Saturday, November 17, 2018

ರಾಜೂ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕಥಾಜಗತ್ತು

ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಸಣ್ಣಕತೆಗಾರರ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪರಂಪರೆಯೇ ನಮ್ಮ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಜಗತ್ತಿಗಿದೆ. ವಿ.ಜಿ.ಶ್ಯಾನಭಾಗರಿಂದ ತೊಡಗಿ ಚಿತ್ತಾಲ, ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇಸಾಯಿ, ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ವಿವೇಕ ಶಾನಭಾಗ ಮುಂತಾದ ಖ್ಯಾತನಾಮರ ಜೊತೆ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕತೆಗಾರರ ಪಡೆಯೇ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಸೊಗಡನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಣ್ಣಕತೆಗೆ ಧಾರೆ ಎರೆದಿದೆ. ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರ, ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆ, ಉಲ್ಲಾಸ ಹೆಗಡೆ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ಕೂಡ್ಲೆಕೆರೆ, ಸುನಂದಾ ಪ್ರಕಾಶ ಕಡಮೆ, ಸಂದೀಪ ನಾಯಕ, ಅನುಜಯಾ ಎಸ್ ಕುಮಟಾಕರ್, ಕಾವ್ಯಾ ಕಡಮೆ, ಪದ್ಮನಾಭ ಭಟ್ ಶೇವ್ಕಾರ, ಪ್ರಕಾಶ್ ನಾಯಕ್, ಭಾಸ್ಕರ ಹೆಗಡೆ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಹೆಗಡೆ ಮುಂತಾದವರಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರುಗಳು ನಮಗೆ ದಕ್ಕಿಸಿದ ಹನೇಹಳ್ಳಿ, ಗೋಕರ್ಣ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಶಿರಸಿ, ಅಂಕೋಲೆ, ಶರಾವತಿ, ಗಂಗಾವಳಿ, ಪಾಪನಾಶಿನಿ, ಅಘನಾಶಿನಿ, ಅಳಿವೆ ಬಾಗಿಲು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ, ದೋಣಿ-ಲಾಂಚುಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಎಲ್ಲ ಸೇರಿ ನಮಗೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಎಂದರೆ ಇದು ಎಂಬಂಥ ಏನು ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಅದು ನಿಜವಾದ ಉತ್ತರಕನ್ನಡವೇ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಒಂದು ಭಾರತ ಕೂಡ ಇಂಥ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆಯಬಹುದು. ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಾರತ ನಿಜವಾದ ಭಾರತವಾಗಿರದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತಿಗಳ ಅರೆಬರೆ ನೆನಪು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಯ ಒಂದು ಭಾರತವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವ ಆರೋಪವಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸಿಗುವ ಭಾರತದ ಚಿತ್ರವೇನಿದೆ ಅದು ಭಾರತದ ಕತೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದು ಕೂಡ ನಿಜ. ಇಲೈಟ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಐಷಾರಾಮಿ ಭವ್ಯ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದವರ ಕೌಂಟುಂಬಿಕ ಕತೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ, ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಡ್ಯುಯೆಟ್ಟುಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡುವ ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ‘ಹೊರಗಿನ’ವರಿಗೆ ಹೊರಗಿನವರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನಮ್ಮದೇ ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ, ಬಂಗಾಳಿ, ಗುಜರಾಥಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸಿಗುವ ಭಾರತ ಏಕೆ ಭಿನ್ನ? ವಿದೇಶದಲ್ಲೇ ನೆಲೆನಿಂತ ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ, ನೈಪಾಲರುಗಳಿಗೆ ದಕ್ಕುವ/ದಕ್ಕದ ಭಾರತ ಯಾವುದು?

ಇವೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನಾವು ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಲ್ಯ, ತಾರುಣ್ಯಗಳನ್ನು ನೆಚ್ಚಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಕತೆಗಾರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಎತ್ತುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಲ್ಲ ಎಂದಿರುವುದರ ಹಿಂದಿರುವ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣದ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮರೆಯದೇ, ಒಂದು ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಷ್ಟೇ ಮುಂದಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಲೇಖಕನೂ ಅನನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಪ್ರತಿರೂಪ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೇ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.

ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಈ ಯಾವತ್ತೂ ಕತೆಗಾರರು ಕತೆ ಬರೆಯುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಮುಂಬಯಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಧಾರವಾಡ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ನೆಲೆಯಾದವರು ಎನ್ನುವುದು. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಇವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯ, ತಾರುಣ್ಯದ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕಥಾಜಗತ್ತನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಬಹುಶಃ ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಒಳಗೇ ತಮ್ಮ ಕಥಾಜಗತ್ತನ್ನು ಸೃಜಿಸಿಕೊಂಡ (ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ನೆಲೆಯಾದ) ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕತೆಗಾರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಕತೆಗಾರರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಡಿಮೂಡಿಸಿದ ಕಥಾಜಗತ್ತು ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಗಡಿರೇಖೆಗಳ ಋಣ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡೇ ಹುಟ್ಟಿರುವುದು ಎನ್ನುವುದು ನಿಜವಾಗಿದ್ದೂ ಅದು ಬೇರೆಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಕಲ್ಪನೆ, ಆಸೆ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಒಂದು ಕಥಾಜಗತ್ತೇ ಹೊರತು ವಾಸ್ತವದ ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಅಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯ ತಾರುಣ್ಯದಾಚೆ ಪ್ರಬುದ್ಧನಾದ ಗ್ರಹಸ್ಥ ಜೀವನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ವೃತ್ತಿಗಾಗಿಯೋ ಕೃಷಿಗಾಗಿಯೋ ಇಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಕಥಾಜಗತ್ತನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಲ್ಲ ಅವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತೆಗಾರರಿಗೆ ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶ.

ಕತೆಗಾರ ಫಿಕ್ಷನಲೈಸ್ಡ್ ವಾಸ್ತವವನ್ನಲ್ಲದೆ (ಕಲ್ಪಿತ ವಾಸ್ತವ) ಬೇರೆ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವಾಗ ಅದು ವರದಿಯ ಧಾಟಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೆ ಎನ್ನುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿದೆ. ತನ್ನ ನೇರ ಅನುಭವದಾಚೆಯ ಏನನ್ನೂ ಬರೆಯಲಾರೆ ಎನ್ನುವ ಬರಹಗಾರ ಕಂಫರ್ಟ್ ಜೋನ್ ಬಿಟ್ಟು ಬರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಇನ್ನೊಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಬಹುಶಃ ಸೂಕ್ತವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಕೆ ಪಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿಯವರು ತಮ್ಮ ಕತೆ-ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಷ್ಟೇ ಸೂಚಿಸಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಬಹುದು.

ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಇವರು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ನೆಲ-ಜಲ-ಮಂದಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಫಿಕ್ಷನಲೈಸ್ಡ್ ರೊಮಾಂಟಿಸಿಸಮ್‌ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು ಎನ್ನುವುದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಕತೆಗಾರರು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳು, ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಕುಟುಂಬಗಳು, ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ನವ್ಯ, ದಲಿತ, ಬಂಡಾಯದಂಥ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇಸಾಯಿ ಮತ್ತು ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಯೇ ಈ ಮಾತು ನಿಜ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ, ಅದೊಂದು ಬೇರೆಯೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂಬುದು ವಿಚಿತ್ರವಾದರೂ ನಿಜ. ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಕತೆಗಾರರೇ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟು ಒದಗಿಸಿದರು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಅಂಥ ಮಾದರಿ, ವಾಸ್ತವ ಚಿತ್ರಣದ ಸೋಗು ಹೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಕಲ್ಪನಾವಿಲಾಸವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತ ಬಂತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಇವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳು, ಅವರ ನಡೆನುಡಿ ನಾವು ದಿನನಿತ್ಯ ನೋಡುವ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವಂಥವಲ್ಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಈ ಕತೆಗಾರರಲ್ಲಿ ತೊಂಬತ್ತು ಶೇಕಡಾಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತೆಗಾರರು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಇವಿಲ್’ ಕಣ್ಮರೆಯಾದಂತಿರುವುದು. ಇದನ್ನೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನವಿರುತನ, ಭಾವುಕತೆ, ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧ, ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆ, ರೂಪಕಗಳ ಮಹತ್ವ - ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ ಹೇಳಬಹುದಾದಷ್ಟು ಅತಿಯಾದ, ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಲಕ್ಷಣ ಆಗಿರುವುದು. ಈ ಮೂರೂ ಅಂಶಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ ನೋಡಲಾಗದಷ್ಟು ಸೇರಿ ಹೋದಂತಿರುವುದು ನಿಜ. ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುವುದಾದರೆ, (ಇದು ನನ್ನ ‘ಒರಿಜಿನಲ್’ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲ) ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿಯವರ ‘ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್’ ಕತೆಯ ಸಿನಿಮಾ ಟಾಕೀಸಿನ ಗೇಟ್‌ಕೀಪರ್ ಇಂದ್ರನೀಲ, ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಲು ಬಂದು ಮರೆತು ಹೋಗಿರಬಹುದಾದ ಒಂದು ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ನೋಡುತ್ತಲೇ ಅದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಹೊರಟಿರಬಹುದಾದ ಒಂದು (ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ನೆನಪೇ) ಮಾನವೀಯ ಸ್ಪಂದನವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಲ್ಲಂಥ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನಂಥ ಬಡವ ಯಾರೋ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದರೆ ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಾಗದ ಹಾಗೆ ಅದನ್ನು ಒಳಹಾಕುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಎನ್ನುವುದು ‘ಇವಿಲ್’. ಇಂಥ ಉದಾಹರಣೆ ನಮ್ಮ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಕತೆಗಾರನ ಯಾವುದೇ ಕತೆಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಪರೂಪದ ಅಪವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸತ್ಯ.

