹೀರಾತಿನ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಜಗತ್ತು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವುದು, ಆ ರಂಗ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗುವುದು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಸರಕನ್ನು ಬೇಗನೆ ಬಿಕರಿ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವರನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನಾಗಿ, ವಸ್ತುಗಳನ್ನಾಗಿ, ಸಂಗತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸರಕಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಅದು ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸದಾ ಕಾತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನೀವು ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕನಾಗಿ ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕನಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವುದು ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟ. ನೀವು ಕೂಡಾ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ, ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕಿಳಿಯುವುದು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ನಮ್ಮ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹಿಂಡುತ್ತದೆ, ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೇ ಯಶಸ್ಸು ಅಥವಾ ಯಶಸ್ಸು ಬೇಕಾದರೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲೇ ಬೇಕು ಎಂಬ ಒತ್ತಡದ ಈ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಕಲೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಐದು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಭಾಷೆಗಳು ವಿಶ್ವದಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುವ ಜನಾಂಗಗಳೇನೂ ನಾಮಾವಶೇಷವಾಗಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳೇ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಹೀಗಾಗಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ಅವರದೇ ಭಾಷೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಾರದ ಸರಕಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಹೀಗಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಘರಾಣೆಗಳು, ಜೈಪುರದ ಘರಾಣೆಗಳಿವೆ, ಇಂದೋರಿನ ಘರಾಣೆಗಳಿವೆ......ಅವೆಲ್ಲ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರೆ?

ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭೌತ ಪ್ರತೀಕಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಶವಲ್ಲ. ತಾಲಿಬಾನರು ಬೌದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿದಾಗ ನಮಗೆಲ್ಲ ದುಃಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಮ್ಮ ತಾಜಮಹಲಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಆದರೆ ಅದು ನಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ಕಲಕುತ್ತದೆ. ಹಾಗೇ ಅಲ್ಲವೆ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ, ಕಲೆಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳ ನಾಶವು ಕೂಡ? ಅದೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಕಲಕುವುದು ಬೇಡವೆ?

ಈಚೆಗೆ ಯುನೆಸ್ಕೊ ಇಂಥ ಅಭೌತ ಕಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಕ್ಷಣೆ ಕುರಿತಂತೆ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕೊಂಚ ಸಮಾಧಾನದ ವಿಷಯವಾದರೂ ಇದು ನಮ್ಮನ್ನೆಲ್ಲ ತಟ್ಟದೇ ಹೋದರೆ ಅದೊಂದು ದುರಂತವೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
******
ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಂದು ಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಲಿದ್ದ ಡಾ||ಭಾಸ್ಕರ ಚಂದಾವರ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಒದಗಿಸುತ್ತ ಡಾ||ಮನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯವರು:

ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಭಾಸ್ಕರ ಚಂದಾವರ್ಕರ್ ಅವರು ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕ್ಲಾಸ್ ರೂಂ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮವಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಳಿದರು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ ಎನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಮಾತು ಹೇಳ್ತೇನೆ.

ಸಂಗೀತ ಅನ್ನುವುದು ಜ್ಞಾನಗ್ರಹಿಕೆಯಾಗದೆ, ಮಾಹಿತಿಯ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿರದೆ ತನ್ನೊಳಗಿನ ಅರಿವಾಗಿ ಅರಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಒಂದು ಕಲೆ. ಅದು ಕೆಲವು ರಾಗ ಜ್ಞಾನ ಅಲ್ಲ. ಈ ರಾಗ ಹೀಗೆ ಆಲಾಪ, ಆರೋಹ, ಅವರೋಹ, ಆವರ್ತನ ಅಂತೆಲ್ಲ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮಾಹಿತಿ ಅಲ್ಲ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರರಂಥ ಮಹಾನ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಕೂಡ ಹತ್ತು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಗೀತ ಸಾಧನೆಯ ನಂತರವೂ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಮಗಿನ್ನೂ ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗದೇ ಇರುವುದೂ ಇದೆ ಅಂತ ಹೇಳಿದ್ದೂ ಉಂಟು. ಭಾಸ್ಕರ ಚಂದಾವರ್ಕರ್ ಅವರು ಜೈಪುರ ಘರಾಣೆ, ಗ್ವಾಲಿಯರ್‌ನ ಘರಾಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಸಿಲೆಬಸ್‌ನ ಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪಠ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು ಹೇಗೆ?

ರಾಗ ಅನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಆಳದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಗೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಂಗೀತಾಭಿರುಚಿಯ ಶ್ರೋತೃವರ್ಗದ ಎದುರಿನಲ್ಲೆ ಸ್ವತಃ ಸಂಗೀತಗಾರನಲ್ಲೂ, ಶ್ರೋತೃವಿನಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು, ಕಚೇರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲಾರದೇ ಹೋದರೆ ಸಂಗೀತದ ಕಲಿಕೆಗೆ ತಯಾರಾದ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪಠ್ಯವಾಗಿಯಷ್ಟೇ ಉಳಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯ, ಜೀವಂತಿಕೆಯುಳ್ಳ ಕಲೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ.

ಬಿಟುವನ್ ಬಗ್ಗೆ ಯಹೂದಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮೆನುಹಿನ್ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ನೆನಪಾಗುತ್ತವೆ. ಆತ ತನ್ನ ಎಪ್ಪತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಬಿಟುವನ್ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅದಕ್ಕೂ, ಅವನೇ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಟುವನ್ನಿಗೂ ಏನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎಂದರೆ, ಆಗ, ಎಂಟನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಒಳಗೇ ಇತ್ತಾದರೂ ಆಗ ಅದೇನೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥವಾದರೂ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿತ್ತು; ಆದರೆ ಈಗ ಎಪ್ಪತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅದು ತನಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಇವತ್ತು ಅದು ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಬಲ್ಲ ಅರಿವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದನಂತೆ. ಸಂಗೀತ ಅರಿವಾಗಿ ಅರಳುವುದೆಂದರೆ ಹೀಗೆ. ಒಂದು ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಾದಂಥ ಕಲೆ ಅದು, ಕ್ಲಾಸ್ ರೂಮ್ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ, ಅದೂ ಒಂದು ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಬರುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಸಬಹುದಾದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರ್ ಚಂದಾವರ್ಕರ್ ಹೇಳಿದ್ದರೆ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.

ಭಾಸ್ಕರ್ ಚಂದಾವರ್ಕರ್:

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಕಲೆಗೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿ ಲಾಭ ಕೂಡಾ ಆಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎನ್ನುವುದು ಚಲನಶೀಲತೆಯ ಲಕ್ಷಣ. ಅದು ಬೇಡ ಎನ್ನುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಯಾಕೆ ಇದನ್ನು ನಾವು ಶಾಪ ಎಂತಲೋ, ಕೆಡುಕು ಅಂತಲೋ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ವರ ಅಂತ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸದವಕಾಶ ಅಂತ ಯಾಕೆ ತಿಳಿಯಬಾರದು ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಲ್ಲ ಇವೆ.

ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಎಂತೆಂಥಾ ದಾಳಿಗಳು, ಲೂಟಿಗಳು ಎಲ್ಲ ನಡೆದಿವೆ, ಯಾವೆಲ್ಲ ಧರ್ಮದ ದೊರೆಗಳು ಈ ದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ್ದಾರೆ, ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಧರ್ಮ, ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಸಂಗೀತ ಎಲ್ಲ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿಲ್ಲವೇ. ಈಗೇನಿದು ಈ ಬಗೆಯ ಆತಂಕ! ಯಾಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಇಷ್ಟೊಂದು ನಿರಾಶಾವಾದದ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ.

ಜಾಗತೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿರುವುದು ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಅದರ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನೇ ತೆಗೆದುಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಯಾವುದೇ ವಿದೇಶೀ ಆಕ್ರಮಣ, ಪ್ರಭುತ್ವ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡದಿದ್ದ ಕೆಲಸ ಇದು. ಯಾರೂ ನಮ್ಮ ಸಂಗೀತದ ಅಂತಃಸ್ಸತ್ವವನ್ನೇ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ನಿಸ್ತೇಜಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇದರ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದಿರುವ ಜಾಗತೀಕರಣ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ತುರ್ತು ಗಮನವನ್ನು ಬಯಸುವ ವಿದ್ಯಮಾನ.