ನಾಲ್ಕನೆಯದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಾರರು ಬರೆದ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ/ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಿತ್ರ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಸಾಮಾಜಿಕ/ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಿಗುವುದು ತೀರ ಕಡಿಮೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಮಗೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಅಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾ, ಸೀಬರ್ಡ್, ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದ ಸಾಮಾಜಿಕ/ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂಥ ಕಥಾನಕಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆಯವರ ಅಶ್ವಮೇಧ ಕಾದಂಬರಿ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಅಪವಾದ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರ ಕತೆಗಳು ಈ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು. ಇವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಚಾ ಆಗಿ, ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಂ ಇಲ್ಲದ ಒರಟುತನದಿಂದ, ಒಬ್ಬ ಹಳ್ಳಿಗನ ಇವಿಲ್ ಕೂಡ ಸಹಜ ಎಂದು ಅನಿಸುವಂತೆ ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಭಾವ, ಮೈದುನರು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟದ ಟೆಂಟಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಬಲ್ಲ ಕಟ್ಟಾ ಜಿದ್ದಿನ ಊರ ಮಂದಿ, ಕಳ್ಳನಾಟ ಸಾಗಿಸುವ ದಂಧೆಯನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿನ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶದ ಮೌಲ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಕಃಶ್ಚಿತ್ ಮನುಷ್ಯರು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಮ್ಯಾರಿಟಲ್ ಸಂಬಂಧವನ್ನು, ಸೆಕ್ಸನ್ನು, ಕುಡಿತವನ್ನು ಒಂದು ಬೇರೆಯೇ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸಬಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯರು. ‘ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಮೊದಲೇ ಟುವಾಲು ಇಟ್ಟಿದ್ದೆ’ ಎಂಬ ತಕರಾರು ತೆಗೆದು ಜಗಳ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರು ಇವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಚಿಕೆಪಡದೆ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಾಮಾನ್ಯತನ, ಸರಳತೆ ವಸ್ತು, ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಎರಡರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ತಾತ್ವಿಕ ಆಯಾಮಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ಕತೆಗೊಂದು ಆಹ್ವಾನವಾಗುವುದು ನಾವು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿ. ಇದು ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರಲ್ಲಿ ನಾನು ಗುರುತಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಒಂದು ಅಂಶ.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ, 2017ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬರಹಗಾರರು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಅಮಿತ್ ಚೌಧುರಿಯವರ ಮುಂದಾಳ್ತನದಲ್ಲಿ Against Storytelling ಎಂಬ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ, ಕಮ್ಮಟ ಎಲ್ಲ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಸಾಕಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಮಿತ್ ಚೌಧುರಿಯವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದವರು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕೃತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆ, ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನ ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರು ಅಮಿತ್ ಚೌಧುರಿಯವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಹೊರತಂದಿರುವ Literary Activism ಎನ್ನುವ ಕೃತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಅರವಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಮೆಹರೋತ್ರ ಅವರೇ. ಅವರು Against Storytelling ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅಶೋಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಈಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಪ್ರಬಂಧದ ಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯ ‘ನನಗೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ’ ಈಗಲೂ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿಂದಿ ಕಥೆಗಾರ, ಕವಿ ವಿನೋದ್ ಕುಮಾರ್ ಶುಕ್ಲ ಅವರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತ ಇದೇ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಬಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿದೆ.

ನಮಗೆಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗತಿಗಳು ಇಷ್ಟ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ, ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸಂಬದ್ಧವಾದ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವೂ, ಸಮಕಾಲೀನವೂ, ಮಹತ್ವವುಳ್ಳದ್ದೂ ಇಶ್ಯೂಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಕತೆಗಾರರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ ಎಲ್ಲ ದಕ್ಕಬೇಕಾದರೆ ಬಹುಶಃ ಇದೆಲ್ಲ ಅನಿವಾರ್ಯವೇನೊ. ನೀವು ಗಮನಿಸಿ, ಇಂಥ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ‘ಭಾರ’ - ಒಜ್ಜೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇವು ಹಾರುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕಾದ ಗರಿಯ ಲಘುತನದಿಂದ ದೂರ. ಆದರೆ ದೂರ ಗಗನದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಹಕ್ಕಿ ತನಗೆ ರೆಕ್ಕೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೇ ಭೂಮಿಯನ್ನು ‘ಬಿಟ್ಟು’ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಭೂಮಿಗೆ ಮರಳಿ ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಾನು ಹೀಗೆ ನೆಲದಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಿರುವುದಾಗಲೀ, ಮತ್ತೆ ನೆಲಕ್ಕೇ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದಾಗಲೀ ಅರಿವಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೊ. ಆದರೆ ಚಿಟ್ಟೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅಂಥ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅದು ಸದಾ ನೆಲಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ರೂಪಕ ವಿನೋದ್ ಕುಮಾರ್ ಶುಕ್ಲ ಅವರ ಒಂದು ಕವಿತೆಯಿಂದ ಆರಿಸಿದ್ದು. ಮೆಹರೋತ್ರ ಅವರು ಶುಕ್ಲ ಅವರ ಒಂದು ಸುಂದರ ಕತೆಯನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. ಸಂತೆಮಾಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೈಚೀಲ (ಒಂದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹರಿದಿದೆ ಕೂಡ) ಹಿಡಿದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಬಟಾಟೆ, ಹೂಕೋಸು, ಹಸಿರು-ಕೆಂಪು ಹಸಿಮೆಣಸು, ಒಂದು ಗರಂಮಸಾಲೆಯ ಪುಟ್ಟ ಪ್ಯಾಕೆಟು ಇತ್ಯಾದಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಹೊರಟ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯನ ಕಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹತ್ತು ರೂಪಾಯಿಯ ನೋಟು ತಾನಾಗಿರಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಶುಕ್ಲ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಒತ್ತಡ ಇದೆ, ಭಾರ ಇದೆ. ಜ್ಞಾನದ ಒಜ್ಜೆಯೊ, ವಿಚಾರದ ಭಾರವೋ, ಗೊತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದ ತೂಕವೋ ಅದರ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬಂತೆ, ಮೂಳೆಗಂಟಿದ ಕೊಬ್ಬಿನಂತೆ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾರವನ್ನು ಕಳೆಯುವುದು ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬರ್ಥದ ಮಾತನ್ನು ಕೆಲ್ವಿನೊ ಆಡಿದ್ದಾನಂತೆ. ಅರ್ಥದ ಹಂಗಿನಿಂದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು ಕಾವ್ಯ ಎನ್ನುವ ಕೀರಂ, ಬೇಂದ್ರೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಬರಹದ ಭಾರ ನಿವಾರಿಸುತ್ತ ಕಥನದ ಬದುಕನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸುವ ಕ್ಷಣವೊಂದು ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಆಗ, ಚಿಂತೆ - ಬಿಡಿಹೂವ ಮುಡಿದಂತೆ ಅನಿಸಬಹುದು. ಚಿಂತೆ ಬಿಡಿ, ಹೂವ ಮುಡಿದಂತೆ ಎಂದೂ ಅನಿಸಬಹುದು. ಅಮ್ಮನ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತ ಶುಕ್ಲ ಒಂದೆಡೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕತ್ತಲಿರುವಾಗಲೇ ಎದ್ದು ಮನೆಗೆಲಸಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಮ್ಮ ಎಲ್ಲರೂ ಮಲಗಿದ ನಂತರ ತಾನು ಚಾಪೆಗೆ ಬೆನ್ನೂರುತ್ತಾಳೆ. ಒಲೆಗೆ ತುರುಕಿದ ಸೆಗಣಿಯ ಬೆರಣಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುವೆಯೊಂದು ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಕೈ ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡಾದರೂ ಅವಳು ಬೆರಣಿಯನ್ನು ಒಲೆಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಇರುವೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಕೈಬೆರಳ ಸುಟ್ಟಗಾಯ ಮಾಯುವ ಮೊದಲೇ ಇನ್ನೆಲ್ಲೊ ಸುಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಕಾಪಾಡಲು ಅವಳು ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಸದಾ ಸಿದ್ಧಳಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾಳೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಅವಳು ಅಮ್ಮ. ಶುಕ್ಲ ಅವರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಓದುವುದೆಂದರೆ ನಮಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಗೊತ್ತಿರುವುದರ ಫಿಕ್ಷನಲೈಸ್ಡ್ ವರ್ಶನ್ ಓದಿದಂತಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಸ್ಮೃತಿಯ ಮಾರ್ಜಿನ್ನುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬರೆದು-ಅಳಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಇಂಪಾರ್ಟೆಂಟ್ ಪಾಯಿಂಟುಗಳಿರುತ್ತವಲ್ಲ, ಅವುಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನೆಯುವಂತೆ - ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅರವಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಮೆಹರೋತ್ರ.

ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರ ಒಂದು ಕತೆಯಿದೆ, ಚಾವಿ ಅಂತ ಅದರ ಹೆಸರು. ಅಲ್ಲೇನಪ್ಪ ಎಂದರೆ, ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ ಇಬ್ಬರೂ ದುಡಿಯುವವರು. ಹೆಂಡತಿಗೆ ಬೇಗ ಹೊರಡಬೇಕು. ಗಂಡನಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೋದರಾಯ್ತು. ಆದರೂ ಇಬ್ಬರೂ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಮನೆವಾರ್ತೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಲಗುಬಗೆಯಿಂದಲೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಂಡತಿ ಮನೆಗೆ ಬೀಗ ಹಾಕಿದರೆ, ಅವಳನ್ನು ಬಸ್ಸಿನ ತನಕ ಬಿಡಲು ಶೆಡ್ಡಿನಿಂದ ಗಾಡಿ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸ ಗಂಡನದು. ಮಳೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಅಂತ ಬೈಕಿನ ಬದಲು ಕಾರು ಹೊರತೆಗೆವ ಗಂಡ ಕೊರಕಲು ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬಸ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ತಲುಪಿದಾಗ ಬಸ್ಸು ಆಗಷ್ಟೇ ಹೊರಟಿದೆ. ಸರಿ, ಮುಂದಿನ ಸ್ಟಾಪಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದನ್ನೇ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಬಸ್ಸು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ತಮಾಶೆ ಎಂದರೆ ಬೇಕಿದ್ದ ಬಸ್ಸು ಅದಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ಅಂತೂ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸ್ಟಾಪಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದರೆ ಮನೆಯ ಬೀಗದ ಕೈ ಹೆಂಡತಿಯ ಬಳಿಯೇ ಉಳಿದಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಫೋನು ಕೂಡ ಮನೆಯೊಳಗಿದೆ. ಬರ್ಮುಡಾದಲ್ಲೇ ಹೊರಟಿದ್ದರಿಂದ ಡ್ರೆಸ್ಸು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ. ಸರಿ, ಮತ್ತೆ ಇಳಿಸಿದಲ್ಲಿಗೇ ಹೋದರೆ ಬಸ್ಸು ಹೊರಟುಹೋಗಿದೆ. ಎಲ್ಲೋ ರೇಂಜು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಸೆಯಿಂದ ಫೋನ್ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಉಳಿಯುವ ಗೂಡಂಗಡಿಯವನಿಗೆ ಕೊನೆಗೂ ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಲೈನಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದರೆ ಹೆಂಡತಿ ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಕಾರಿನ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಬೀಗದ ಕೈ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಕೂತಿದೆ!

ಇಷ್ಟೇ ಕತೆ. ಇದರಲ್ಲೇನಿದೆ ಅಂಥಾದ್ದು ಎಂದು ಅನಿಸುವುದು ಸಹಜವೇ. ಆದರೆ, ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ತಾನೇ ಹೋಗಲಾರದ ಅಸಹಾಯಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಂತ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಕಾರಿನ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಬೀಗದ ಕೈ ಕಂಡಾಗ ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಒಂದು ಅನುಭೂತಿ ಏನಿದೆ, ಅದು ಸಣ್ಣದಲ್ಲ. ಅದೆಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು ಎನ್ನುವುದು ಅನುಭವಿಸಿದವರಿಗಷ್ಟೇ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಕೂಡ ಸತ್ಯ. ಕತೆ ಇರುವುದು ಆ ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ಕುಶಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ, ನಿರಾಳತೆಯಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಈ ಕುಶಿಗೆ ಯಾವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ತಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಆಯಾಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳ ಭಾರವಾಗಲೀ, ಕಥನದ ಒಜ್ಜೆಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಬೀಗದ ಕೈಯಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಒಮ್ಮೆಗೇ ಎತ್ತುವ, ನಿವಾರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನಷ್ಟೇ ಈ ಕತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ರಾಜೂ ಹೆಗಡೆ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ ಎನಿಸುವುದು ಇಂಥ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ. ಅವರು ನಮಗೆ ನಾವು ಕಾಣದೇ ಇರುವ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕಾಣಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಯ ಮನುಷ್ಯರ ಸಾಮಾನ್ಯತನವನ್ನು ಭಾರವಿಲ್ಲದ ಸಹಜತೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಸಿದರು. ನೆಲದಿಂದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ಅದರ ಕಥಾಜಗತ್ತನ್ನು ನೆಲಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಪ್ತಗೊಳಿಸಿದವರು. ನಮ್ಮದೇ ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸಮೀಕರಿಸುವ ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರು. ನಿಜ, ಅವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊರಸೂಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಘನಗಂಬೀರ ಇಶ್ಯೂಗಳೆಲ್ಲ ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅಂಥ ಕೃತಕ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜೂ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕಥನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೂರು ಘಟ್ಟಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಮೂರೂ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಲೀ, ಅದರ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಅನುಸರಿಸಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅಚ್ಚರಿ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಕತೆಗಾರನಾಗಿ ಅವರು ಇಂಥ ಆಮಿಷಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳದೇ ಉಳಿದಿದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿಯೂ ಇದೆ.

ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ನಮಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಪಲ್ಲಟ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಆರಂಭ, ಬೆಳವಣಿಕೆ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪಂಚ್ ಇರುವ ಅಂತ್ಯ - ಇದು ಸಣ್ಣಕತೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಲವಿತ್ತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್‌ಗಳೇ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಧಾ, ಪ್ರಜಾಮತ, ತರಂಗದಂಥ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಮಯೂರ, ತುಷಾರದಂಥ ಮಾಸಿಕಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪುರವಣಿ ಕತೆಗಾರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳವು. ದೀಪಾವಳಿ/ಯುಗಾದಿ ವಿಶೇಷ ಸಂಚಿಕೆಗಳು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ರೂಪಿಸಿದ ಫಾರ್ಮೆಟ್ ಏನಿದೆ, ಅದನ್ನು ದಾಟಿ ಬಂದ ಕತೆಗಳು ಹೊಸದೊಂದು ಟ್ರೆಂಡ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಇವು, ಕಥಾನಕದ ಅಗತ್ಯಮತ್ತು ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ನಿರೂಪಣೆಯ ಸೊಗಸು ಮತ್ತು ಅನುಭವವೊಂದರ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್ - ಎರಡರತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದವು. ಕವಿ ಭಾವ ಪ್ರತಿಮಾ ಪುನರ್‌ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನೇ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನಾಗಿ ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿಕೊಂಡು ಇಂಥ ಕತೆಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಇಂಥ ಒಂದು ಪಲ್ಲಟದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವನ್ನು ಪಿ ಲಂಕೇಶರ ‘ಉಮಾಪತಿಯ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಯಾತ್ರೆ’ ಯಂಥ ಕತೆಯಲ್ಲೇ ನಾವು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಜವಾದರೂ ಈ ಬಗೆಯ ಕತೆಗಳನ್ನೇ ಬರೆಯುವ ಪರಿಪಾಠ ತೊಡಗಿದ್ದು ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ವಿವೇಕ ಶಾನಭಾಗ, ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಮುಂತಾದವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಮುಂದೆ ಸುಮಂಗಲಾ, ಸುನಂದಾ, ಅನುಜಯಾ, ರಘುನಾಥ ಚ ಹ, ಸಂದೀಪ ನಾಯಕ, ಅಲಕಾ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ಇದೇ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತ ಕಾವ್ಯದಂಥ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತ ಬಂದರು. ವಸುಧೇಂದ್ರರಾದಿಯಾಗಿ (ನಮ್ ವಾಜೀನೂ ಸೇರಿಸ್ಕೊಳ್ರೋ) ಸರಿಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಾರರೂ ಇಂಥ ಕತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದು ನಿಜವೇ. ಬಹುತೇಕ ಒಂದು ನಾಸ್ಟಾಲ್ಜಿಯಾದಾಚೆ ಬೆಳೆಯದ, ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನುಸಂಧಾನಗೊಳ್ಳದ, ಓದುವಾಗ ಮುದನೀಡುವ ಮತ್ತು ಅಂಥ ಮುದದಾಚೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಉಳಿಸದ ಇಂಥ ಕತೆಗಳು ಬಹುಬೇಗ ಏಕತಾನತೆಯಿಂದ ಸೊರಗತೊಡಗಿದ್ದು ನಿಜ.

ಆದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕತೆಗಾರನಿಗೆ ಕಟುವಾದ ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸೋಗಿನ ಕೃತಕ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಎರಡರ ನಡುವೆ ನಿಂತಂತೆ ಕಾಣುವ ತನ್ನದೇ ಬದುಕಿನ ನಿರರ್ಥಕತೆ, ಅರ್ಥಹೀನತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಎಲ್ಲ ಜಂಜಾಟಗಳ ಉದ್ದೇಶ ರಾಹಿತ್ಯ ಕೂಡ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವ ಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದೊಂದು ಬಗೆಯ ಸ್ಮಶಾನವೈರಾಗ್ಯವೇ ಹೌದಾದರೂ ಅದು ಕಾಣಿಸುವ ಒಂದು ದರ್ಶನ ಕೂಡ ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಗೂ ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾದ, ಒಂದು ಅಸಹಜ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ-ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಯನ್ನೇ ಬಯಸುವ ಬರವಣಿಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ, ಅದರ ಬೈಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ ಆದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಖಚಿತ ನಿಲುವುಗಳು ಮೂಡುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಮತ್ತು ಇದರಾಚೆಗೂ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯ. ವಿನೋದ್ ಕುಮಾರ್ ಶುಕ್ಲ ಅವರು ಅಂಥ ಅಪರೂಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರೂ ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕತೆಗಾರರ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾದರೂ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಮಾದರಿಗೆ ಒಲಿಯಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಕಾವ್ಯದಂಥ ಕತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕಥಾನಕದ ಎಳೆ ಹಿಡಿದು, ಕುತೂಹಲಕರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಆಕೃತಿ, ಅದರಲ್ಲೊಂದು ಮೆಸೇಜು, ಅರ್ಥ ಹುಟ್ಟಿಸುವಷ್ಟು ಸುಲಭದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸುಲಭದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗಹನಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಕಥನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಗೊಯ್ದ ಕತೆಗಾರರು ಆಗಲೂ ಇದ್ದರು, ಈಗಲೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಭಿನ್ನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಖಾಸನೀಸ, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ, ಆಲನಹಳ್ಳಿ, ದೇವನೂರ ಮಹದೇವ, ಕೇಶವ ಮಳಗಿಯವರಂಥ ಕತೆಗಾರರ ಮಾದರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನೂ, ಗುರುತ್ವವನ್ನೂ ಪ್ರಖರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡೇ ಇದ್ದ ಕಾಲವದು.

ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರು ‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ’ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣದ ಪುನರ್‌ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಬರೆದ ಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಕಥನಗಳಿಗೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಲಿದಿದ್ದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ’ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುವುದು ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಅವರು ಪುನರ್‌ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದು. ಅಹಲ್ಯೆಯ ಕತೆಯನ್ನು (ಮಾನಿನಿ ಮಣಿಯೆ ಬಾರೆ!), ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆಯ ಕಥಾನಕವನ್ನು (ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ), ಸಾಲ್ವ-ಅಂಬೆಯರ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು (ಸರಸಿಜಾಂಬಕಿಯರೆ ಕೇಳಿ), ಭರತ-ಬಾಹುಬಲಿಯ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು (ಇರುವುದೆಲ್ಲವ ಬಿಟ್ಟು) ರಾಜು ಹೆಗಡೆ ಮತ್ತೆ ಬರೆದಿರುವುದು ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಕಥಾನಕದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿರುವ ನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿ ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿರುವ ಕಥಾನಕಗಳನ್ನೇ ಆಡುತ್ತವೆ. ಆಶುಪ್ರಸಂಗದ ಒಂದು ಗುಣವೇ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನೂ ಅನನ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಜನ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ನೋಡಿದರೂ, ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗೊತ್ತಿರುವ ಕಥಾನಕವೇ ಆದರೂ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರ ಈ ಸಂಕಲನದ ನಾಲ್ಕು ಕತೆಗಳು ಮಾಡುವುದು ಇದನ್ನೇ. ಇದನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ನೋಡಿದರೆ, ಇಡೀ ಬದುಕನ್ನು, ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ’, ‘ಬಂಧ’, ‘ಕತ್ತಲೆ ಮೌನ ಮತ್ತು.....’, ‘ತಳಿಯ ನೆರಳು’ ಮುಂತಾದ ಕತೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ’ ಸಂಕಲನದ ಉಳಿದ ಆರು ಕತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳದ್ದೇ ಎಳೆ ಅವರ ಮುಂದಿನ (ಇತ್ತೀಚಿನ) ಕತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಒಂದು ಕೊಲೆಯ ಪ್ರಸಂಗ, ಅದೂ ಭಾವನೆಂಟ-ಮೈದುನರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ಕೊಲೆಯ ಕತೆ, ಹೆಗಡೆಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ದುಂದುವೆಚ್ಚದ ಬದುಕು ಅವರ ಸಿರಿತನವನ್ನು ಕರಗಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಗ ಮನೆಯ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಕತೆ, ಅಪ್ಪಚ್ಚಿಯಂಥವರ, ಜಟ್ಟಿಯಂಥವರ, ನಾಗು ಥರದವರ ಕತೆ ಎಲ್ಲಿಯೋ ಒಂದೇ ಎಳೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೊಳಹುಗಳನ್ನು ಕಾಣಿಸುವುದು ನಿಜ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಮಗೆ ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರ ಕಥಾನಕ-ವಸ್ತು-ಆಕೃತಿ-ನಿರೂಪಣೆಯ ಪಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಿ ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಕತೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದರೂ ರಾಜು ಅವರಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಗುವುದೆಲ್ಲ ಇಂಥ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಒಳಗೆ ಕೂರಲು ಹವಣಿಸುವ ಕತೆಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲ.

‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ’ ಸಂಕಲನದ ನಂತರ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾಣದ ಪುನರ್‌ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ಇಳಿಮುಖವಾದಂತೆಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡ ಕತೆಗಳಿಂದಲೂ ಅವರು ಹೊರಳಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟದ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತು, ಆಕೃತಿ, ಕಥಾನಕ ಎಂದೆಲ್ಲ ಹುಡುಕಿ ಹೊರಟರೆ ನಿರಾಶೆಯೇ ಗತಿ.

ಈ ಸಂಕಲನದ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾ ಮೆರಿಟಲ್ ರಿಲೇಶನ್ನಿನ ರೊಮಾಂಟಿಕ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಶನ್ ಮಾಡುವ ‘ವಿಪ್ರಲಂಭ’, ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಮತ್ತು ಶಂಭು ಭಟ್ಟರ ಜಿದ್ದಾಜಿದ್ದಿ, ಅದಕ್ಕಿರುವ ಒಂದು ಕೊಲೆ ಪ್ರಸಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಟುವಾಲು ಇಟ್ಟು ಹೋದವರ ಜಗಳದ ಪ್ರಸಂಗ ಎಲ್ಲ ಬರುವ ‘ಕುರುರಾಯ ಇದನೆಲ್ಲ ಕಂಡು’, ದೈನಂದಿನದ ನಡುವೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮನೆಗೆಲಸದ ಕಲಾವತಿಯ ಕತೆ, ಅವಳ ತಂದೆಯ ಸಾವು, ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಹಳೆಯ ಪ್ರಿಜ್ಜಿನ ವಿಲೇವಾರಿ ಪ್ರಸಂಗ ಇರುವ ‘ಫ್ರಿಜ್ಜು’, ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರಿಸಿರುವ ‘ಚಾವಿ’, ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ರವಿ - ಇಬ್ಬರ ಸ್ನೇಹ, ನಾರಾಯಣ ಅವರ ಕಾಯಿಲೆ, ಅದರ ಸುತ್ತಣ ಗುಟ್ಟು ಇತ್ಯಾದಿ ಬರುವ ‘ಲೌಕಿಕ’, ವಿಪ್ರಲಂಭ ಕತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದಂತೆ ಕಾಣಿಸುವ ‘ಪಾರಿಜಾತದ ಗೀರು’, ನುಡಿಚಿತ್ರಗಳೋ, ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ಪ್ರಸಂಗಗಳೋ ಎಂಬಂತಿರುವ ‘ಲಾಸ್ಟ್ ಪೆಗ್ಗು’, ‘ಎಮ್ಮೆ ಕಳೆದಿದೆ’, ‘ತೇಲುವ ಊರು’ ಮುಂತಾದ ಕಥನಗಳೇ ನಮಗೆ ಒಂದು ನೆಲದ ಜನ, ಪರಿಸರ, ಸಂಸ್ಕಾರ, ನಡವಳಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಂತವಾದ ಕಥಾಜಗತ್ತನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು. ರಾಜು ಹೆಗಡೆಯವರ ‘ಹಳವಂಡ’ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಾವು ಕಾಣುವುದು ಇಂಥವೇ ಬರಹಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕತೆಗಳನ್ನು. ಇವು ನುಡಿಚಿತ್ರದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮೀರಿವೆ ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಟಪ್ರಕಾರದ ಕತೆಗಳಾಗುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ತೊರೆದಿವೆ. ಪ್ರಕಾರದ ಹಂಗಿಲ್ಲದ ಈ ಕಥನಗಳನ್ನು ಬರೇ ಓದುವ ಕುಶಿಗಾಗಿ ಓದಬಹುದೆನ್ನುವುದೇ ಇವುಗಳ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ. ‘ವಿಪ್ರಲಂಭ’ ಮತ್ತು ‘ಪಾರಿಜಾತದ ಗೀರು’ ಎರಡೂ ಕತೆಗಳು ‘ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ’ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿಯೇ ಬರುವ ‘ಅವನು’ ಕತೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುತ್ತ ಆತ್ಮರತ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜವಾದರೂ ಇವು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನುಷ್ಯನ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಕೂಡ ಶಿಷ್ಟ ಜಗತ್ತು ಸದಾ ಅಡಗಿಸಿಡಲು, ನಾಗರಿಕ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಚಲು ಬಯಸಿದ್ದು ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪಾರಂಪರಿಕವಾದ ಬಗೆಯ ಕಥೆಗಳಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಕತೆಗಳ ಆಶಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ತಾತ್ವಿಕ ಆಯಾಮ, ವಸ್ತುವಿನ ಸಮಕಾಲೀನತೆ ಹಾಗಿರಲಿ, ಮುಖ್ಯ ಮುದ್ದೆಯಾದ ವಸ್ತುವೇ ಐಡೆಂಟಿಫೈಯಬಲ್ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳದ ಹಾಗಿವೆ. ಅಂಥ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಚೌಕಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಸುಮ್ಮನೇ ಓದುವ ಕುಶಿಗಾಗಿ ಓದುವ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಈ ಬಗೆಯ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸೊಗಸು, ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಅವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೇರಿ ನಿಲ್ಲುವ ಚೋದ್ಯ ಅರಿವಾಗದೇ ಇರದು. ಈ ಸುಮ್ಮನೇ ಓದುವ ಕುಶಿಗಾಗಿ ಓದುವ, ಓದಬೇಕನ್ನಿಸುವ ಬರಹಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದವರು ಕೂಡ ಕೆ ಪಿ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿಯವರೇ.

ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Tuesday, November 6, 2018

ಕಾಲ

1977ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿಗೇ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ Penelope Lively ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, 1984ರಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೆ 1989ರಲ್ಲಿ ಈ Moon Tiger ಕಾದಂಬರಿ ಆಕೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹುಸಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇಕೆ, ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ಗೋಲ್ಡನ್ ಮ್ಯಾನ್ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಅಂತಿಮಪಟ್ಟಿಗೂ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇದೇ ಕಾದಂಬರಿ ಆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಆ ಗೌರವ ಅಷ್ಟೇನೂ ಹೆಸರು ಮಾಡದಿದ್ದ ‘ದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪೇಶಂಟ್‌’ಗೆ ಸಂದಿದ್ದು ಈಗ ಇತಿಹಾಸ. ತಮಾಶೆ ಎಂದರೆ, ಈಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪೇಶಂಟ್ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆದ Michael Ondaatjeಯ Warlight ಕಾದಂಬರಿಯ ರಿವ್ಯೂ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹೊತ್ತಲ್ಲೇ ಇಬ್ಬರೂ ಆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಶಾರ್ಟ್‌ಲಿಸ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು. ಅಡುಗೆಮನೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂಬ ಅಷ್ಟೇನೂ ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಟೀಕೆಗೂ ಗುರಿಯಾಗಿರುವ ಈಕೆಯ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಜೊತೆ ಇವರು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.


ಮೂನ್ ಟೈಗರ್ ಕಾದಂಬರಿ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ, ಸಂಕೀರ್ಣ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕಿದ ಎಪ್ಪತ್ತರ ಮುದುಕಿ ತನ್ನ ಇಡೀ ಬದುಕನ್ನು, ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪುನರಾವಲೋಕನ ಮಾಡುತ್ತ ಹೋಗುವ ಕತೆ. ಎಲ್ಲೋ ಅದು ಜಗತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಕಥನ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾವು ಒಪ್ಪಬಹುದು ಅಥವಾ ಬಿಡಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರ, ಕ್ಲಾಡಿಯಾ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ವರದಿಗಾರ್ತಿಯೂ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ್ತಿಯೂ ಆಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತನ್ನದೇ ದಿನಚರಿಯ ಮುಖೇನ (ಅದರ ಯಥಾವತ್ ಪಠ್ಯ ಕಾದಂಬರಿಯ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ) ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ನಿಕಟ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಮಗೆ ಕೊಡಮಾಡುವ ಟಾಮ್ ಎಂಬಾತನನ್ನು ತೀರ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಪ್ರೇಮಿಸಿರುವುದು ಕೂಡ ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ವಿವರಗಳೇ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಅದರ ನೆರಳು ಕಾದಂಬರಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಚಾಚಿದಂತಿರುವುದು ನಿಜವೇ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಪಡದಂತೆ ಸಾಗುವ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಇತಿಹಾಸ, ಯುದ್ಧ, ಪ್ರೇಮ, ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಸ್ತರಗಳನ್ನು ಮೀಟುತ್ತ ಸಾಗಿದರೂ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಇದರ ಕೇಂದ್ರವೇ ಜನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಅಪಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಳಿದಂತೆ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ ತುಂಬ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಎಪ್ಪತ್ತರ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮರಣವನ್ನೇ ಎದುರು ನೋಡುತ್ತ ಮಲಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಆಕೆಯ ಹಠ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಆಕೆ ನೀಡುವ ಸ್ಥಾನ, ತನ್ನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋದ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವಳು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಡಬೇಕೋ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಬಗೆ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಇದು ತೀರ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ತಮಾಶೆ ಎಂದರೆ ಹೀಗೆ ನಮ್ಮ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅದರ ಎಲ್ಲ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮಗ್ಗುಲುಗಳೊಂದಿಗೇ ಚಿತ್ರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನಿಗೆ ಅಪಾರ ತಾಳ್ಮೆ, ಅಬ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ತಾದ್ಯಾತ್ಮವಿಲ್ಲದ ಅನುಕಂಪ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಉಳಿದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ಸರಿಯೇ. ಆದರೆ ತನ್ನದೇ ಒಂದು ಮಾಂಸದ ತುಂಡನ್ನು ಹೀಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡುವ ಸಂಕಷ್ಟ ಇಲ್ಲಿನದು. Penelope Lively ಯ ಯಶಸ್ಸಿರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿ. 

ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಗೊರ್ಡನ್, ಪತಿ ಜಾಸ್ಪರ್, ಮಗಳು ಲಿಸಾ, ನಿರಾಶ್ರಿತನಂತೆ ಅಸರೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಲಾಸ್ಝ್ಲೊ, ಗೊರ್ಡನ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಮತ್ತು ಜೀವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೀತಿಸಿದ ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಟಾಮ್ - ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳು. ಕ್ಲಾಡಿಯಾಳ ತಾಯಿ, ಜಾಸ್ಪರ್‌ನ ತಾಯಿ (ಈ ಇಬ್ಬರ ಆಸರೆಯಲ್ಲೇ ಕ್ಲಾಡಿಯಾಳ ಮಗಳು ಲಿಸಾ ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡವಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೇ) ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲದ ಪಾತ್ರಗಳೆನ್ನಬಹುದು. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೂ ಕ್ಲಾಡಿಯಾಳ ಸಂಬಂಧ ಹಲವು ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಪ್ರೀತಿ, ದ್ವೇಷ, ನಿಕಟವಾದ ಒಡನಾಟ, ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ ಅಂತರ ಎಲ್ಲ ಈ ಸಂಬಂಧದ ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖಗಳನ್ನು ಸಾಣೆ ಹಿಡಿದು ರೂಪಿಸಿದೆ. ಅವರವರ ನೆಲೆಯಿಂದ ಅವರವರು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಾರೆನ್ನಿಸುವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲೋ ಏನೋ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲೋ ಯಾರಿಗೋ ನೋವಾಗಿದೆ, ಏನೋ ಕೊಂಡಿ ಕಳಚಿದೆ. ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದ ಚುಚ್ಚುಮಾತು, ಕೊಂಚ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿ ಮಾತು, ಎಲ್ಲೋ ತಪ್ಪಲ್ಲವೆ ಎನಿಸುವ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಎಲ್ಲೋ ಬಳಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಬಿಡುವ ಸಂಬಂಧ.... ಎಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿನ ಕ್ಲಾಡಿಯಾಳನ್ನು, ಅವಳ ನಿಷ್ಠುರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು, ಕಾಠಿಣ್ಯವನ್ನು, ನಿಷ್ಠುರ ನಿಲುವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದರೂ, ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ತೀರ ಅನ್ಯವಲ್ಲದ ಘಟನಾವಳಿಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಇದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿದು - ಕಟೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಸತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಬೇಕಾದ್ದೇನಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಇದಂ ಇತ್ಥಂ ಎಂದು ಹೇಳಬಲ್ಲವರಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಈ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ರೂಪುರೇಷೆಗಳ ಪಲ್ಲಟವನ್ನೇ ಕುರಿತು ಧೇನಿಸಿದಂತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯೀ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯ ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆಕರ್ಷಣೆ, ಪ್ರೀತಿ, ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟವಾಗುವ, ಆಗದಿರುವ ಸಂಗತಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಎಂಬತ್ತು, ತೊಂಬತ್ತರ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ನಿರಂತರ ಚಲನಶೀಲವಾಗಿದ್ದ ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಒಂದು ಗ್ರಾಫ್‌ನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಸಿಗುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಹಲವಾರು. ಅವು ಏನೋ ಒಂದು ಸಂವೇದನೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಅವರ ಇವಾನ್ ಇಲಿಚ್ಯನ ಸಾವು ಬಹುಶಃ ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು. 


ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ವಿಶೇಷವಿದೆ. ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿ ಬಹುತೇಕ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ ತಾನು ತನ್ನಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಕ್ಲಾಡಿಯಾಳನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು ನೋಡುವ ಪರಿಪಾಠ ತೋರುತ್ತಾಳೆ. ಆಗೆಲ್ಲ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಹೊರಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಂಥ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿಯೂ ಇದು ಕೂಡ ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ Penelope Lively ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಷ್ಟೇ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದೇ ತಂತ್ರವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಕತೆಗಾರ ಎಸ್ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ್ ಸಾಧಿಸಿದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕತೆಯನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸದೇ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕನ್ನಡಪ್ರಭ ದೀಪಾವಳಿ ಸಂಚಿಕೆ (2018) ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಈ ಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆ ಕತೆಯ ನಿರೂಪಕ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ (ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಒಬ್ಬರೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಆಗಿರಬಹುದು!) ಸ್ವತಃ ಕತೆಗಾರ ಮುಖಾಮುಖಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರವೊಂದು ಕತೆಗಾರನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೆ ಎನ್ನುವುದು ಮುದ್ದೆ. ಅಥವಾ ಕತೆಯ ನಿರೂಪಕನಾದರೂ ಕತೆಗಾರನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಯೇ ಅಥವಾ ಕತೆಯೇ ಕತೆಗಾರನ ನಿರ್ದೇಶಕನೆ ಎನ್ನುವುದು ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎನ್ನಿ. ಆದರೆ ಇದು ಹುಬೇಹೂಬ್ ಮುಷ್ಟಿಯೊಳಗಿರುವ ಹಕ್ಕಿ ಬದುಕಿದೆಯೇ ಸತ್ತಿದೆಯೇ ಎನ್ನುವ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಪ್ರಶ್ನೆಯಂತೆಯೇ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ನಿಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುವುದು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ್ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ತಂತ್ರ ಮಾತ್ರ Penelope Lively ಬಳಸಿರುವುದೇ. ಒಮ್ಮೆ ನಿರೂಪಕನೊಂದಿಗೂ, ಕಥನದ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೂ ತಾದ್ಯಾತ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕತೆಗಾರನೇ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ, ಭಿನ್ನನಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಸಾವಿನಂಥ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಕತೆಗಾರನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಕೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರದ ಸಾವು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ! ಅಥವಾ ನಿರೂಪಕನ ಸಾವು ಕತೆಗಾರನ ಸಾವೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟರೆ ಕತೆ ಮುಂದುವರಿಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಕತೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯ ಓದಿ. (ಈ ಬಾರಿಯ ಮಯೂರ (ನವೆಂಬರ್ 2018 ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ) ಕತೆಗಾರ ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ್ ತಮ್ಮ ಕಥೆಗಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತೇ ಆಡಿರುವುದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಈ ಕತೆಯ ಕುರಿತೂ ಕೆಲವು ಕುತೂಹಲಕರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ). 

ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಧನಾತ್ಮಕ ಅಂಶ ಬೇರೆಯೇ ಇದೆ. ಅದು ಪ್ರತಿ ಪುಟದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡು ಬರುವ Penelope Lively ಅವರ ಅಪಾರ ತಾಳ್ಮೆ, ಆಳವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಳನೋಟಗಳು ರೂಪಿಸಿದ ಅವರ ನಿರೂಪಣೆ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ. ನಿಮಗಿಲ್ಲಿ ಪುಟ ಪುಟಕ್ಕೂ ಕೋಟ್ ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನಿಸುವ ವಿಚಾರಗಳು, ಒಳಾರ್ಥವಿರುವ ಮಾತುಗಳು, ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಲ್ಲ ನುಡಿಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಆಕೆ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಲ್ಲ, ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಬದುಕಿನ ಸಾರಸತ್ವವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ಅವು ಬಂದಿವೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ತಾವು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಿರುವುದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಓದಿದಾಗಲೂ ಅದು ತಮಗೆ ಹೊಸದೇನನ್ನೊ ನೀಡಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾದಂಬರಿಯ ಹತ್ತು ಹಲವು ಅದ್ಭುತ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು...

ತಾನೇನೂ ಅಂಥ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದುಕೊಂಡು ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗಿರಬಹುದಷ್ಟೇ, ಆದರೆ ಅದೊಂದು ಭ್ರಮೆ. ಅದು ಹೋಗಲಿ. ನಾವೆಲ್ಲವೂ ಉಳಿದವರ ಮನಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಡಬೇಕಿದೆಯಲ್ಲ. ಆಘಾತಕಾರಿಯಾಗುವಷ್ಟು ಅಪಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಉಳಿದು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ. ಲಿಸಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಸಿಲ್ವಿಯಾಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಾಸ್ಪರ್‌ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ (ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರ ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ತಾರೆಗಳ ನಡುವೆ ನನಗೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ) ಮತ್ತು ನನ್ನ ಶತ್ರುಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ಒಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರಳಾಗಿ ಇಂಥ ಅಪಾರ್ಥಗಳು, ತಪ್ಪಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಕುರಿತು ಯಾರೂ ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗದು ಎನ್ನುವುದರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವುಳ್ಳ ನಾನು ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಹೆಚ್ಚು ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆ. ಆದರೆ, ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ತುಂಬ ಮಹತ್ವ ನೀಡುವವರಿಗೆ, ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಕೈಲಾದಷ್ಟು ಸೆಣಸಾಡುವವರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಬಗೆಯ ಪರ್ಯಾಯ ನರಕವೇ ಸರಿ. ಅವರಿಗಂತೂ ಅಂಥ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನೆನವರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಇಷ್ಟವಾಗದ ಒಂದು ಕಹಿಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಅದು ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಭಯಂಕರ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ, ಸಿಡುಕಿ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ. ಮತ್ತು ಲಕ್ಕೀ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ. ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಅವರವರ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ನಾನು ಅವರಿಗೆ ಏನಾಗಿದ್ದೆನೊ ಅದನ್ನೇ ಅವರು ನನ್ನ ನೆನಪನ್ನಾಗಿ ಕಾಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರಷ್ಟೆ. ಹಲವರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಲಕ್ಷುರಿ ಎನಿಸಬಹುದು, ಸಾವಿನಾಚೆಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಂದು ಹೋದ ರೌಂಡ್‌ಫಿಗರುಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ನೆನಪಾಗುಳಿವ ಶ್ರಮಿಕವರ್ಗಕ್ಕೆ, ಸೈನಿಕರಿಗೆ, ರಕ್ಷಾಕವಚದಡಿ, ಹೆಲ್ಮೆಟ್ಟುಗಳೊಳಗೆ, ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣತೊಟ್ಟ ಸಾವಿರಾರು ಎಳೆಯ ಮುಖಗಳು.... (ಪುಟ 125)

ನೀವು ಕೇಳಬಹುದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷಣ ನನ್ನ ಬದುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡುವುದಾದರೂ ಏನಿದೆ? ಬರೀ ನಾನು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ? ಈಗಾಗಲೇ ಬರೆದು ರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಮಿಲಿಯಗಟ್ಟಲೆ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ನಾನೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸೇರಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ? ಅದು ನನ್ನ ನಿರರ್ಥಕ ಎಪ್ಪತ್ತಾರು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಬದುಕಿನ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹೊಸೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದೆ? ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಸಂಗತಿಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ನನ್ನನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದೆ. ಅದು ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಅನುಭವಗಳ ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಅನುಭವಗಳ ಸೆರೆಮನೆಯನ್ನು ಅದು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. (ಪುಟ 158-159)

ಕ್ಲಾಡಿಯಾ ಮಲಗಿದ್ದಲ್ಲಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಇನ್ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಇವನು ಕೈಗೆಟುಕದ ಗಗನಕುಸುಮ ಎನಿಸುತ್ತದೆ ಅವಳಿಗೆ. ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಹೆಚ್ಚು ಅಪರಿಚಿತ.

ಅವಳು ತನ್ನ ಹಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಗಾಯ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಮೇಕಪ್ ಇಲ್ಲದ ಮುಖ ಹೊತ್ತು ಹಾಗೇ ಹಾಸುಗೆಗೆ ಒರಗಿಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳೀಗ ತಪ್ಪೇ ಸಿಗಲಾರದಂತೆ, ಯಾರಿಂದಲೂ ಮಣಿಸಲಾಗದಂತೆ ಭೀಕರವಾಗಿ ಜಗಳಕಾಯುವ ಜಗಳಗಂಟಿ ಕ್ಲಾಡಿಯಾಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಬಿಳುಚಿಕೊಂಡು ಅತಂತ್ರಳಾದ ಅವಳದೇ ಪ್ರೇತದಂತಿದ್ದಾಳೆ. ಮತ್ತವಳು ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಕಂಡಾಗ ಅದೇ ಹಳೆಯ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧದ ನೆರಳು ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪಸರಿಸಿದೆ. ಅದು ತೀರ ಹಿಂದಿನ ನೆನಪು, ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು, ಅವರಿಬ್ಬರೇ ಇದ್ದಾಗಿನದು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ಜಗತ್ತು ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಅವನು ಆ ದಿನಗಳ ಅವೇ ಕಂಗಳುಗಳಿಂದ ಅವಳತ್ತ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಒಂದೇ ಒಂದು ಕ್ಷಣ. ಮತ್ತು ಅವಳೂ ಅವನತ್ತ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ. ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಮತ್ತೆ ಅವೇ ದಿನಗಳಿಗೆ ವಾಪಾಸಾಗುವುದು ಬೇಡ. ಇಬ್ಬರೂ ತಾವೆಂದಿಗೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದ ಆ ಸವಿಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೊರ್ಡಾನ್ ಎದ್ದು ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಹೊರಗಿನ ದೃಶ್ಯ ನೋಡುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಪುಟ್ಟ ಮರಗಳಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಬೀದಿ, ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುವಂಥ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಬಸ್ಸುಗಳ ತುಂಬ ತುಂಬಿಕೊಂಡ ಮಂದಿ, ಸಿಗರೇಟು, ವಾಶಿಂಗ್ ಪೌಡರುಗಳ ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳು. ಯಾಕೋ ಕ್ಲಾಡಿಯಾ ತನ್ನ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ, ಆದರೆ ತನಗಿಂತ ಮತ್ತು ಉಳಿದೆಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಕೊಂಚ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಕ್ಷಣ, ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಅದಲು ಬದಲಾಗಿರಬೇಕಿತ್ತೆಂದೂ ಅವನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. (ಪುಟ 164-165).

ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಮಳೆ ಸಂಚಿಕೆ (226) ರಲ್ಲಿ Penelope Lively ಸಂದರ್ಶನ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯ, ಯುದ್ಧದ ನೆನಪುಗಳು, ತಾನು ಕಾದಂಬರಿ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬರವಣಿಗೆಯ ಕ್ರಮ, ಪ್ರಕಟನೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸಹಲೇಖಕರು, ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕಗಳು ಕಥಾಜಗತ್ತಿನೊಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆ ಎಂದೆಲ್ಲ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

ಸಣ್ಣಕತೆ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಮಕ್ಕಳ ಕತೆ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಾಮ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು:

ಸಣ್ಣಕತೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ ಆರಂಭದ ಒಂದೆರಡು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಓದುಗನನ್ನು ಹಿಡಿದುಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ನಿಯಮ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಬರೆಯುವಾಗಲೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಪುಟದಲ್ಲೇ ನೀವು ಮಗುವನ್ನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಸೋತರೆ ನೀವು ಅವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆಯೇ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: Oleander, Jacaranda ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ನೀವು ನಿಮ್ಮದೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಮಗುವಿನ ಸಾವಿನ ಕುರಿತು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೀರಿ. ಅದು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನಿಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಮಗು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಅದು ಒಂದು ಬಾಂಬ್‌ಗೆ ಕೈಯಿಕ್ಕಿತ್ತು. Olivia Manning ಅವರು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ Levant Trilogy ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತ "ಅದು ಜೀವನಾನುಭವದ ತೀರಾ ಅಸೂಕ್ಷ್ಮಅನುವಾದವಾಗಿ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಬಂದಂತಿದೆ" ಎಂದಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥನದಲ್ಲಿ ತರುವ ಬಗೆಯನ್ನು ನೀವು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಅನುವಾದ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೀರಾ?

ಇದೊಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ನಾನು ಅನುಭವವನ್ನು ಕಥನಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಯೂ ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. ನಾನದನ್ನು ಯಾಕೆ ಅಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅನುವಾದ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆನೆಂದರೆ, ಅದನ್ನು Manning ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಬಗೆ ಹಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿನ ಮಗು ಮತ್ತು ನಡೆದ ಅವಗಢ ಅಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರ ಎನ್ನುವುದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೇ ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತು. ಅದು ಆ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ನಾನು ನನಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಮೂಲದಿಂದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆ, ಸನ್ನಿವೇಶ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ. ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಸದಾ ಎದುರಾಗುವ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ ನೀವು ನಿಜಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ ಎನ್ನುವುದು. ಇಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಾವು ಕಥನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ನನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದೆಲ್ಲ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾನು ನನ್ನ ಬದುಕಿನಿಂದ, ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ, ಒಂದು ಕೈ ಇಲ್ಲವೇ ಕಾಲು, ನನ್ನದೇ ಒಂದಿಷ್ಟು ಭಾಗ, ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆ-ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ. ಮಂದಿ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸಂಗತಿಗಳು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದರ ಕುರಿತು ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನಿಗಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯಜ್ಞಾನವೇ ಇಲ್ಲಿ ಒದಗಿಬರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರ.

ಪ್ರಶ್ನೆ:
ಒಬ್ಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರನಿಗೂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಿಗೂ ಇರುವ ಸಾಮ್ಯತೆ ಏನು? ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನೂ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಥನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಅರಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ ಇಬ್ಬರೂ ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ಇಬ್ಬರೂ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ ಅನಿಸುತ್ತಾ?

ಸಂಬಂಧ ಇದೆ ಅನಿಸುತ್ತೆ ನನಗೆ. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಓದುತ್ತ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಓದಿ ಅದು ಎದುರಿಡುವ ಪರಸ್ಪರ ವೈರುಧ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ನಾವು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಅರ್ಥ, ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಸಂಬಂಧದ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣವೇನಿದೆ ಅದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಬದುಕೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಇದಂಇತ್ಥಂ ಎಂಬುದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮುಂಜಾನೆ ಇಲ್ಲೇನು ನಡೆಯಿತು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಮತ್ತು ನನ್ನ ವಿವರಣೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಹಾಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಬಹಳಷ್ಟು ಒದಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನನಗನ್ನಿಸುವಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠುರವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೆಂದರೆ, ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕ ಬದುಕಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ತನಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಯಾವ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸಾಗಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಶ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ನಿಖರವಲ್ಲದ ಮೂಲದಿಂದಲೇ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಸಾಗಿಸಿ ವಿಭಿನ್ನವೂ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯವೂ ಆದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಕಥನವನ್ನು ವೈರುಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಂದರೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯ, ಪುರಾವೆಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅವು ಪೂರಕವಿರಲಿ, ವೈರುಧ್ಯಮಯವಿರಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗಿರಿಸಿಕೊಂಡೇ ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ನಾನು Margaret MacMillan ಅವರ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆಕೆ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ತಳೆದಿರುವ ನಿಲುವನ್ನು ನಾನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮೆಚ್ಚುತ್ತೇನೆ. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಖಡಾಖಂಡಿತವಾದದ್ದು ಅನ್ನುವುದೇನೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ನಾವು ಮತ್ತೆಮತ್ತೆ ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಶೋಧಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಶೋಧನೆ ಎಂದರೆ ಇದೇ ಎಂದು ನನಗನಿಸುತ್ತದೆ. ನಮಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಂದು ದರಿದ್ರ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡುಬಂದವರು ಬರೆದ ಹಾಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳಿದ್ದವು. ನಂತರ, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಮೊದಲವಾರವೇ ಜ್ಯೂಟ್ಸ್ ಯಾರು ಎನ್ನುವ ವಿಷಯವಾಗಿ ಪ್ರಬಂಧ ಬರೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು ನಾನು. ನಾವು ಆಂಗ್ಲೊ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಒಂದಿಷ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹಿಡಿದು ನಾನು ಲೈಬ್ರರಿಗೆ ಹೋದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಾರು, ಇವರು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದರು ಎಂಬ ಕುರಿತೇ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಚರ್ಚೆ, ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ನನ್ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ಒಂದು ಮನಸ್ಸು ತೀರಾ ಎಳಸಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಮಗೆ ತಪ್ಪು ತಪ್ಪು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೇ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊಳೆದುಬಿಟ್ಟಿತು. ಇತಿಹಾಸ ಎನ್ನುವುದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಾಗ್ವಾದಗಳಿಂದ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. 

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಮೂನ್ ಟೈಗರ್ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನಿರೂಪಕಿ, ಕ್ಲಾಡಿಯಾ ತನ್ನ ಗತ ಬದುಕಿನ ಪುನರಾವಲೋಕನ ಮಾಡುವ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ಈಗ ನೀವು ಸರಿಸುಮಾರು ಅವಳದೇ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದೀರಿ, ಅವಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಕರಾಗಿದ್ದೀರಿ. ಈಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅದೇ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದಾದರೆ ಆಗ ನೀವು ಈ ವಯಸ್ಸಿನ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಿರಿ ಅನಿಸುತ್ತಾ ಅಥವಾ ಏನಾದರೂ ತಿದ್ದಬೇಕು ಅನಿಸುತ್ತಾ?

ಅದೆಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಕಾದಂಬರಿ ಎಂದರೆ ಈಗ ನನಗೆ ಅದನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರೋ ಬರೆದಿರಬೇಕು ಅನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರನೂ ಪ್ರಬುದ್ಧನಾಗುತ್ತ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಕೂಡ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಸಹಜವೇ. ಅದನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು ಬೇರೆ ಯಾರೋ, ನನ್ನದೇ ತುಂಬ ಎಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾದರೂ ಅದು ಈಗಿನ ನಾನಲ್ಲ. ನನಗನಿಸುತ್ತೆ, ಆಗ ನನಗೆ ಅವಳ ಕಾಯಿಲೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಹೆಂಗಸು. ಆಗ ನನಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಅಂದರೆ ಈಗ ಸ್ವತಃ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪೇಶಂಟ್ ಆಗಿದ್ದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವಷ್ಟು ಆಗ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗದನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೆ ಬರೆಯುವುದಾದರೆ ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಕ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿರುತ್ತಿದ್ದೆ, ಅವಳಿಗಾಗ ಬರೇ ಎಪ್ಪತ್ತಾಗಿತ್ತು. ಇನ್ನು, ಕೊನೆಕೊನೆಯ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಳವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ, ಕೇವಲ ಪುನರಾವಲೋಕನಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮಾಶೆ ಎಂದರೆ, ಅದು ಯಾವ ತರದ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಎಂದರೆ, ಓದುಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು. ಆ ತರ ಅದು ನಿಲುಕದ ಹಾಗೆ ಎಗರಿ ಬೀಳುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಬರೆದಿದ್ದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಶೈಲಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅದೊಂದು ತರದ ಲೀಪ್ ನಿಮಗೆ. ಅಂಥ ಒಂದು ಹೊಸಬಗೆಯ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಲು ಆಗ ನಿಮಗೇನಾದರೂ ಪ್ರೇರಣೆಗಳಿದ್ದವೆ? 

ವಿಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಒಂದೆಡೆ ತೋರಿಸುವ ವಿಧಾನವೇನಿದೆ, ಅದೇನೂ ನನ್ನ ಶೋಧವಲ್ಲ, ಮೊದಲೇ ಇತ್ತದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ನನಗೆ ಈ ತಂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲವೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎನಿಸಿತು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಕೊಂಚ ಬೇರೆಯಿತ್ತು. ನಾನು ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಪುರಾವೆಗಳ ಶೋಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದೆ. ಇದು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆಯೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ನೀವು ಈಚೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಥನವನ್ನು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ರೀತಿಯ ವಿಲಕ್ಷಣ ತಿರುವುಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರತ್ತ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೆಳೆದಿದ್ದು ಯಾವುದು?

ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಷ್ಟೇ ನಿಮಗೆ ಒಂದೋ ಹಾಗೆ ಅಥವಾ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಯಾವತ್ತೋ ಎಳವೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕೆಲವೊಂದು ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬನ ಇಡೀ ಬದುಕು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಅರಿವು ಮೂಡುವುದು ಮತ್ತು ಈ ತರ ಬದುಕೇ ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತಗಳ ಮೊತ್ತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೋ ಏನೊ. ನನಗನಿಸುವಂತೆ ನೀವು ತೀರ ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿರುವಾಗ ಇದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ನಿಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ಬದುಕು ನಿಮ್ಮದೇ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವಂಥ ಒಂದು ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದರೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಟ್ಟೋಣದ ಕಾಮಗಾರಿಯೇ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬದುಕಿನ ಅಂಥ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀವು ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿರುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಈ ಕಿಟಕಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ಮುಖ ಯಾವುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಮುಂದೆ ಅದು ನೀವು ಯಾವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ ಎನ್ನುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. 