ಇವತ್ತಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೀಡಿಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಗೂ ಸೀಡಿಗಳ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ನೂರೆಂಟು ಬಾರಿ ಪಠಿಸುವ ಗಾಯತ್ರೀಮಂತ್ರದ ಪುಣ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ ಕೂಡ ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ ಮಂತ್ರವನ್ನೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಪಿ ಮಾಡಿದ ಸೀಡಿಗಳಿಂದ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ. ಇನ್ನು ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ.

ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದೃಶ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಕ್ಕೆ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಶಬ್ದ ಮಾಧ್ಯಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಂತರ್ಗತಕ್ಕೆ ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೃಶ್ಯ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ವೈಶಾಲ್ಯ ಬಯಸಿದರೆ ನಾದ ನಮ್ಮ ಹೃದಯವೈಶಾಲ್ಯ ಬಯಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚು ಯಾವುದು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಂಗೀತದ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಗಮನಸೆಳೆಯುವುದಷ್ಟೇ ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶ. ನಮ್ಮ ಸೂಫಿಗಳು, ಸಿಖ್ ಗುರು ಗುರುನಾನಕ್, ನಮ್ಮ ಮಹಾತ್ಮಾಗಾಂಧಿ ಎಲ್ಲರೂ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಂಗೀತದ ಈ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ ತಮ್ಮ ಭೂದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡ ಪಾದಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತೇನೋ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಸಂಗೀತ ಹಲವಾರು ಕೊರತೆಗಳಿಂದ ಸೊರಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರನ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಛಾಪು ಇರುತ್ತದೆ. ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹಾಡುವ ಒಂದು ರಾಗ ಅದು ಎಂಎಸ್ ಅವರದೇ ರಾಗ. ಅದನ್ನೇ ಮನ್ಸೂರ್ ಹಾಡಿದರೆ ಅದು ಮನ್ಸೂರರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ರಾಗ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಾಧಕರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ, ವಿಭಿನ್ನ ಕೋನದಿಂದ ರಾಗ ಭಾವ ಪುನಃಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ ವಿದ್ಯಮಾನವೇನಿದೆ ಅದನ್ನು ಬಲ್ಲವರೇ ಬಲ್ಲರು. ಅದು ಒಬ್ಬ ಸಂಗೀತಗಾರನಿಗೆ ನಿರಂತರವಾದ ಹುಡುಕಾಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ನವೀನ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಗವೊಂದು ಸಂಗೀತಗಾರನಿಗೆ ನಿಬಿಡಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ಗಮ್ಯವನ್ನು ಸೇರಲು ಇರುವ ದೀವಟಿಗೆಯಂತೆ. ನಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ ಇಲ್ಲದ, ನಾವೆಂದೂ ಕಲ್ಪಿಸಿರದ, ನಾವೇಕೆ, ಎಷ್ಟೋ ರೂಢಿಗತ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಕೂಡ ಕಾಲಿಡಲು ಹೆದರುವ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮಂಥ ಶ್ರೋತೃವನ್ನು ಕೈಹಿಡಿದು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ನಾವೆಂದೂ ಕಂಡಿರದ ಅಮೂರ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ವೈಭವವನ್ನು, ವೈರುಧ್ಯವನ್ನು, ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ರಾಗದ ಆರೋಹ ಅವರೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಮುಗಿಸಿದಾಗ ಯಾವುದೋ ಕಿನ್ನರ ಗಂಧರ್ವ ಲೋಕದಿಂದ ಹಠಾತ್ತನೆ ಕಡಿದುಕೊಂಡು ಭುವಿಗಿಳಿದಂಥ, ಗಾನಸುಧೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ಬಂದ ಸುಖದ, ಹಿತದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ, ಅದೇ ಗಾಯಕನ ಅದೇ ರಾಗ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುವಾಗಲೂ ಹೊಸತೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಸಂಗೀತ ಕೇಳುವಾಗ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರಾಗದ ಒಂದೇ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅದು ನಮಗೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಡಬಲ್ಲದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಜೀವಂತಿಕೆ ಇಲ್ಲ.

ಸಂಗೀತದ ಈ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತಗಾರ ಆಳಕ್ಕಿಳಿದ ಹಾಗೆಲ್ಲ ಆತ ರಾಗದ ಸುಪ್ತ ಅಗಮ್ಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಆತನ ಸಂಗೀತವೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಂಗೀತದ ಕಾಣ್ಕೆ ಏನಿದೆ, ಅದೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ವರದ ಮಾರ್ಗ ಇರುವುದೇ ಹಾಗೆ. ಸ್ವ ಎಂದರೆ (ಸ್ವಯಂ) ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕಿನ ಹಾದಿ. ಬೆಳಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಕರೆಯೊಯ್ಯುವುದು ಸ್ವರ. ಆದರೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಸಂಗೀತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನು ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಬಳಸಬಹುದಾದ ನಿನ್ನೆಯ ರದ್ದಿ ಪೇಪರಿನಂತೆ, ಹಳಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆನೆಯ ದಂತದಿಂದ ಕೊಳಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪುರಾವೆಗಳು ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ಎಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದ ನಂಟಿದೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತೇವಾದರೂ ಸ್ವರ-ರಾಗ-ನಾದದ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಡಬಲ್ಲ ಏಕಮಾತ್ರ ಜೀವಿ ಮನುಷ್ಯ. ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವರ ವಿಸ್ತಾರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇ ಒಂದು ಮಹತ್ ಸಾಧನೆ. ಅದರಿಂದ ಆತ ಸ್ವರ ನಿರ್ಮಿತ ರಾಗಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತವಾದ ಸಾಧನೆ. ಅದನ್ನೂ ಮೀರಿ ಸಾಗಿದ ಆತ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಸ್ವರ - ನಾದ - ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸಬಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಕಲಿತ. ಆನೆಯ ದಂತದಿಂದ ಕೊಳಲು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂತರದ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವರ ಹೊರಡಿಸಬಹುದೆಂಬ ಅರಿವು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಆತ ಎಂಥೆಂಥ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡಿರಬಹುದು ಯೋಚಿಸಿ! ಎಷ್ಟು ವಿಫಲ ಯತ್ನಗಳು, ತಪ್ಪು ತಯಾರಿಗಳು, ಹೃದಯ ಭಗ್ನಗೊಳಿಸುವಂಥ ಸೋಲುಗಳಿದ್ದಿರಬಹುದು ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ!

ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಶ್ರೋತೃವಿನ ಕಿವಿಯ ಮುಖೇನ ಮನಸ್ಸು ಹೃದಯಗಳನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿ ನೆಲೆಯೂರುವ ತನಕ ನಿರಂತರ ಮನುಷ್ಯನ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೇ ಬೆರೆತುಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜೀವರಹಿತ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ದೂಡಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಇವತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗೆ ಬರುವವರೇ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಸ್ವಾದವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಸಂಗೀತಪ್ರಿಯರೇ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ಬೇಕಾದ ಸಂಗೀತ ಕೇಳಲು ಅನುಕೂಲವಿರುವಾಗ ಯಾಕೆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಬಂದು, ಕೂತು, ಕೇಳಿ ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಕಷ್ಟ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವವರೇ. ಹೀಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಒಂದು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಆಸ್ವಾದನೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದ್ದ ಸಂಗೀತ , ಜನಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕಲಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ವಾದನೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇವತ್ತು ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಂದರೆ ನನ್ನ ಸಂಗೀತ ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ. ಇಂಥದ್ದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದ ವಾಕ್‌ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ ಈ ಕೀರ್ತಿ ಸಲ್ಲಬೇಕು. ಕಲೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಾಮುದಾಯಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಕಚೇರಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವತ್ತು ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಆಸ್ವಾದನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೇ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಸಂಗೀತದ್ದು ಸಿಂಹಪಾಲು. ಇದು ಮನುಷ್ಯ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು, ಅದರಿಂದ ತನ್ನ ಸುಖ ಎಂಬ ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು, ಕಲೆಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ರೋಮ್ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನೀರೋ ಪಿಟೀಲು ಬಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದನಂತೆ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆಯಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ ಇದು ಕೂಡ. ಅಲ್ಲಿ ಸುನಾಮಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಹಸ್ರಗಟ್ಟಲೆ ಮಂದಿ ಸತ್ತು, ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲೋಲಕಲ್ಲೋಲ ನಡೆದಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಡೆಲ್ಲಿ, ಮುಂಬಯಿಗಳಂಥ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನಮ್ಮ ಲೋಕದ ಸಂಗತಿಯೇ ಅಲ್ಲವೇನೊ ಎಂಬಂತೆ ಅಬ್ಬರದ ಸಂಗೀತದ ಜೊತೆ ಹೊಸವರ್ಷಾಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಇತ್ತು. ಮನುಷ್ಯರು ಮಾತ್ರಾ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬಲ್ಲರೇನೊ!