ಪ್ರಶ್ನೆ: ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ ನನಗೆ Ammonites & Leaping Fish ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಬರೆದಿದ್ದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. "ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈಗ ಬದುಕುವುದು ಏನೇನೂ ಸಾಲದು. ನನಗಂತೂ ಸಾಲದು. ನನಗೆ ಆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜಿಗಿತಗಳ ನೆರವು ಬೇಕು, ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು ನನ್ನ ಕಾಲದ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗೆ ನಾನು ಬೇರೆಯೇ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೇರೆ ತರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ." ಇಂಥ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯೊಂದು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯಲು ನಿಮ್ಮದೇ ಬದುಕಿನ ಯಾವುದಾದರೂ ಸ್ಥಾಯೀಯಾದ ಸಂಗತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನಿರಾಸೆ ಕಾರಣವೆ? ನಡೆಯದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು ಎನ್ನುವಂಥ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬದುಕು, ಅದೆಷ್ಟೇ ಕೌತುಕದ್ದು ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಲದು ಎನ್ನುವಂಥ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಮಿತಿಯೊಡ್ಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತೆ?

ಒಂದು ಬದುಕು ಯಾವತ್ತೂ ಕಡಿಮೆಯೇ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಜನ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ತುಂಬ ಯೋಚಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನೀವೇನಾದರೂ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಒಬ್ಬ ಸೊಮರ್ಸೆಟ್ ಹಳ್ಳಿಯ ರೈತನಾಗಿದ್ದರೆ, ತಕ್ಷಣದ ಜನಜೀವನದಾಚೆ, ಪರಿಸರದಾಚೆ ಏನೂ ಗೊತ್ತಿರದ, ಶಿಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದ ಸರಳ ಬದುಕು ನಿಮ್ಮದಾಗಿದ್ದರೆ ಅಂತ ಯೋಚಿಸಿ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನ ಹೇಗೆಲ್ಲ ಬದುಕಿದ್ದರು ಎನ್ನುವಂಥ ವಿಷಯದ ಕುರಿತೆಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಜ್ಞಾನ, ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುವುದೇ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದ ತೀರ ಅಸಹಾಯಕವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಒಂದು ಬದುಕು ಅದು. ಹಾಗಾಗಿ ನನಗೆ ಸದಾ ಭೂತಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆ. ನನಗೆ ಅಂತ ಏನು, ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ಅದಿರುತ್ತದೆ. ನಾನು ಸದಾ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬ ಓದುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನನಗೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ, ತೀರಾ ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲೇ ಬದುಕು ಕಳೆದ ಮಂದಿಯ ಬಗ್ಗೆ, ಆಗಿನ ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ತುಂಬ ಇಷ್ಟ. ನನಗೆ ಹಾಗೆ ವಿಲಕ್ಷಣವೂ ವಿಚಿತ್ರವೂ ಆದ ಒಂದು ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕುವ ಕಲ್ಪನೆ ಕೂಡ ಅಸಾಧ್ಯ. ಅಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಯಾರು ಯಾರೆನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತು. ನಿಮಗೆ ಅಪರಿಚಿತ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಶಬ್ದವೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಅಷ್ಟೊಂದು ಸೀಮಿತ ಪರಿಧಿಯೊಳಗಿನ ಬದುಕದು. ಅದೇ ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಈ ಹಿಂದೆ ನೋಡಿರಬಹುದಾದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪರಿಚಿತ ಮುಖ ಕೂಡ ಸಿಗದ ಜನನಿಬಿಡ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. 

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಬರವಣಿಗೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬದುಕಿನಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ ದೂರ ಉಳಿಯುವ ಉಪಾಯವೆ?

ಅದರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಬದುಕು ಸದಾ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಪೋಷಣೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿಯೇ ನಾನು ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಅವಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಹುದೆ? ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಉಚಿತವಾದ, ಹೊಂದುವ ರೀತಿಯಾದೀತೆ? ಎಂದೆಲ್ಲ ಸದಾ ಕಾಲ ಅದರ ಕುರಿತೇ ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅದು ಬೇಕು. ನಾನು ನೋಡಿದ, ಒಡನಾಡಿದ ಮಂದಿಯ ನಡೆನುಡಿ, ಮಾತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗಮನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಅದು ನನ್ನ ಬರವಣಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಿಷಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ನೀವು ಸಮಕಾಲೀನ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು, ಅದರ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಲಯಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತರುತ್ತೀರೆಂದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲಾ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಕದ್ದುಮುಚ್ಚಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೇ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಕೇಳುವ ಹುಚ್ಚು ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತೇವೆ. ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ಮೈಯೆಲ್ಲ ಕಿವಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ನೀವು ಜನ ಹೇಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ಇರಬೇಕು. ಬಹುಶಃ ಅದೇಕೆಂದರೆ ನಾವು ಜೀವನದ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತೇವೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತರ ಹರಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈಗ ಮಾತನಾಡುವ ರೀತಿ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 

ಪ್ರಶ್ನೆ: ನೀವು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಡೈರಿ ಬರೆಯುವ ಹವ್ಯಾಸ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೀರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಿರಿ. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಹೇಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ?

ಮೊದಲಿಗೆ ಅದೇ ಅದರ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ನಾನು ತುಂಬ ಬ್ಯುಸೀ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದೆ. ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರವಾಸಗಳು ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಾನು ಏನನ್ನೋ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದರ ಕುರಿತೋ ಏನೋ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ನನಗದನ್ನು ಮುಂದೆ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬರೆಯಲು ಕೂತಾಗ ಅದೆಲ್ಲ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ನೋಟ್ ಬುಕ್ಕಾಗಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುರುವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ನಿಯಮಿತ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಯಿಲ್ಲದೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಒಂದು ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ನೀವು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಸ್ಥಳ-ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ನೆನಪನ್ನೇ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತೆಗೆಯುವುದು ಅಸಂಭವ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಡೈರಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗುತ್ತ, ಅದೆಂದೂ ಪಾಪನಿವೇದನೆಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬದಲಾಗದಿದ್ದರೂ, ಹೋಯಿತು. ನನಗೆ ಈಗ ಅನಿಸುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಅದರಿಂದೇನೂ ಸಹಾಯವಾಗಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದೊಂದು ಉಪಯುಕ್ತ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ನೆನಪುಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಅದು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ, ಹೀಗೇ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಾನು ಯಾವುದೋ ಒಂದರ ಕುರಿತು ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ಇದ್ದರೆ ನನಗೆ ಈಗ ಅದರ ಯಾವ ನೆನಪೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಉಲ್ಲೇಖ ಕೂಡ ಇಲ್ಲದ, ಅದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇನ್ಯಾವುದೋ ಒಂದು ನೆನಪು ನನ್ನನ್ನು ಈಗ ಗಾಢವಾಗಿ ಕಾಡುವುದು, ನೆನಪಾಗುವುದು ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಏನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ನಾವು ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು, ಸ್ಮತಿ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಸಂಭ್ರಮ ನಿಮಗೆ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಾದರೆ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ವರ್ಷ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿರುವುದೇನು?

ನನಗೆ ನನ್ನ ಮೆಚ್ಚಿನ ಕವಿ Dennis Enright ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ್ದ ಮಾತು, ‘ಸರಿ, ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರ ಬರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲವೆ ಪಿನಲೊಪೆ?’ ನಾನದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಏನನ್ನೂ ಬರೆಯದೇ ಇರುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬ ಕಷ್ಟವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಲೂ ನಾನು ಏನನ್ನೋ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಅದನ್ನು ಯಾವತ್ತೂ ಮುಗಿಸದೇ ಇರುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಸಂತೋಷ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಒಮ್ಮೆ ಅದು ಬರೆದು ಮುಗಿಯಿತೆಂದರೆ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಕಿರಿಕಿರಿಗಳೆಲ್ಲ ಸುರುವಾಗುತ್ತವೆ. 

ಪ್ರಶ್ನೆ: ನೀವೆಂದಾದರೂ ಪ್ರಕಟಣೆಗೇ ಹೋಗದೆ ಉಳಿದ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು ಇದೆಯೆ?

ಇಲ್ಲ. ಬರೆಯುವ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ನಂತರ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಕೃತಿ ಬರವಣಿಗೆ ಸುರು ಮಾಡುವ ಹಂತದವರೆಗೂ ಬಂತೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿಯೇ ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೆಂದರ್ಥ. ಇದುವರೆಗೆ ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆದಿದೆ. ಬರೆಯುವುದು ನನ್ನ ಕರ್ಮ. ಬರೆಯುವುದನ್ನ ನಾನು ತುಂಬ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಹೀಗೆ, ನನ್ನ ಎಂಬತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ಪಯಣ. ನಾನು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಬರೆದು ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೋ ಅಥವಾ ಬರೆಯುತ್ತಲೇ ಕಾದಂಬರಿಯೇ ನನ್ನನ್ನು ಮುಗಿಸುವುದೋ ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು? ನಾನಿನ್ನೂ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೇನು ಮಾಡುವುದನ್ನೂ ನಾನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾರೆ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ವ್ಯಸ್ತಳಾಗಿರದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಬೇರೆ ಏನು ಮಾಡುವುದೆಂದೇ ತೋಚುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಬರೆಯದೇ ಇರುವಾಗಲೂ ಸಹ, ಅಂದರೆ ಕೈತೋಟದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೊ, ಬೇರೇನೋ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೊ ಸಹ ನನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೃತಿಯೇ ಓಡಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನಾನು ಬರೆಯುತ್ತಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿಯೇ ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವೆನಾ ಅಥವಾ ಅದರ ನಡೆನುಡಿ, ರೀತಿನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪಾಗಿದೆಯಾ ಎಂದೆಲ್ಲ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುತ್ತೇನೆ. ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇಂಥದ್ದೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ನನಗೆ ನಾನು ಬದುಕಿದ್ದೇನೆಂದೇ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