ಇನ್ನು ಸಂಗೀತದ ಕಲಿಕೆಗೆ ಬಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ತಂದು ಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ರೆಡಿಮೇಡ್ ರಾಗಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಬಲ್ಲ, ಬೇಕಾದ ಟ್ಯೂನ್ಸ್ ನೀಡಬಲ್ಲ ಉಪಕರಣಗಳೆಲ್ಲ ಈಗ ಲಭ್ಯ. ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾದ, ನಿಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು ಬಾರಿಸಬಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆತ್ತವರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ನಮ್ಮ ಮಗ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸಬಲ್ಲ! ನಮ್ಮ ಮಗ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್ ಎಂದೆಲ್ಲ. ಆತ ನುಡಿಸಿದ್ದೆ ಆ ಸಂಗೀತ? ಅದು ಸಂಗೀತಗಾರನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿ, ಸಾರ್ಥಕತೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಸಂಗೀತ ದೂರವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು ಬಗೆ.

ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ತಪ್ಪೇನಿದೆ? ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಸಂಗತಿಯೆ? ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಧೋರಣೆಯ ಸಂಕೇತವೆ? ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾವು ಹೇಳಿದಂಥ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತರುವಂಥದ್ದೆ? - ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಲ್ಲ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಯಾವ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಾ ಇದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಯಾವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮಡಿಲಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸ್ಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇವಲ ಶ್ರಮ, ಸಮಯದ ಉಳಿತಾಯ, ಗುಣಮಟ್ಟದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಬಹುಮುಖೀ ಪರಿಣಾಮದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ.

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಗೀತ ಯಾಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾಕೆ ನಮ್ಮದೇ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಅಷ್ಟು ಬೇಗನೆ ಮತ್ತು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಸರಳವಿಲ್ಲ. 1980ರಲ್ಲಿ ಎಚ್ ಎಂ ವಿ ಕಂಪೆನಿ ಹೊರತರುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಶೇಕಡಾ 89ರಷ್ಟು ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತವಿತ್ತು. ಹತ್ತು ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು, ಭಾವಗೀತೆ, ಜನಪದ ಸೇರಿದ್ದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಸರಳವಾಗಿ ಹಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದು, ಅದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅದು ಥಟ್ಟನೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಬಲ್ಲ ಸೆಳೆತ ಹೊಂದಿರುವುದು, ಅದು ತನ್ನ ವೇಗ ಮತ್ತು ಲಯಗಳಿಂದ ಸಂತಸದ, ಉತ್ಸಾಹದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿಯೇ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದೇನೊ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ನಿಧಾನಗತಿಯದ್ದು, ಆಕರ್ಷಣೆಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಆಯಾಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲದೇ ಇರುವಂಥಾದ್ದು, ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಸರಳ-ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದ್ದು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಗಣ್ಯರ ಸಾವಿನ ಶೋಕಾಚರಣೆಗೆ ನಿಮ್ಮ ರೇಡಿಯೋ, ಟೀವಿಗಳೆಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆಕರ್ಷಣೆ, ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಳನ್ನೆ ಮಾನದಂಡವನ್ನಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ನೋಡುವಾಗ ಇದು ಸಹಜ.

No comments: