Tuesday, February 23, 2021

ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು


ಈಚೆಗೆ ಟಿ ಎಸ್ ಎಲಿಯಟ್ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಪುರಸ್ಕಾರ ಪಡೆದ ಭಾನು ಕಪಿಲ್ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಓದಿರಬಹುದು. ಈ ಪುರಸ್ಕಾರ ಪಡೆದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯ ನಾರಿ ಆಕೆ. ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಕೃತಿಗೆ ಸಿಗುವ ಈ ಪುರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಿಸುವವರು ಹೆಸರಾಂತ ಕವಿಗಳು. ಬಹುಮಾನದ ಮೊತ್ತ  25000 ಪೌಂಡ್ಸ್.

ಭಾನು ಕಪಿಲ್ ಕವಿತೆಗಳ ಹೆಸರು ಹೌ ಟು ವಾಶ್ ಅ ಹಾರ್ಟ್. ಹೃದಯವನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಸಾಕಷ್ಟು ನೇರವಾಗಿರುವ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಈ ಸಂಕಲನದ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಮಟ್ಟದ ಪೂರ್ವ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಅದನ್ನು ಆಕೆ ಪುಸ್ತಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಕೂಡ. ಒಂದೆರಡು ಕವಿತೆಗಳ ಅನುವಾದದ ಬಳಿಕ ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅನಿಸುವುದರಿಂದ ಮೊದಲಿಗೆ ಅನುವಾದಕ್ಕೇ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ.

1.
ಇಷ್ಟವಾಯಿತೆ ಇದು?
ಹೊರಗೆ ರಂಗಿನಲ್ಲದ್ದಿ ತೆಗೆದಂತಿದೆ
ಮತ್ತಿಲ್ಲಿ ನಾನು ಗತಕಾಲದ ಕವಿಯಂತೆ ಉಣ್ಣೆಯ ಸ್ಕಾರ್ಪ್ ತೊಟ್ಟು, ಒಳಗೆ.
ನೇರ ಹೊರಗೋಡಿ ಆ ಬೀಸಿ ಬರುವ ಗಾಳಿಗೊಡ್ಡಿ ನಿಲ್ಲುವಾಸೆಯಿದೆ ನನಗೆ.
ನಿನ್ನೆ ನೀನು ಆ ಹಿಮದ ಮೆಳೆಯೊಳಗೆ ವ್ಯಗ್ರಮೃಗದಂತೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾದೆ, 
ವ್ಯಗ್ರಮೃಗ ನೀನು. 
ಬಹುಶಃ ನಾನೀಗ ಮತ್ತೆ ಬರೆಯಬಹುದು.
"ತೇಲಿ ಹೋದಂಥ ಭಾವವೊಂದರ ಸಾಧ್ಯತೆ’ - ಕೆ.
ಕಠಿಣ ಪದಗಳು: ಆತಿಥ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂವು
ಖಾಸಗಿತನ.
ನೀ ನಿನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ನನಗೊಂದು ತಾವು ಕೊಟ್ಟೆ, ನನ್ನೆಲ್ಲ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ, ಬಟ್ಟೆಬರೆಗೆ ಮತ್ತು ನಾನು

ಅದನ್ನೆಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
‘ಏಶಿಯನ್ ಅನಾಥೆ’ ಎಂದೇ ನೀ ಕರೆವ
ಆ ನಿನ್ನ ದತ್ತುಪುತ್ರಿ
ಕಾಫಿಯ ಕಪ್‌ನೊಂದಿಗೇ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ
ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ಕೂತಾಗ, ಅದೆಷ್ಟು ಖುಶಿಯಾಯ್ತು.
ಕುತಂತ್ರವೇನಿರಲಿಲ್ಲ ಅದರಲ್ಲಿ.
ಕಿಟಕಿಯಂಚಿನ ಕಪ್ಪುಗಳಿಂದ ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಬಗೆ
ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟೆ ಅವಳಿಗೆ.

2.

ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಜಂಟೀ ಗೋಟಾಳೆಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಲಾರೆ.
ನಿನ್ನ ರಾಸಲೀಲಾ ವಿನೋದ ಚಾಪೆ ಹಾಸಿತ್ತು, ಹೊರ ಜಗತ್ತಲ್ಲಿ ಅದೇನೇ ಆಗಿದ್ದರೂ
‘ನಾನಿದ್ದೇನೆ’ ಎನ್ನಬಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕುರಿತೇ ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.
ಇಲ್ಲಿಂದ ನೀನು ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪುಂಖಾನುಪುಂಖ ಒಣಮಾತಿನ 
ಪಟಾಕಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಬಿಟ್ಟೆ.
ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ನಿನಗೆ ಸಂತೋಷ ಎಂದರೇನೆಂದು ಅರಿವಾಗುತ್ತ ಹೋಯ್ತು
ನಿನ್ನ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ನಾನು
ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಜಂಟೀ ಗೋಳುಗಳನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತಯಾರಾಗುತ್ತ ಹೋದೆ.
ಕೊನೆಗೂ ಇರುಳು ಉರುಳಿದಾಗ ನಾನು
ಕತ್ತಲಕಡೆಗೆ ಹೊರಳಿದೆ, ಸಣ್ಣ ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನೊಡನೆ.
ಅಂಡಾಣುವೊಂದು ನಷ್ಟಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿತ್ತು, ನೀನು
ಗುಡ್‌ನೈಟ್ ಎಂದುಸುರಿ ಮುತ್ತಿಟ್ಟಾಗ.
ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೊಂದು ಬೊಜ್ಜ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು
ಅನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು ಆಗಲೇ.

 
3.
ನನ್ನ ಎಡಕ್ಕೆ ಹೊಳೆವ ರಂಗಿನಾಟದ ಕದವಿದೆ
ಮತ್ತು ಬಲಕ್ಕೆ ಕಟುಕನ ಬಲಿಪೀಠ
ನಿನ್ನ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಒಂದು ಹೃದಯ
ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯೊಳಗೇ ಮಿಡಿವ ಹೃದಯ
ನಾನು ನನ್ನ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸೆಟಿಂಗ್, ಅದರ ಒಟ್ಟು ವಾತಾವರಣ
ನನ್ನನ್ನೆ ಹೋಲುತಿರಬೇಕು,
ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ಮೃತಿಗಳ ಮನೆಗಿಂತ
ಎನಲು ವಿವರ್ಣವಾಯ್ತು ನಿನ್ನ ಮೊಗ.
ಎಲ್ಲವೂ ಮುಗಿದು ಹೋಯಿತೆನಿಸಲು
ಕಾರಣವಾದುದೇನಿಲ್ಲೀಗ?
ನಿನ್ನ ಕಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಸರಿದ ಹಾಲು
ನನ್ನೆದೆಯ ಹಿಂಡುವುದು.
ಆ ಐನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು ನನಗೆ 
ನಾನನ್ನ ಅಂಗಾಂಗವನ್ನೆಲ್ಲ ನಿನ್ನೆದುರು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದೇಯಾದಲ್ಲಿ
ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮುಕ್ಕಿ ಮೂರಾಬಟ್ಟೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ
ವಿನಾಶಕಾರಿ ತೋಳ ನೀನೆಂದು.
ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದ ಹಾಗೆ
ನಿನ್ನ ಮುಂದಿನ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ
ಕೆತ್ತಿ ಕಿತ್ತ ಹೃದಯವೊಂದರ ಪ್ರತಿಮೆ
ಹಾಜರಿಕ್ಕಿತು.

4

ಈ ಮುಗಿವ ಮಾಗಿ ಚಿಗುರುವ ಚೈತ್ರದಂಚಿನ
ಒಂದು ಮುಂಜಾನೆ ಟೀವಿಯೆದುರು ಕಾಫಿ ಹಿಡಿದು
ಮೈಮುರಿಯುತ್ತ ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ
ಕೆನೆಗಟ್ಟಿದ ಅಗ್ನಿಯ ತೇಜ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ.
ಸತ್ತಾಗ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ
ಒಳಗುದಿಯ ನೆನಪಾಗಲಿಲ್ಲ ನನಗೆ.
ಇನ್ಯಾರದೋ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾಕಾಲ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ
ಇರುವುದೆಂದರೆ ಇಂಚಿಂಚು ಸಾಯುತ್ತಲೇ ಇರುವಂತೆ.
ಯಾವುದೇ ಸಂಕೋಚವಿಲ್ಲದೆ, ಅನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ
ಹೇಳಿರೆಂಬ ಆತಿಥೇಯರ ಆಹ್ವಾನ
ದಾಳದಲ್ಲಿ
ಗೊತ್ತು ಅತಿಥಿಗೆ ಸದಾ ಹಾಗೂ ಹೀಗೂ ಓಲಾಡುವ ಒಂದು ಕುಣಿಕೆಯಿದೆ.
ಕತ್ತು ಕೊಟ್ಟಲ್ಲಿ ಕುತ್ತು ಬರುವುದು
ಜೀವನಸೆಲೆ ಬತ್ತಿ ಹೋಪುದು.
 
5.
ಹೃದಯವನ್ನು ತೊಳೆಯಬೇಕು ಹೇಗೆ
ಹೊರತೆಗೆದು.
ಅದು ಜೀವಿಯೆ? ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯೆ?
ರಂಗಕರ್ಮಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲೇ
ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯ ಪಸೆಯಿದೆ.
ಅಧಿಕಾರವೇ ಸಂಬಂಧವೊಂದರ ಕುರುಹಾಗಿದ್ದರೆ
ನಾವೀಗ ಸರಿಯಾದ ಕಡೆ ತಲುಪಿದೆವೆನ್ನಿ.
ಏನಾದರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆಯಾಯಿತೆಂದರೆ
ಯಾರು ಅದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಆಮೇಲೆ?
ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ. ಅದು ಇರಬೇಕಾದ್ದೇ ಹಾಗೆನ್ನಿ.
ನಿನ್ನ ಕೆಲಸ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋದು, ಫೀಡ್‌ಬ್ಯಾಕ್ ಹ್ಯಾಗಿರಬೇಕು ಅನ್ನೋದನ್ನ.
ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆಯೋದು ಅಂದರೇನೇ ಒಂದು ಖುಶಿ.
ಇದರ ಜೊತೆ ಎಲ್ಲಿಗಾದರೂ ಹೋಗೋದಾದರೂ ಹ್ಯಾಗೆ
ಮಾಡಬಹುದಾದ್ದೆಲ್ಲ ಇಷ್ಟೇ:
ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಅದಾಗಲೇ ಕರಗುತ್ತಿರೋ
ಕೆಂಬಣ್ಣದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯೊಳಗೆ
ಇಕ್ಕಿಬಿಡೋದು, ಕೈಯನ್ನ.
***********************************************************
ಇನ್ನು ಸಾಕು.

ನಿಮಗೆಲ್ಲ ರಂಗಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅದಾಗಲೇ ಬರೆದ ನಾಟಕದ ಪಠ್ಯವನ್ನು ತಿದ್ದುವುದು, ಹಾಗೆ ತಿದ್ದಿ ಅಂತಿಮ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತು. ಹಾಗೆಯೇ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ನಿರ್ದೇಶಕ ನಾಟಕದ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದುವಾಗಲೇ ಅದರ ರಂಗಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನುಹರಿಯ ಬಿಡಲು ಪಠ್ಯ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನುಳಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನೂ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಪಠ್ಯವೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಅಂದರೆ ಪಾತ್ರ, ಅದರ ಗಾತ್ರ, ಅದರ ಜಗತ್ತಿನ ಗಾತ್ರ,  ಬೆಳಕು, ಸಮಯ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಅಂದರೆ ಮಾತಿನ, ಚಲನೆಯ ಕಾಲಾವಧಿ, ಇತ್ಯಾದಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು, ನಿಖರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತ ನಿರ್ದೇಶಕನ ಕೈಕಾಲು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದಷ್ಟೂ ಆ ನಾಟಕ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಾಟಕದ ಪಠ್ಯ ಸದಾ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ತುದಿಗಳನ್ನು ಗೊಂಡೆ ಕಟ್ಟದೆ (ಲೂಸ್ ಎಂಡ್ಸ್) ಮುಕ್ತವಾಗಿಡುತ್ತ ಹೋಗಬೇಕು. ಕವಿತೆಗೂ, ಕತೆಗೂ ಎಲ್ಲ ಅದರೊಂದಿಗೆ, ಅಂದರೆ ಈ ಬಗೆಯ ತಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ, ಏನೋ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಹೇಳಬೇಕು ಎಷ್ಟು, ಹೇಳಬಾರದು ಎಷ್ಟು ಎಂಬುದರ ನಡುವಣ ಒಂದು ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿಯೇ ಕತೆಯ, ಕವಿತೆಯ ಯಶಸ್ಸು ಇರುತ್ತದೆ. ಭಾನು ಕಪಿಲ್ ಕವಿತೆಗಳ ಮಹತ್ವ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿ. ಭಾಷೆಯನ್ನು ‘ಹೀಗೂ’ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಗೆ ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಹೇಗೆ ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಭಾನುಕಪಿಲ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೇಹದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲೇ ಒಂದು ಹೃದಯ ತೇಲಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ, ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿದ ಹೃದಯ. ಅದರ ಸುತ್ತ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಚೌಕಟ್ಟಿನಂತೆ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. 2019ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಆಹ್ವಾನ ಬಂದಾಗ ಭಾನು ಕಪಿಲ್ , ಸಹೋದರಿ ರೋಹಿಣಿ ಕಪಿಲ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇನ್‌ಸ್ಟಲ್ಲೇಶನ್, ರಂಗಪ್ರಸ್ತುತಿ, ಕವಿತಾ ವಾಚನ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಹೆಸರು ಹೌ ಟು ವಾಶ್ ಅ ಹಾರ್ಟ್. ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಭಾನು ಕಪಿಲ್ ಅವರಿಗೆ ಕವಿತೆ ಏಕೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಹಾನ್ ಆದುದು ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಗೋಚರಿಸಿತಂತೆ. 

ಲಂಡನ್ ತಲುಪಿದ ರಾತ್ರಿ ಅವರಿಗೆ ಅಂಕುರ್ ಕಾರಾ ಎಂಬವರಿಂದ ಒಂದು ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಬ್ಲರ್ಬ್ ಬರೆದು ಕೊಡಬಹುದೆ ಎನ್ನುವ ಕೋರಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.  ವೈಫೈ ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ, ಕವಿತೆಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾದ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಇವರು ನೇರವಾಗಿ ಕವಿಯ ಬಳಿಯೇ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಂಕುರ್ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಡಿಯಾಜಲಿಸ್ಟ್. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಗೊಂಡ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ದಂದುಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು! ವಲಸೆಬಂದ ಹೃದಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೇನು ಗೊತ್ತು ಎಂದು ಅವರಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ ಭಾನು ಕಪಿಲ್. ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಆಘಾತಗಳ ಹಾದಿಯದು. ಅಂಕುರ್, ಭಾನು ಅವರಿಗೆ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಕಾಯಿಲೆಯಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 

ಮುಂದೆ ICA ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾನುಕಪಿಲ್ ಈ ಇ-ಮೇಲ್ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಯಥಾವತ್ ಓದುವುದು, ಬಳಿಕ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹರಿದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವುದು ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ರಂಗನಡೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಕ್ತ ಎಂದರೇನು? ಅದೊಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಕೂಡ 2002ರಲ್ಲಿ, Lygia Pape ಸುರು ಮಾಡಿದ ರಂಗ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಲ್ಲುವಂಥದ್ದು. ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಇಬ್ಬರು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾರೆ.  ಇಬ್ಬರ ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದ ಕೈಗಳಲ್ಲೂ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಕರಗಿದಂತೆಲ್ಲ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ (ಹೃದಯ?) ಅದರಿಂದ ರಕ್ತ ಹನಿಹನಿಯಾಗಿ ಒಸರಿದಂತಿರುತ್ತದೆ, ನೋಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ. ಯಾರ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಮೊದಲು ಕರಗುವುದೋ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠರಕ್ತ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ಮೌನವಾಗಿರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನೇನೂ ರಂಗನಡೆ ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೌನವೇ ನೆಲೆಸಿರುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಭಾನು ಅವರಿಗಿದ್ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಹೃದಯಗಳ ಕತೆಯನ್ನು ಅವೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಹಾಗೆ ರಂಗದ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಧ್ವನಿ ಕೊಡುವುದು. ಆದರೆ ಅದು ಕಷ್ಟದ್ದು ಅನಿಸಿ ಬೇರೊಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕೈಗಳಲ್ಲೇ ಕೆಂಬಣ್ಣದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯನ್ನಿರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಸುಖಾಗಮನ ಬಯಸುವ ಕುರುಹಾಗಿ. ಏನನ್ನಾದರೂ ಓದುವ ಯೋಜನೆ ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಮೌನಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬಕ್ಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಗಜಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಕೊಟ್ಟ ಅನುಭವವೇ ಈ ಸಂಕಲನದ ಪ್ರಧಾನ ಧಾರೆಯಾಗಿ ನೆರವಾಗಿದ್ದನ್ನು ಭಾನು ಕಪಿಲ್ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹೃದಯವನ್ನು ತೊಳೆಯಬೇಕು ಹೇಗೆ:
ಹೀಗೆ.
ಜೂನ್ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲೊಂದು ದಿನ
ಬುಧವಾರ ಮುಸ್ಸಂಜೆ
ನವಿರಾದ ಪಕಳೆಯ ಹೂವು
ಬೆಳ್ಳನೆಯ ಬೆಳಕಿನಂತರಳಿ
ಮತ್ತರೆಕ್ಷಣ ಹಸಿರಾಗಿ ಹೊಳೆದು...

ICAಯ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ
ಎಲ್ಲ ತಂಪಾಗಿತ್ತು.
ತಿನಿಸಿನ ಮೇಲಿನ ಜೇನಿಗೆ
ದುಂಬಿಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು.
ನನ್ನಮ್ಮ ಗದರಿದ್ದಳು,
ಹೊತ್ತಾಗ ಒದ್ದಂತೆ ಈಗಲೂ ಒದೆಯಲು
ನಾನಿನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಹೆತ್ತ ಗಬ್ಬದ ಚೀಲವೇನಲ್ಲ
ಬದಲು
ಕೆಂಪು ಕೆಂಪಾದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಮೇಲೆ
ಬಿಸಿನೀರ ಸುರಿದುಬಿಟ್ಟೇನು.
ರಿಹರ್ಸಲ್ ಮಾಡುವಾಗೆಲ್ಲ
ಅಚ್ಚರಿಗೊಳ್ಳುವೆ ನಾನು
ಆ ಗಾಢ ಭಾವ, ಆಳ...
ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನೆ
ಹಬೆಯಷ್ಟು ಹಗುರ....ತೇಲಿ ತೇಲಿ....

ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಧ್ವನಿ ಇದು: ವಲಸೆ ಬಂದ ಅತಿಥಿ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯನಾದ ಆತಿಥೇಯ.ಈ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾವಿದೆ. ತನ್ಮೂಲಕ ಕೆಂಪು (ರಕ್ತ),  ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ. 

ಮುಂದೆ ತುಂಬ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ಒಂದು ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಭಾನು ಕಪಿಲ್ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳು ಓರ್ವ ವೀಸಾ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಬಿಳಿಯರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವರು ಫಿಲಿಪ್ಪೇನ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಭಾನು ಕಪಿಲ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಈ ದಂಪತಿಗಳ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು, ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಆ ಹೆಂಗಸಿನ ಮುಖದಲ್ಲಾದ ಭಾವ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಏರುಪೇರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಈಗ ಅಚ್ಚರಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಕೂಡ. ಏಕೆಂದರೆ, ಆಮೇಲೆ ಅವರೆಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟರೂ ಅಂಥ ಒಂದು ಲೇಖನ ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಸಿಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಾನು ಅದನ್ನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಓದಿದೆನಾ ಅಥವಾ ಅಂಥ ಭ್ರಾಂತಿಗೊಳಗಾದೆನಾ ಎಂಬ ಅನುಮಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ! 

ನಾನು ನಿಮಗೆ ಮೊದಲು ಕವಿತೆಗಳನ್ನೇ ಓದಿಸಲು ಒಂದು ಕಾರಣವಿದೆ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳದೆಯೇ ಕವಿತೆ ಓದುವಾಗ ಅದು ಕೊಡುವ ಅರ್ಥ, ಅನುಭೂತಿಯೇ ಬೇರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ನಮಗೆ ಅನಿಸುವುದು ದಂಪತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕಂಡೂಕಾಣದಂತಿರುವ ಅಥವಾ ಈಗಿನ್ನೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಬಿರುಕು. ಆದರೆ ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಓದಿದ ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ಅಜಗಜಾಂತರ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಹೊಸ ಜಗತ್ತು. ಕರಿಯ-ಬಿಳಿಯರ ಸಂಬಂಧದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ, ಭಾವದ ಏರುಪೇರು, ತವಕ-ತಲ್ಲಣ. 

ನಡುವೆ ಹೃದಯದ ಮಲಿನ, ಗಂಗೆಯ ನಿರ್ಮಲೀಕರಣ. ಇದು ನಡುವೆ ಅಲ್ಲ. ಇದೇ ಇಡೀ ಕೃತಿಯ ನಾಭಿ. ಸ್ವರ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಹೊರಟಿದೆ. ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮಗೆ ಸೇರಿದ್ದು.

ನಿಮಗೀಗ ನಿಜಕ್ಕೂ ರಂಗಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಹುಟ್ಟುವ ಕವಿತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅದು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಾಷೆಯ ಲಯದ ಬಗ್ಗೆ, ಹಾಗೆ ಭಾಷೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಂತೆ ಬರೆದ ಭಾನು ಕಪಿಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಅಚ್ಚರಿ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ? 

ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Sunday, February 14, 2021

ಕವಿತೆಯಂಥಾ ಕತೆಗಳು


ಮುದಿರಾಜ ಬಾಣದ್ ಅವರು ಕತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನೇ ರಸಪಾಕದಂತೆ ತೆಗೆದು ಬಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕತೆಯೂ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಧ್ವನಿಯಿಂದ, ಸಹಜವಾದ ವಿವರಗಳಿಂದ ಜೀವಂತಿಕೆ ಪಡೆದು ಮಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಅವರ ಭಾಷೆ, ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ಅವರು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ವಹಿಸುವ ಮುತುವರ್ಜಿ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ, ಮೊದಲ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಸಾಧಿಸಿರುವ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ ತೋರಿಸಿ ಬೆರಗು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನೆಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳು ಉತ್ತಮ ಪುರುಷದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೂ ಅವು ಉತ್ತಮಪುರುಷ ನಿರೂಪಣೆಯ ಋಣಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಅವರ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಿಪಿಕಾರನಷ್ಟೇ ಆಗಿ ನಿರೂಪಿಸಬಲ್ಲ ಸಂಯಮ ತೋರಿರುವುದು ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. 

‘ಮೂಗುದಾಣ’ ಕತೆ ಅದರ ಸಹಜ, ಸರಳ ಗುಣದಿಂದಲೇ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಕತೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಭಾಷೆಗೆ ಕಾವ್ಯದ ಗುಣವಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ತಂದೆಯೊಬ್ಬನ ಪ್ರೀತಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೆಳೆದರೂ ಊರಿನ ಮೇಲ್ವರ್ಗದವರ ತಿರಸ್ಕಾರ ಬೆರೆತ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಂದನಾತ್ಮಕ ಆರೋಪಗಳು ಇಡೀ ಕತೆಯ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಈ ಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು, ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಇಡೀ ಕೇರಿಯನ್ನು (ವರ್ಗವನ್ನು) ಕೆಂಡದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಬೇಯಿಸತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ತೀವ್ರತೆ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗುವುದು ಅದೇ ನಿಂದಾತ್ಮಕ ಆರೋಪವನ್ನು ಒಳಗಿನವರೇ ಒಂದು ಮೂಗುದಾರವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಅಸೂಕ್ಷ್ಮರಾದಾಗ. ಆದರೆ ಕತೆ ಈ ಅರಿವನ್ನು ಕೂಡ ತಣ್ಣಗೆ ದಾಖಲಿಸಿ ಸುಮ್ಮನಾಗುವುದು ಈ ಕತೆಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.

‘ಸಿಂಹರಾಶಿ’ಯಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಕೂಸು ವನ್ನೆಲ ಕಾಯಿಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳಿಗೆ ತುರ್ತಾಗಿ ರಕ್ತ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅವಳು ದಿನೇ ದಿನೇ ಕೃಶಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂಬ ವಿವರಗಳಷ್ಟೇ ಇವೆ. ಆದರೆ ಇಡೀ ಕತೆ ಈ ಮೂರು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ದಕ್ಕಿದ ವನ್ನೆಲಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಅಂದರೆ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಮಗಳ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತು ಹುಟ್ಟಿದ ಆತಂಕ ಹೇಗೆಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯನ (ಅಪ್ಪನ) ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಹೀರಬಹುದು, ಹೇಗೆ ಅವನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಒಂದು ದುಗುಡ, ಆತಂಕ, ತಲ್ಲಣ ತುಂಬಬಹುದು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಲ್ಲವರೇ ಬಲ್ಲರು. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕತೆಗಾರ ತನಗಿದು ಅರಿವಿಲ್ಲ ಎಂಬಷ್ಟು ಮುಗ್ಧತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ‘ಏನಿದೆಯೋ ಅದನ್ನಷ್ಟೆ’ ಹೇಳಿ ಕತೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಯಮ, ಈ ನಿಯಮ ಕತೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.

‘ಹೊತ್ತು ಮುಳುಗುವ ಮುನ್ನ ಆವರಿಸಿದ ಕತ್ತಲು’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಂತ್ರವಿದೆ. ಏಳುವಾಗಲೇ ಮಗುವಿನ ಅಳು, ಅದರ ಕಾಲಿಗೆ ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಕಟ್ಟಿರುವೆ, ಹೆಂಡತಿಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ, ಅವಳತ್ತ ಒಗೆಯುವ ಕಟ್ಟಿಗೆ, ಅವಳ ನೋವಿನ ಚೀತ್ಕಾರ, ಬೋರ್‌ವೆಲ್ ಸುತ್ತ ಜಮಾಯಿಸಿದ ಜನರ ಗುಸಗುಸ, ಅಕ್ಕನ ಫೋನು, ಮತ್ತೆ ಒಲೆಯ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತ ಹೆಂಡತಿಯ ಅನ್ಯಮನಸ್ಕತೆ, ಸೀದು ಹೋದ ಬೇಳೆ - ಹೀಗೆ ಚಕಚಕನೆ ಸಾಗುವ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳೂ ಒಡಕಲು. ಅಕ್ಕನದ್ದೇನೋ ಭಾನಗಡಿ, ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನದ್ದೇನೋ ಭಾನಗಡಿ, ಕೈಹಿಡಿದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನೇ ಬೆರಕಿ ಹೆಣ್ಣು ಎಂದು ಕರೆದ ‘ಅವನ’ ಮಾತು - ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಇಲ್ಲೇನೋ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದದ್ದು ಇದೆ ಅನಿಸಿದರೂ ಒಟ್ಟರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅದು ಮನಸ್ಸಿಗಿಳಿಯುವುದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಷ್ಟೆ. ಸಿನಿಮಾ ಟಾಕೀಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಗ್ರಗೊಂಡು ಗದ್ದಲ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೆಂಡತಿಯ ಹೊಟ್ಟೆ ಸರಿಯಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ ಕೂಡ ಯಾವ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೆ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಸ್ವರ. ಅವನ ಬಾಯಿಗೆ ವಾಸನೆ ಎಂದು ಅವಳು, ಅವಳದು ಉಬ್ಬುಹಲ್ಲು ಎಂದು ಇವನು. ಇಡೀ ಕತೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಲೇ ಹೋಗುವ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ, ಹಿತವಾದ ಏನನ್ನೂ ಕಾಣಿಸದ ಚದುರಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ಒಂದು ಕೊಲಾಜ್ ಏನಿದೆ, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವೇನು, ಇಡೀ ಕತೆಯ ಅಸಲು ವಿಷಯ ಏನೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಈ ಕತೆಗಾರರ ಅದ್ಭುತವೆನಿಸುವ ಜಾಣ್ಮೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲೇ ಕತೆಗಾರ ನೇಯ್ದಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆ. 

‘ಜೂಜು’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ನಾಲ್ಕು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಜೂಜಿನ ಚಟ ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಮನೆಯ ಮರ್ಯಾದೆ ಎಂದೆಲ್ಲ ಅಂಜುವುದು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅವರೇನೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಜೂಜುಕೋರರು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದುಕಿನ ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಭಾಗದ ತರ ಅವರಿಗದು. ಆದರೆ ಅಷ್ಟನ್ನೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಇಡೀ ಸಂಸಾರದ ಒಂದು ಘನತೆ, ಸಮಾಜದೆದುರು ಅದರ ಮಾನ-ಮರ್ಯಾದೆಯೇ ಮೂಲವಾದ ಅಂತಸ್ತು ನಷ್ಟವಾಗುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಅದು ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಅವನತಿಯ ಕತೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಹೇಳಿರುವ ರೀತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ‘ಇದಾದ ಮೇಲೆ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರು ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರವಾದರು’ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿಯೇ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕತೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅದರದ್ದೇ, ಅದೇ ಕೇಂದ್ರ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲು ಇಲ್ಲಿ ಜೂಜು, ಪ್ರೇಮ, ಎಸ್ಸೆಸ್ಸೆಲ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಫೇಲಾಗುವುದು, ಕುಡಿತ ಎಲ್ಲವೂ ಪೂರಕವಾಗಿಯೋ ಎಂಬಂತೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ನಿರೂಪಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಅವನತಿಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಒಟ್ಟು ಕತೆಯ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ.

‘ಚಾನ್ನೆ’ ಕತೆ ತುಂಬ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯೇ ಕೇಂದ್ರ ವಸ್ತು. ಅಪ್ಪನ ಸಾವು ಕೊಲೆ ಕೂಡ ಆಗಿರಬಹುದಾದ ಶಂಕೆ, ಅದಕ್ಕಿರಬಹುದಾದ ಆಸ್ತಿಯ ಕಾರಣಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದರೂ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಅವನು ಎರಡನೆಯ ಮದುವೆಯಾದದ್ದು, ಆಕೆ ನಡುವೆ ಇನ್ಯಾರ ಜೊತೆಗೋ ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಗಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಬರುವುದು ನಿಗೂಢ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಿದೆ. ನಡುವೆಯೇ ‘ಅಪ್ಪ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ’ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನೇನು ‘ತಪ್ಪು’ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೋ ಅದು ನಿಗೂಢವಾಗಿದೆ. ಕತೆಯ ನಿರೂಪಕನ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಅಸಹಜವಾಗಿರುವುದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೇ ಈ ಕತೆಯ ನಿಗೂಢ ಅಂಶಗಳಿದ್ದಿರಬೇಕನಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗಳ ಕುರಿತು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ತೋರಿಸುವ ಅತಿ ಅಕ್ಕರಾಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೆಂಡತಿಯೇ ಅನುಮಾನಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ ಕತೆಗೊಂದು ಚೌಕಟ್ಟು ದೊರಕಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವಂತಿದ್ದರೂ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಉಳಿದ ಕತೆಗಳಷ್ಟು ಇದು ಯಶಸ್ವಿ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಅಷ್ಟು ಮೊನಚಾಗಿಲ್ಲ. 

‘ಜೇಜಮ್ಮ’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಜಮ್ಮನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಬಗೆ, ವದಂತಿಯೊಂದು ಹೇಗೆ ಅವಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿತು ಎನ್ನುವ ಚೋದ್ಯ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೂ ಇದೇ ಸಂಕಲನದ ಇತರ ಕತೆಗಳ ಎದುರು ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಪೇಲವವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತಿದೆ. ‘ಆಸರೆ’ ಮತ್ತು ‘ಅಂಬಿಕಾ’ ಕೂಡ ಸಂಕಲನ ಇತರ ಕತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಉಳಿದ ಕತೆಗಳು ಕೊಡುವಷ್ಟನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಫಲವಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬೇಕು.

‘ಕಟ್ಟಿರುವೆ’ ಈ ಸಂಕಲನದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಕತೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇದು ಒಂದು ಕವಿತೆಯಂಥಾ ಕತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಈ ವಿವರಗಳೇ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಇವರ ಕತೆಗಾರಿಕೆಯ ನೈಪುಣ್ಯದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೆಂಬಂತಿವೆ. ಆ ಹೆಂಗಸಿನ ಕತೆಯೇ ಈ ಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರ. ಆಕೆಯ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧ ಇದ್ದಿದ್ದು ಒಬ್ಬ ವಿವಾಹಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೊತೆ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಒಂದು ಪಾವಿತ್ರ್ಯವೂ ಇರುವುದನ್ನು ನಾವು ಗಮನಿಸದೇ ಹೋದರೆ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಂಡ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ವೈವಾಹಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒದಗುವ ಮಾನ್ಯತೆ - ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲೂ ಅವರಿಬ್ಬರ ವ್ಯವಹಾರ ಶಿಷ್ಟ ಸಮಾಜದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಹೊರಗೇ ಇರುವಂಥದ್ದು ಎನ್ನುವುದು ನಿಜವೇ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಅದರ ಸಹಜ, ಮುಗ್ಧ ಗುಣಕ್ಕಿರುವ ಸೌಂದರ್ಯ, ಶಿಷ್ಟ ಸಮಾಜದ ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿಸುವ ರೀತಿ, ರಿವಾಜು, ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ನಿಜ. ಕತೆ ಇದನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಅದರ ಕೊನೆಯನ್ನೂ ಕಾಣಿಸದೆ ಕತೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಪ್ರೇಮಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿರೂಪಕನಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧ ಕತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಬಗೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟಿದ್ದೂ ಇಡೀ ಕತೆಗೆ ಕಾವ್ಯದ ಗಂಧ ಒದಗುವುದು ಕಟ್ಟಿರುವೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದಲೇ. ಈ ಕಟ್ಟಿರುವೆಗಳು ಎದುರುಮನೆ ಬಸಮ್ಮ ಆಂಟಿ ಇದ್ದ ಹಾಗಿವೆ. ಅವು ಎರಡು ಬಾರಿ ಕತೆಯ ದೇಹದ ಮೇಲೆಲ್ಲ ಬುರಬುರನೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ, ಮಗುವಿನ ರಕ್ತ ಹೀರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ, ಎರಡೂ ಬಾರಿ ಅವು ಬರುವುದು ಲೈಂಗಿಕ ಸಮಾಗಮದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ. ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದು ಕಾಲುವೆ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಹೋದ ಚಿತ್ರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಯೇ.

‘ಪಲಾಯನವಾದ’ ಕತೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕತೆ ಅನಿಸದಿದ್ದರೂ ಇಡೀ ಸಂಕಲನದ ಕತೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಓದುವಾಗ ಉಳಿದ ಕತೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ತೆರೆದುಕೊಡುತ್ತಿದೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಜಗಳ, ಕಿರಿಕಿರಿಗಳು ಏಕಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಗಟ್ಟಿಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೆ ನಮ್ಮ ಕಡೆ ನಾಗದೋಷ, ಕುಲದೇವರ ಮುನಿಸು ಎಂಬಲ್ಲಿಂದ ತೊಡಗಿ, ಯಾರೋ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಶ್ರಾದ್ಧಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿಲ್ಲವೆಂದೋ, ಸಂಬಂಧಿಕರಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಅಕಾಲಿಕ ದುರ್ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವರಿಗೆ ಸದ್ಗತಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗದೆ ಹೀಗೆಲ್ಲ ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದೋ ಹೇಳಿ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಪೀಕಲು ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ, ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಲಾಜಿಕಲ್ ಪರಿಹಾರಗಳಿದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮನೋಧರ್ಮ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಒಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ - ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ. ಮುದಿರಾಜ ಬಾಣದ್ ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇಂಥ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಬದುಕುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಅದೇನೂ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಅರಿವು ನಿರೂಪಕನಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಾಗಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಮಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಇಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲ ಸಾಧನೆಯಾಗಲಿ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೇ ಆಗಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಮೊದಲಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲ ವೈಯಕ್ತಿಕವೋ, ಕೌಟುಂಬಿಕವೋ ಅನಿಸುವುದು ಕ್ರಮೇಣ ಸಾಮುದಾಯಿಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಾದರೆ, ಇಂಥ ಅಸಹನೆ, ಅಸಮಾಧಾನ, ಸಾಕೊಸಾಕಾಗಿರುವುದರ ಕುರುಹುಗಳು ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜವಾದರೂ ಈ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಕೊನೆಗೂ ಕೇಳುವುದು ಒಂದಿಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಎನ್ನುವುದೇ ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯ. ನಾವು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಅಹಂಕಾರದಂತೆ, ಸಿಡುಕಿನಂತೆ, ಸಣ್ಣತನದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಒರಟುತನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ಅದು ಈ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಒಂದಿಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಿರುವ ವಿಧಾನ ಎನ್ನುವುದು ನಮಗೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಕೈಚೀಲ’ ಒಂದು ಸುಂದರ ಕತೆ. ಅದೆಷ್ಟು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರೂ ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳೆಲ್ಲ ಕೆಟ್ಟುಬಿಡಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಷ್ಟು!

ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಗಳದ್ದು ಒಂದು ಬಗೆ. ಅದು ದಾಂಪತ್ಯದ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೇ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದರದ್ದು ಇನ್ನೊಂದೇ ಬಗೆ. ಅಂಥ ಒಂದು ಸಂಬಂಧ ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಈಚೆಗೆ ಕತೆಗಾರರು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮಾಶೆ ಎಂದರೆ ತನ್ನ ಪತಿಯ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಎಳ್ಳಷ್ಟೂ ಸಹಿಸದ ಹೆಂಡಿರನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎನ್ನುವಾಗಲೇ ಈ ಸಲಿಂಗರತಿಯ ವಿವಾಹೇತರ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಅವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಬಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಕತೆಗಾರರಿಗೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಓದಿರುವ ಈ ಬಗೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ, ಅದೇ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ತಾನೂ ಸಮಾಗಮ ಹೊಂದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಿರಿಕಿರಿ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಅದನ್ನಾಕೆ ತನ್ನ ವೈವಾಹಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದ ಬೆದರಿಕೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವುದು! ಇಲ್ಲಿನ ‘ಹೇನು’ ಕತೆ ಕೂಡ ಅದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಲ್ಲ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುದಿರಾಜ ಬಾಣದ್ ಅವರ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಪಕ್ವಗೊಂಡಿವೆ. ಅವರ ಭಾಷೆ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕಥನದ ತಂತ್ರಗಳು ಕರಗತವಾಗಿರುವಂತೆ ಬರೆಯುವ ಅವರು ಅಚ್ಚರಿ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬದುಕನ್ನು ಅವರಷ್ಟು ನಿಕಟವಾಗಿ, ಮಗುವಿನ ಮುಗ್ಧತೆಯಿಂದಲೂ ಅರಿವಿನ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯಿಂದಲೂ ಗಮನಿಸುವ ಕತೆಗಾರರು ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಿಲ್ಲ. ಅವರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವ್ರತ ಹಿಡಿದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ದೀರ್ಘ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕೊಡಬಲ್ಲ ಕಸು ಹೊಂದಿರುವ ಕತೆಗಾರ. 

ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Wednesday, February 10, 2021

ಅಂಜುಬುರುಕಿಯ ರಂಗವಲ್ಲಿ...

ಎರಡು ಕಂಬದ ನಡುವೆ 
ಒಂದು ಹಗ್ಗದ ಸಾಲು
ತೂರಾಡೋ ತಿಳಿಗಾಳಿಗೆ
ಸೋಲು ಕಾಣಲೆಂದು
ಕೈಯಲಿ ಒಂದು ಉದ್ದನೆ ಕೋಲು
ಚಿಂದಿಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ
ಬಡತನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ
ಕಣ್ಣಲಿ ಕತ್ತಲೋಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ಚಂದ್ರಬಿಂಬ

- ಇದು ಮಂಜುನಾಥ ನಾಯ್ಕ ಯಲ್ವಡಿಕವೂರ ಅವರ ಕವನ ಸಂಕಲನ, ‘ಅಂಜುಬುರುಕಿಯ ರಂಗವಲ್ಲಿ’ಯಿಂದ ಆಯ್ದ ಒಂದು ಕವನ, ‘ಡೊಂಬರಾಟದ ಹುಡುಗಿ’ ಸುರುವಾಗುವ ಪರಿ. 


ಎಚ್ ಎಸ್ ಶಿವಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದಿರುವ ಜಿಂಗೋನಿಯಾ ಜಿಂಗೋನೆಯ ‘ಮರೆತು ಹೋದ ದೊಂಬರಾಕೆ’ ಸಂಕಲನದ ಈ ಕವಿತೆ ನೋಡಿ:

ದೊಂಬರವಳು

ಆಯತಪ್ಪದ ಹಾಗೆ
ಚಾಚಿ ಎರಡೂ ತೋಳುಗಳನ್ನು
ಮುಗುಳುನಗುತ್ತಾ ಅಳುವಿನಲ್ಲಿ
ದೊಂಬರ ಹುಡುಗಿ
ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಹಗ್ಗದ ಮೇಲೆ
ಅತ್ತಿಂದ ಇತ್ತಾ
ಇತ್ತಿಂದ ಅತ್ತಾ
ತಿರುಗಿಯೂ ನೋಡದ ಹಾಗೆ
ಹೊರಟ ಜಾಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಹೋಗದ ಹಾಗೆ
ಹಗ್ಗ ಹಿಗ್ಗಾಮುಗ್ಗಾ ಗಾಳಿಯಲಿ
ಬುಗುರಿ ತಿರುಗುತ್ತಿವೆ ಅವಳ ತಲೆಯಲ್ಲಿ
ಹಗ್ಗ ಹಿಂತುರುಗುತ್ತದೆ
ಖಾಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ರಾಟೆಯೊಳಗೆ

(ಇದನ್ನು ಅಹರ್ನಿಶಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ)

ಮಂಜುನಾಥ ನಾಯ್ಕ ಅವರ ಕವಿತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಿದೆ, ಅದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸಿದ ಅಂಶವೊಂದಿದೆ. 

ಇವರ ಯಾವತ್ತೂ ಕವಿತೆಗಳು ಧ್ವನಿಲಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವು ಶಬ್ದದ ನಾದಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪಣತೊಟ್ಟಂತಿವೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ತನ್ನ ನುಡಿಗೆ ತಾನೇ ಮೈಮರೆಯುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಓದಿಕೊಂಡಿರುವ, ಪ್ರಾಯಪ್ರಬುದ್ಧರೂ ಆಗಿರುವ, ಭಾಷೆಯ ನೆಲೆಯಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಪಳಗಿರುವ ಮಂಜುನಾಥ ನಾಯ್ಕ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಶಬ್ದಜಾಲದ ಮೋಹಕತೆಗೇ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಅಪಾಯ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ ಈ ಕವಿತೆಗಳ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ.  

ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಪಿಸುಮಾತಿನಲ್ಲಷ್ಟೇ ಮಾತನಾಡದ, ರೂಪಕ-ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲೇ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೊಳೆದು ಯಾವುದೋ ಸ್ಮೃತಿಕೋಶವನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ, ಅದು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುವ ಯಾವುದೋ ಅಮೂರ್ತ ಚಿತ್ರ/ನೆನಪು/ಭಾವವನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳದ ಕವಿತೆ ಕೂಡ ಬರೀ ಸದ್ದು ಮಾತ್ರ ಎಬ್ಬಿಸದೆ ಎದೆಗೆ ತಟ್ಟಬಹುದು ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಚಿಗುರಿಸುವಂತೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ಇವರು. ಇದನ್ನು ಎಳೆಯ ಯುವಕವಿಗಳೆಲ್ಲ  ಗಮನವಿಟ್ಟು ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಇವತ್ತು ತುಂಬ ಮಂದಿ ಯುವಕವಿಗಳು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅದ್ಭುತವಾದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ, ನುಡಿಬಂಧದ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ, ಆಹಾ ಎನಿಸುವಂಥ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಯಾವ ಸಾಲೂ ಎದೆಗೆ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿಗೆ ಕುಟುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ಅವರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ಬಹಿರ್ಮುಖವಾದದ್ದು. ಸಮಾಜದ, ಸಾಹಿತ್ಯದ, ವರ್ತಮಾನದ ತುಡಿತಗಳಿಗೆ ನುಡಿಯಾಗುವ ತುರ್ತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಅದಕ್ಕೆ ಚಂದದ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಿಲ್ಲದ ಭಾಷೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆಗ ಹುಟ್ಟುವುದನ್ನು ಕವಿತೆ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಸುಂದರ ಶಬ್ದಜಾಲದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಷ್ಟೇ, ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲ.


ಕವಿತೆ ಯಾವತ್ತೂ ಒಳಗಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸದಾ ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾದದ್ದು. ಅಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ, ಮೌನ, ಜ್ಞಾನ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದೇನಲ್ಲ. ಈ ಯಾವತ್ತೂ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಒಂದು ಮನಸ್ಸೇ ತನ್ನ ಬಹಿರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದುವ ನಿರಂತರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಾಗಲೇ ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುವುದು. ಆದರೆ ಅದರ ಜನ್ಮಸಾಂಗತ್ಯ ಶಬ್ದಲೋಕಕ್ಕೋ ಅಕ್ಷರಲೋಕಕ್ಕೋ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲ. ಕವಿತೆಯ ನಿಜವಾದ ಕಷ್ಟವಿರುವುದೇ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ, ಸದ್ದಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗಬೇಕಾದ ಗ್ರಹಚಾರದೊಂದಿಗೆ. ಆದರೆ ನಾವು ತಪ್ಪಾಗಿ ಕವಿತೆಯ ನಿಜವಾದ ಸುಖವಿರುವುದೇ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ. ಕವಿತೆ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿ-ಲಿಂಗುವಿಷ್ಟಿಕ್. ಭಾಷೆಯೊಂದು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಇದ್ದಿದ್ದು ಕವಿತೆ. ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸದಾ ಸೋಲುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯುವ ಕವಿಗಳ ನಂಬುಗೆಯೇನೆಂದರೆ, ತಮಗೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಲ್ಲದ ಅವರ ಇನ್ನೂ ಹುಟ್ಟದಿರುವ ಕವಿತೆ ಸದಾ ತಮಗೆ ಕರಗತವಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ. ಅವರ ಸೋಲು ಕೂಡ ಇರುವುದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಹಾಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೇನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದು ನಿಮಗೆ ಅರ್ಥವಾದಾಗ ನಾನು ಹೇಳಬೇಕಾದುದು ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದು ನಿಮಗೇ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಮೊದಲು ನಾನು ಏನು ಹೇಳಿದರೂ ನಿಮಗದು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಮತ್ತೆ ಮಂಜು ನಾಯ್ಕರ ಕವಿತೆಗೆ ಬರುತ್ತೇನೆ.

ಎರಡು ಕಂಬದ ನಡುವೆ 
ಒಂದು ಹಗ್ಗದ ಸಾಲು
ತೂರಾಡೋ ತಿಳಿಗಾಳಿಗೆ
ಸೋಲು ಕಾಣಲೆಂದು
ಕೈಯಲಿ ಒಂದು ಉದ್ದನೆ ಕೋಲು
ಚಿಂದಿಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದೆ
ಬಡತನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ
ಕಣ್ಣಲಿ ಕತ್ತಲೋಡಿಸಬೇಕೆಂಬ ಚಂದ್ರಬಿಂಬ

ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ನುಡಿಬಂಧ, ಎರಡು ಕಂಬದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಹಗ್ಗದ ಸಾಲು. ಈ ಎರಡು ಕಂಬ ಎನ್ನುವ ಅಂಶ ಜಿಂಗಾನಿಯೊ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. ‘ಅತ್ತಿಂದ ಇತ್ತಾ| ಇತ್ತಿಂದ ಅತ್ತಾ’ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಇದೆ ಅದು. ಆದರೆ ಹಗ್ಗ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಲು ಅಲ್ಲ. ‘ಹಗ್ಗ ಹಿಂತುರುಗುತ್ತದೆ ಖಾಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ರಾಟೆಯೊಳಗೆ’! Tight Rope Walker ಎಂಬ ಈ ಕವಿತೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ನೀಡುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಒಂದು ತರದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹೋಲ್‌ನಂಥದ್ದು. ಈ ಹಗ್ಗ ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗಣಿ ಸುತ್ತುತ್ತ ಒಂದು ಶೂನ್ಯಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕುತೂಹಲಕರ ಎಂದರೆ, ಮಂಜುನಾಥ ನಾಯ್ಕರಲ್ಲಿ ಆ ಹಗ್ಗ ಎರಡು ಕಂಬಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಲು. ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಅವರಿಗೆ ನಿಜ, ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ. ಜಿಂಗಾನಿಯೊಗೆ ಅದು ತಟ್ಟನೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಕೂಡ!

ಈ ಎರಡು ಕಂಬ ಎನ್ನುವುದು ಬದುಕು ಮತ್ತು ಸಾವು ಇದ್ದಂತೆ. ಅದರ ನಡುವಣ ಸಾಲು ಈ ಬದುಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ್ದು ಒಂದು ಸಮತೋಲ. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದ್ದ, ಆಟಪಾಟಗಳಲ್ಲಿ, ತಂದೆ ತಾಯಿಯರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ದಿನಿಂದ ಬೆಳೆಯಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಪುಟ್ಟ ಪೋರಿ ಈಗ ಸಂಸಾರದ ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆಯುವ ನೊಗ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಕವಿ ಇದನ್ನು ನೋವಿನಿಂದ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗಿಯ ಬದುಕೇ ಒಂದು ಗೇಣುದ್ದುದ ಹೊಟ್ಟೆ ಎಂಬ ಚೀಲ ತುಂಬುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಭಿಕ್ಷಾಪಾತ್ರೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕವಿ ಸಶಕ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಶಬ್ದವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. 

ಈ ಸಶಬ್ದವಾಗಿ ಎನ್ನುವ ಮಾತೇ ನನಗೆ ಕೊನೆಗೂ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ಕವಿತೆ ಕಟ್ಟುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ  ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಶೋಧಕ್ಕೂ ಇಳಿದಿದ್ದ ಎಚ್ ಎಸ್ ಶಿವಪ್ರಕಾಶರ ಅನುವಾದವನ್ನೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಜಿಂಗಾನಿಯೊಗೆ ಹೇಗೆ ದೊಂಬರಾಕೆ ನಡೆದಾಡುವ Tight Rope ಕೃಷ್ಣರಂಧ್ರಕ್ಕೆ ದಾರಿತೋರುವ ತಂತುವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.  ಜಿಂಗಾನಿಯೊಗೆ ಹುಡುಗಿಯ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ್ದು ಇದೆ. ಮಂಜುನಾಥ ನಾಯ್ಕ ಅವರಿಗೆ ಹುಡುಗಿಯ ವರ್ತಮಾನದ ಭೀಕರ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಕರುಳು ಹಿಂಡುತ್ತಿದೆ. 

ಈ ಸಂಕಲನದ ‘ಕನಸು ಮಾರುವ ಹುಡುಗ’ ಕವಿತೆ ಕೂಡ ತುಂಬ ಮನಸೆಳೆವ ಕವಿತೆ. 

ರಂಜಾನ್ ಪೇಟೆ ಪಕ್ಷಿರಾಶಿಯ ಕೇಕೆ
ನಡುವೆ ಗುಡುಗು ಬಡಿಸುವ ಹುಡುಗ
ಶಾಮಿಯಾನದ ಕಂಡಿಯೊಳಗೆ ಚಿಗುರಿದೆ
ನಲಿವ ಚಂದ್ರಯಾನದ ಧ್ಯಾನ

ಕನಸು ಹರಡಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ
ಕಣ್ಣು ಕದಲಿಸಿದವರಿಲ್ಲ
ಹೊನ್ನೆಂದು ತಬ್ಬಿದವರಿಲ್ಲ

ಬೇಕೆ? ನಿಮಗೊಂದಾದರೂ ಕನಸು ಬೇಕೆ?
ನಿಮಗೆ ಬಾರದ ಕನಸು ನಯನ ಜಾರದ ಕನಸು
ಬೀಗ ಜಡಿದ ಕನಸ ಮನೆಗೆ ಕೀಲಿ ಬೇಕೆ?
ಶತಶತಮಾನದ ಕಗ್ಗಲ್ಲ ಕನಸಿದು
ಕನಸು ಹೊತ್ತು ಹೋಗಿ ಶಿಲ್ಪಿಯನಿಟ್ಟು ಹೋಗಿ

ತುಂಬ ತಟ್ಟುವ, ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕವಿತೆಯಿದು. ಇಲ್ಲಿ ಶಬ್ದದ ತರಂಗಾಂತರದ ಪಾಲೂ ಇದೆ, ಕವಿಯ ಧ್ಯಾನದ ಪಾಲೂ ಇದೆ. ಯಾವುದರದ್ದು ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಒಂದು ಕಷ್ಟವಾದರೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಲಾಭ ಅಥವಾ ನಷ್ಟ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಇನ್ನೊಂದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದಾದ, ಕಷ್ಟ. ಮಂಜುನಾಥ ನಾಯ್ಕ ಯಲ್ವಡಿಕವೂರ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ಒಡ್ಡುವ ಸವಾಲು ಇದೇ. 

ರಂಜಾನ್ ಪೇಟೆ ಪಕ್ಷಿರಾಶಿಯ ಕೇಕೆ ಎಂದಾಗ ಅದೇನೋ ಸಹಜವೆಂದೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ‘ನಡುವೆ ಗುಡುಗು ಬಡಿಸುವ ಹುಡುಗ’ ಎನ್ನುವ ಸಾಲು ತನ್ನ ಡುಡುಡುಡುಗಳಿಂದಲೇ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆಯೆ ಅಥವಾ ಅದು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದುಗುಡ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆಯೆ? ಎರಡನೆಯದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದದ್ದು, ಕವಿತೆಯ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದದ್ದು.  ‘ದೊಂಬರಾಟದ ಹುಡುಗಿ’ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ‘ತೂರಾಡೊ ತಿಳಿಗಾಳಿಗೆ| ಸೋಲು ಕಾಣಲೆಂದು| ಕೈಯಲಿ ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕೋಲು’ ಎಂದಿದೆ. ಸೋಲು ಮತ್ತು ಕೋಲು ತನ್ನ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧತೆಯಾಚೆಗೂ ಕೊಡುವ ಅರ್ಥ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

ಮುಂದಿನ ಸಾಲುಗಳೆಲ್ಲಾ ಶಬ್ದರತಿಯ ಮೋಹದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಬಂದಿರುವಂಥಾವು. ಶಾಮಿಯಾನದ ಕಿಂಡಿಯೊಳಗೆ ಚಿಗುರುವ ಚಂದ್ರಯಾನದ ಕನಸು! ಎಷ್ಟು ಚಂದವಿದೆ ಈ ಸಾಲು! ಅದೇ ರೀತಿ ಹೊನ್ನೆಂದು ತಬ್ಬಿದವರಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನುಡಿಬಂಧ!

ಶತಶತಮಾನಗಳ ಕಗ್ಗಲ್ಲ ಕನಸಿದು
ಕನಸು ಹೊತ್ತು ಹೋಗಿ ಶಿಲ್ಪಯನಿಟ್ಟು ಹೋಗಿ

- ಎಂಬ ಮಾತು ಗಮನಿಸಿ. ಕನಸು ಶಿಲ್ಪಿಯ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಗೆ! ಅವನು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕನಸನ್ನು ಕಟೆದು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ಶಿಲ್ಪಿ ಯಾರು, ಕನಸನ್ನು ಕಾಂಬ ಕಣ್ಣು ಯಾರವು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಯಾವುದು? ಈ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಡಾ|| ಬಿ ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರರ ಚಿತ್ರವೇಕೆ ಛಕ್ಕೆಂದು ಹೊಳೆಯಿತು? - ಈ ಯಾವುದೂ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿಯವರ ಮುನ್ನುಡಿಯ ಒಂದು ಮಾತಿನೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೆ.

"ಇಲ್ಲಿ, ಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಕನಸು ಮಾರುವ ಹುಡುಗರಿದ್ದಾರೆ, ಭೋರ್ಗರೆವ ಮಳೆಯ ನಂತರ ಕೊಂಬೆಗೆ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ಗುಬ್ಬಿ ಇದೆ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಿಂದಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡು ಚಲಿಸುವ ಅಜ್ಜಯ್ಯನಿದ್ದಾನೆ, ಚಟ್ಟದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಂತ ಚಿಟ್ಟೆಯಿದೆ, ಅಪ್ಪನ ಕಿಸೆಯಿಂದ ಕದ್ದ ಬೀಡಿಯಿದೆ, ಹಾಯಿದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮೀನು ಇದೆ, ಅಂಜುವ ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಮೂಡಿದ ನೆರಳು ಬೆಳಕಿನ ರಂಗವಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಬೆಟ್ಟವೇರುತ್ತ ಹಗುರಾಗುವ ವಾಂಛೆಯಿದೆ." 

ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Sunday, February 7, 2021

ಮೂಚಿಮ್ಮನ ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತ...

ಸರಾಗವಾಗಿ ಓದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ, ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಣ್ಮೆ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ನಿರೂಪಣೆ, ಸುಂದರವಾದ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟೇ ವಿವರಗಳು, ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನೂ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಅವರ ಕಥಾನಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಮನೋಧರ್ಮ, ತಪ್ಪಿಲ್ಲದಂಥ ಕನ್ನಡ ಎಲ್ಲವೂ ಡಾ.ಅಜಿತ್ ಹರೀಶಿಯವರಲ್ಲಿ

ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಗುಣಗಳು. ‘ಮೂಚಿಮ್ಮ’ ಅವರ ಮೊದಲನೆಯ ಸಂಕಲನವೇನಲ್ಲ. ಈಗಾಗಲೇ ಅವರು ನುರಿತ ಕತೆಗಾರ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಲೋಕ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವಾಗ ಇದೇ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಕೈಯಿಕ್ಕಿರುವ ಹೊಸಬರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವಂತೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಕೂಡ ಅವರಲ್ಲಿ ಈಗ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವರು ಬೆಳೆಯಲು ಕಾತರಿಸುವ, ತಮ್ಮ ಕತೆಗಾರಿಕೆಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡು ನೈಪುಣ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಹಪಹಪಿಸುವ ಕಾಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮತ್ತಿದಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವೆನ್ನುವುದು ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆರಂಭ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಕತೆಗಾರ ಕೂಡ ಕಲಿಯುವುದು, ಪ್ರತಿ ಹೊಸಕತೆಯ ರಚನೆ ಮುಗಿದಾಗಲೂ ಅದು ಹೇಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಅನಿಸಿಕೆ ತಿಳಿಯಲು ಕಾತರದಿಂದಿರುವುದು ಸಹಜವೇ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಡಾ. ಅಜಿತ್ ಹರೀಶಿ ಅವರ ಕತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಹೊಗಳಿಕೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೈಬಿಟ್ಟು, ನನ್ನನ್ನು ಅವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ನನಗೆ ನಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. 

‘ಮೂಚಿಮ್ಮ’ ಕತೆ, ಡಾ.ಅಜಿತ್ ಹರೀಶಿಯವರ ಇದುವರೆಗಿನ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿರುವ, ಅವರ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಕತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂಚಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಸುಲೋಚನೆಗೆ ಅದು ಅಷ್ಟು ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮುಂದೆ ಕ್ರಮೇಣ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮೂಚಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ರವೀಶನಿಗಿರುವ ನಂಟು ಆಕೆಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೂ ಒಂದು ಅಂಶ, ಮೂಚಿಮ್ಮ ತನ್ನ ವೈದ್ಯ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಮುನ್ನೆಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ವಾರಸುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ವಹಿಸುತ್ತಾಳೆಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜವಾಗಿ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಓದುಗ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೇ ಹೊರತು ಅಜಿತರ ಬೇರೆ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವಂತೆ ಯಾರೂ ಓದುಗನಿಗೆ ‘ಸುಲೋಚನೆಗೆ ಮೊದಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಇರಿಸುಮುರಿಸಾಯ್ತು, ಆಮೇಲೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡಳು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಚಿಮ್ಮನ ಕತೆ ರವೀಶನ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಸುಲೋಚನೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾಳೆ ಎನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಈ ಕತೆಯ ಎರಡನೆಯ ಧನಾತ್ಮಕ ಗುಣವೆಂದರೆ, ಮೂಚಿಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿರುವುದು ಬಾಂದುಕಲ್ಲಿನಡಿ ತಾನು ಹೂತಿಟ್ಟ ನಿಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ, ಆದರೆ ರವೀಶನಿಗೇ ಸೇರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಆ ನಿಧಿಯನ್ನು ಹಾಗೆ ಕೊಡದೆ ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಚಿಮ್ಮನಿಗೆ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯೂ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಅವಳು ತನ್ನ ವೈದ್ಯಕೀಯವನ್ನು ರವೀಶನಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಯೋಗ್ಯರು ಕಂಡಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದಲೂ ಇರಬಹುದು. ಈ ಯಾವ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕತೆ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ಗುಣ. ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೂಚಿಮ್ಮನ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ರವೀಶನ ಪಾತ್ರ ಎರಡನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿರುವ ಬಗೆ ಹಾಗೂ ಇವೆರಡೂ ಪಾತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೇ ಮನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸುಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಕೆಲವು ನಡೆನುಡಿ - ಮೂರು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲೋ ಬರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಮಾತು, ಪದ, ವಾಕ್ಯ ಈ ಬಿಗಿಯಾದ ಬಂಧವನ್ನು ಕೆಡಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಹಣ ತನಗೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹುಳ್ಳಗಾಗುವ ರವೀಶನ ಮನಸ್ಸು ಕತೆಗಾರನ ಗಮನದಿಂದ ತಪ್ಪಿಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ನಾಯಕನನ್ನು ಹೀರೋಯಿಕ್ ಮಾಡುವ ಆಮಿಷಕ್ಕೆ ಅಜಿತ್ ಒಳಗಾಗದಿರುವುದು ದೊಡ್ಡ ಗುಣ. ಇಡೀ ಕತೆ ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಪಾತ್ರ ಮಾತ್ರ ಮೂಚಿಮ್ಮನದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಗೋಯಿಂದಣ್ಣ. 

ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ, ಈ ಗೋಯಿಂದಣ್ಣನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಧಿ ಬಾಂದುಕಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಹೂತಿಟ್ಟ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಿದ್ದಿದ್ದು. ಬರೀ ಒಂದು ನಾಣ್ಯದ ಮಜೂರಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ವಿಶ್ವಾಸದ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ರಹಸ್ಯ ಅದು. ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಗೋಯಿಂದಣ್ಣ ಇಡೀ ಆಸ್ತಿ ಎತ್ತಿ ಹಾಕಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅಥವಾ ರವೀಶನಿಗೆ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಮೂಚಿಮ್ಮನಿಗೆ ಕೂಡ ಅಂಥ ಸಂಶಯ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಗೋಯಿಂದಣ್ಣನೂ ತಪ್ಪಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅಂಶ ಮಾತ್ರ ನನ್ನನ್ನು ತುಂಬ ಕಲಕಿದ್ದು. ಈ ಮೌಲ್ಯ, ಈ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಗುಣವನ್ನು ಕತೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತದಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸದ್ದು ಗದ್ದಲ ಮಾಡದೆ ತಣ್ಣಗೆ ಹೇಳುತ್ತದಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಕತೆ ಒಂದು ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್ ಕತೆ.

ಈ ಕತೆಯ ಯಾರೂ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆದರ್ಶವನ್ನು, ಹೀರೋಯಿಸಂನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ‘ಕೇವಲ’ ಮನುಷ್ಯರಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಗೋಯಿಂದಣ್ಣನ ದೊಡ್ಡತನವನ್ನು ಕೂಡ ಮನಸ್ಸು ಬೆರಗಿನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ, ಇಂಥ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕತೆಯನ್ನು ಬರೆಯಬಲ್ಲ ಅಜಿತ್ ಅವರು ಮ್ಯಾಗಝೀನ್ ಕತೆಗಳ ತರ ಇರುವ, ಸಿನಿಮೀಯವೆನಿಸುವ ಕತೆಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಿರುವುದು ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೊಂಚ ಕಷ್ಟದ, ಯಶಸ್ಸು ನಿಧಾನವಾದ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟು ಖ್ಯಾತಿಯಿಲ್ಲದ ಮಾರ್ಗ. ಇನ್ನೊಂದು ಸುಲಭದ, ಬೇಗನೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ , ಖ್ಯಾತಿ ತಂದುಕೊಡಬಹುದಾದ ಮಾರ್ಗ. ಎರಡೂ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದ ಕತೆಗಾರರು/ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದರು/ಇದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದು ಮೇಲು ಯಾವುದು ಕೀಳು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವರಿಗೆ ಕೆಲವು ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳಿರಬಹುದೇ ಹೊರತು ಇನ್ನೇನಿಲ್ಲ.

ಈ ಸಂಕಲನದ ಮೊದಲ ಕತೆ "ಆವಿ" ಡಾಕ್ಟರ್ ಶರತ್, ದಿಶಾ ಮತ್ತು ಡಾಕ್ಟರ್ ಸುನೀಲ್ ನಡುವಣ ಒಂದು ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರೇಮದ ಕತೆಯನ್ನೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಥಾನಕ. ಇದಕ್ಕೆ ಶರತ್‌ ಮತ್ತು ದಿಶಾ ಮದುವೆಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಒಂದು ತೊಡಕನ್ನೊಡ್ಡಿ ದಿಶಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಒಂದು ತೊಡಕು ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ ಈ ಕತೆ ಹೇಗಿರುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅಥವಾ, ಸುನೀಲನಂಥ ಒಂದು ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಣ್ಣೆದುರು ಇಲ್ಲದೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಏನಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದೂ ಯೋಚಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅನೇಕ ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರೇಮದ ಕತೆಗಳನ್ನು, ಪತಿ ಪತ್ನಿ ಔರ್ ವೋ ಕತೆಗಳನ್ನು, ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಕತೆಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಓದಿರುವ ನಮಗೆ ಹೊಸತೇ ಆದ ಏನೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

‘ನಟ’ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬಳು ನಟಿಯ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧ ಬಲಿಯುವುದು ಮತ್ತು ನಟಿ ಯುವಂತಿಕಾಳ ಕೆರಿಯರ್ ಒಬ್ಬ ನಟಿಯಾಗಿ ಸಾಗಿದ ಕತೆ ಎರಡೂ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಬರುವುದು ತುಂಬ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಈ ಕತೆಗೆ ಪರಿಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯವೋ ಎಂಬಂತೆ ಒಂದು ಜಿಂಕೆ ಮರಿಯ ಕತೆಯಿದೆ. ಅದು ಅನಾಯಾಸ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ನಟರಾಜ ಕೆಲಕಾಲ ಪೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಅದು ಬೆಳೆಯಬೇಕಾದ ವಾತಾವರಣ ಬೇರೆ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ, ನಟಿಯ ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಜಿಂಕೆಮರಿ ತುತ್ತಾಯಿತು ಎಂಬ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಕಾಡಿಗೇ ಬಿಡುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. "ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಲ್ಲದೇ ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಬಾರದು" ಎಂಬುದು ತತ್ವವಾಕ್ಯ. ಇದು ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣು ಸಂಬಂಧದ ಬಾಧ್ಯತೆಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲವೆ? ಒಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು, ಅವಳು ನಟಿಯಾಗಿರಲಿ, ವೇಶ್ಯೆಯೇ ಆಗಿರಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆಂದರೆ ಅಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ, ಬಾಧ್ಯತೆಯಿಂದ ನುಣುಚಿಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಸರಿ. ಈ ಕತೆಯ ಹೆಸರೂ ನಟ ಮತ್ತು ನಾಯಕನ ಹೆಸರು ನಟರಾಜ. ನಿಜವಾದ ನಟಿಗಿಂತ ನಟರಾಜನ ನಟನೆಯೇ ಒಂದು ಗುಲಗಂಜಿ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುವ ಧ್ವನಿಯಿದೆ ಇಲ್ಲಿ.  ಇಲ್ಲಿ ನಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕತೆಯ ಮನೋಧರ್ಮ ಕೊಂಚ ಅಫೆಂಡಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ ಎಂದೂ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. 

‘ವಿಲಿಪ್ತ’ ಕತೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಎನ್ನಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಗುರುವಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಂಡವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಭಂಡರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಒಬ್ಬನ ಖಾಸಗಿ ವಿಚಾರವಾದ ಲೈಂಗಿಕ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅವನ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ತಳುಕುಹಾಕಿ ನೋಡುವ ಬಗೆಯನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ನಿಲುವುಗಳಿಲ್ಲದೇ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕತೆ. ಸಮಾಜದ ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹೆದರುವ ಮಂದಿ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಸಭ್ಯ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವ ದಾರಿ ಕೆಲವರದು. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತಿ ಇನ್ನು ಕೆಲವರದ್ದು. ಈ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅಜಿತ್ ಅವರು ನಮ್ಮ ವರ್ತಮಾನದ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದಾಚೆ ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಹೋಗಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಸಹಜವಾದದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಚೌಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಮಾಜದ ಉದ್ದೇಶ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಸಮಷ್ಠಿಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ. ಮದುವೆ ಮತ್ತು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಂನ್ಯಾಸ ಎಂಬುದೇ ಜೀವ ವಿರೋಧಿಯಾದ, ಅನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಒಂದು ಶಿಸ್ತು. ಸ್ವತಃ ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೊರಬರಲು ಅವಕಾಶವಿರುವ ಒಂದು ಸಮಾಜದತ್ತ ನಾವು ಹೊರಳಬೇಕಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಅದು ಅಸಾಧ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ ಅಸಂಗತವೂ ಅಲ್ಲ. ಇಂಥ ನಿಲುವನ್ನೇ ದಾಂಪತ್ಯ ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಬಹುಶಃ ಅಂಥ ಕತೆಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಂದಿವೆ. ಸಂನ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ನಮಗಿನ್ನೂ ಮಡಿವಂತಿಕೆ ಇದೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

 ‘ಪತನ’ ಕತೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುವುದು ದಾಂಪತ್ಯ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನೇ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ಚೌಕಟ್ಟು ಮೀರುತ್ತಿರುವುದು ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಿರದೆ ಪುರುಷನಾಗಿರುವುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಪುರುಷನೊಬ್ಬ ದಾಂಪತ್ಯದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಾಚೆ ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುವ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೆಂಡತಿ ಮಾತ್ರ, ಸಮಾಜ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಮೌನಿ. ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪತಿ ಅಂಥವಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಅಂಥವಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಅಜಿತ್ ಹರೀಶಿಯವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಘರ್ಷವೇನಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಅಂಥ ಪುರುಷನಿಗೆ ತಕ್ಕ ಪಾಠ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪತ್ನಿ ಯಥಾಪ್ರಕಾರ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಕ್ಷಮಯಾ ಧರಿತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾಳೆ. 

‘ದಹನ’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಘರ್ಷವಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು, ಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಗಮ್ಯ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಥ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಹೋಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶ್ರೀ ಗಂಗಾಧರ ಅವಧೂತರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಂತಣ್ಣನ ಮಗ. ಅವನು ಅವಧೂತನಾಗಲು ಕಾರಣವೇ ಅವನಿಗೆ ಬೀಳುವ ಕನಸುಗಳು ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕನಸುಗಳಿಗೊಂದು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಇಡೀ ಕತೆ ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಲಕ್ಷಣ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಂತಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ‘ಮೂಚಿಮ್ಮ’ ಕತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಥ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣ ವಿದ್ಯಮಾನ ನುಸುಳಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಮೂಚಿಮ್ಮ ತನ್ನ ವೈದ್ಯವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಒಂಥರಾ ಧಾರೆ ಎರೆದು ಕೊಟ್ಟ ಹಾಗೆ ರವೀಶನಿಗೆ ವಹಿಸುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅದಾಗಲೇ ರವೀಶ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಕಲಿತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಮೂಚಿಮ್ಮ ಅದನ್ನು ಒಂದೆರಡು ತಿಂಗಳು ಜೊತೆಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಕಲಿಸಿದ್ದರೆ ಅದೊಂದು ರೀತಿ. ಮಗಳನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದು ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು, ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಡಾ. ಅಜಿತ್ ಹರೀಶಿಯವರು ಇಂಥ ಅಂಶಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಕೊಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಿರಲಿ. ಈ ಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನೆಲಕಚ್ಚಿದ್ದಾನೆ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಿದ್ದಾನೆ  ಮತ್ತು ಗಂಗಾಧರ ಅವಧೂತರಿಗೆ ಬರೀ ಸಾಯುವ ಕನಸುಗಳೇ ಬೀಳತೊಡಗಿ ಅವರ ‘ವ್ಯವಹಾರ’ವೂ ಮುಳುಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಾನು ಹೇಳಿದ ಸಂಘರ್ಷ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲಿ. ಇಬ್ಬರ ಹಣ ಸಂಪಾದನೆಯ ಹಾದಿಯೂ ನೇರವಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಬ್ಬರ ಪತನವೂ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಇಬ್ಬರ ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಮುಖಾಮುಖಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಆಯಾಮ ದೊರಕದೇ, ಕತೆ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ದೇಹಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.

ಜನಾರ್ದನ ಮತ್ತು ಬೆಸುಗೆ ಎರಡೂ ಕತೆಗಳು ತೀರ ಸಾಧಾರಣವೆನ್ನಿಸುವ, ಓದುಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎತ್ತ ಸಾಗಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಬಲ್ಲ ರಚನೆಗಳು. ಒಂದು ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಗಾತ್ರದ ಅನಿವಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಇಂಥ ಕತೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಆಮಿಷಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕತೆಗಾರರು ಬಲಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಸರಪಳಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಕೊಂಡಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು.

‘ಪರಿವರ್ತನೆ’ ಕತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೊದಲ ಕತೆಯ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ಚರ್ಚೆಗೆ ಎಳೆತರುವಂತಿದೆ. ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎತ್ತುವ ಮೊದಲ ‘ಆವಿ’ ಎಂಬ ಕತೆ  ಮತ್ತು ಈ ಕತೆಗಳು ಅವಾಸ್ತವಿಕ ಅನಿಸುವಾಗಲೇ ಅಪವಾದಗಳಿಲ್ಲವೆ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ಎತ್ತುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಂಜೆತನ, ನಪುಂಸಕತ್ವ, ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಮೂರೂ ದಾಂಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡಿದ ಕತೆಗಳು. ಅದೇ ರೀತಿ ಅಕಾಲಿಕ ವೈಧವ್ಯ, ವೈವಾಹಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಾಚೆಯ ಸಂಬಂಧ, ಪತ್ನಿವಿಯೋಗ ಕೂಡ ದಾಂಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡಿದ ಕತೆಗಳೇ. ಇವು  ಓದುಗರಿಗೆ ಹೊಸದಲ್ಲ.  ಆದರೆ ರತಿಸುಖ ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾದ ಮೇಲೂ ಕೇವಲ ಅನುಬಂಧಕ್ಕಾಗಿಯೇ ದಾಂಪತ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಕತೆ ಅಪರೂಪವೇ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕಗೊಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅದು ತೀರ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ಕತೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತರುವಾಗ ಅದು ಒಡ್ಡುವ ಸವಾಲುಗಳು ದೊಡ್ಡವು. ಅಂಥ ಆಯ್ಕೆ, ಓದುಗರಿಗೆ ಸಿನಿಮೀಯ ಆದರ್ಶ ಅನಿಸದೇ, ಹೌದು ಹೌದು ಅನಿಸುವಂತೆ ಬರುವುದು ಆ ಸವಾಲು. ‘ಆವಿ’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಕನ್ವಿನ್ಸಿಂಗ್ ಅನಿಸದೇ ಹೋದ ಅದೇ ವಸ್ತು ‘ಪರಿವರ್ತನೆ’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಮೂಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕಿರಬಹುದಾದ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಕಥೆಯೊಂದನ್ನು ಹೇಳುವ ಮರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮ ಅರಿವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

‘ತಾನೊಂದು ಬಗೆದರೆ’ ಕತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪುರಾವೆ, ಕಸು ತುಂಬುವಂಥ ಒಂದು ಕತೆ. ಇದನ್ನು ಕಥಾನಕದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಬಹುಶಃ ಇದು ಅಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕತೆಯೆಂದು ಅನಿಸದೇ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಿರೂಪಣೆಯ ಹದವನ್ನೇ ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೋಡಿದರೆ, ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಈ ಸಂಕಲನದ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕತೆ. ‘ಮೂಚಿಮ್ಮ’ ಕತೆ ಸಾಧಿಸುವ ಕಥಾನಕ, ತಂತ್ರ, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಯಶಸ್ಸು ಈ ಕತೆಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಂತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿರೂಪಣೆಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನನಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬೆಸ್ಟ್ ಅನಿಸುವ, ಡಾ.ಅಜಿತ್ ಹರೀಶಿಯವರು ಸಾಧಿಸಿರುವ, ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಬಟ್ ಅವರು ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮದಲ್ಲದ ಹಾದಿ ಎಂದುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಷ್ಟೆ ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶ. ಈ ಇಡೀ ಕತೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ  ತನಗೆ ಹೇಗೆ ಬೇಕೋ ಹಾಗೆ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕಥನವನ್ನು ಅದು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಹೇಳುವ ಕೆಲಸವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿಯ ನಿರೂಪಕ/ಕತೆಗಾರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದಂತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಥಾನಕದ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಆಕೃತಿ, ಕೇಂದ್ರ ಒದಗದೇ ಹೋಗಿರಬಹುದು. ಇದು ಗಂಗೆ ಮತ್ತು ಶಂಕರನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕತೆಯೇ, ಅಥವಾ ಶಂಕರ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕತೆಯೋ ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಹೌದೆನ್ನುವ ಕತೆಯೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದೂ ಒಂದರ ಜೊತೆ ಇನ್ನೊಂದರ ತಥಾಕಥಿತ ಸಂಬಂಧವೇನಾದರೂ ಇದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೆ. ಬಯಸಿದ್ದರೆ ಅಂಥ ಒಂದನ್ನು ಈ ಕತೆಗೆ ದಕ್ಕಿಸುವುದೇನೂ ಕಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅಂಥ ಕೆಲವು ಹೊಳಹುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಯಥಾವತ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಕೂಡ ಅಲ್ಲವೆ? ಆದರೆ ಅದು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. 

ಕತೆಯನ್ನು ಓದಿ ಬಹಳ ಕಾಲದ ಮೇಲೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕತೆಗಾರನ ಹೆಸರು, ಇಡೀ ಕತೆ, ಎಲ್ಲಿ ಓದಿದೆ, ಯಾವಾಗ ಓದಿದೆ ಎನ್ನುವುದೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದೇ ಹೋಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಬಾಂದುಕಲ್ಲಿನಡಿ ಇರಿಸುವಾಗ, ತೆಗೆದುಕೊಡುವಾಗ ಒಂದೊಂದು ನಾಣ್ಯ ಪಡೆದು, ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದಕ್ಕೆ ಆಶೆ ಪಡದ ಗೋಯಿಂದಣ್ಣನನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ‘ತಾನೊಂದು ಬಗೆದರೆ’ ಕತೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಒಂದು ಪರಿಸರವನ್ನೂ... 

ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ.
ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ

Friday, February 5, 2021

ನಿಮ್ಮ ಹೊಸ ಪುಸ್ತಕ ಓದಿದೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಆದರೆ...



ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಆ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಕೃತಿಗಳ ಕುರಿತೂ ಹೇಳುತ್ತಿರುತ್ತದೆ...
                                                                                                                       - ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ

ಬಹಳಷ್ಟು ಹೊಸಬರು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ತುಂಬ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಳುಹಿಸಬೇಡಿ ಎನ್ನಲು ಮನಸ್ಸು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ಓದುವುದೇ ಆದಲ್ಲಿ ನಾನು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಮೂರು ವರ್ಷ ಬೇರೇನನ್ನೂ ಓದಲು ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಓದಿನ ಗತಿ ನಿಧಾನ. ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನಾದರೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನೂರಿಪ್ಪತ್ತು ಪುಟಗಳ ಅರವತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದಿಯೇನು. ನಡುವೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪುಸ್ತಕಗಳಿದ್ದರೆ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ನಲವತ್ತು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ಗೆಳೆಯರು ಬೇಸರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನಾನು ಹಲವರ ಎರಡು ಮೂರು ಕತೆಗಳನ್ನು ಓದಿದ್ದೇನೆ. ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಳುವುದು, ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತ ನಾನು ನನ್ನ ತಪ್ಪುಒಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಹಸ್ಪಂದನವೇ ಹೊರತು ಹಿರಿಯನೊಬ್ಬ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಚನ ಅಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಬರೆಯಲು ನನಗಿರುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಅರ್ಹತೆ ಎಂದರೆ ನಾನು ಈ ಹೊಸಬರಿಗಿಂತ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಕತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದವನು ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ನಿರಂತರ ಕಲಿಯುತ್ತ ಬಂದವನು ಎಂಬುದೇ. ಈಗಲೂ ನಾನು ಕಲಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಹೊಸದಾಗಿ ಒಂದು ಕತೆ ಬರೆಯಬೇಕೆಂದರೂ ಅ ಆ ಇ ಈ ಯಿಂದಲೇ ಸುರುಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಯ, ಆತಂಕದೊಂದಿಗೇ ಸುರು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ನನಗೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸುರು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೇ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೀಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಡಿ, ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಡಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ಸುಲಭದ ಕೆಲಸ.

ಭಾಷೆ, ವಸ್ತು, ತಂತ್ರ, ವಿವರಗಳು, ಕೇಂದ್ರ, ಆಕೃತಿ, ಧ್ವನಿ, ತಾತ್ವಿಕತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆ, ಯಶಸ್ಸು - ಎಂಬ ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರವಾದ ಚರ್ಚೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತುಂಬೆಯ ಕಾಲೇಜೊಂದರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಹೋದಾಗ ತಯಾರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದು. ಅದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿವೆ, ಬೇರೆ ಕತೆಗಾರರ, ಬಲ್ಲವರ ಮಾತುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

ವಸ್ತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿವೆ.

ತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ಹೊಸ ತಂತ್ರ ಬಳಸಿ ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕೂಡ. ಆದರೆ ಒಂದು ಕತೆಗೆ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ತಂತ್ರವನ್ನು ತಾನೇ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಸು ಇರುತ್ತದೆ. ಕಾರಂತರು ಹಾಗೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದು ತೊಂಬತ್ತು ಶೇಕಡ ನಿಜ. ಎಷ್ಟೋ ಸಲ, ನಾವು ಹೇಳಬೇಕಾದ ಕತೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಹೊಸದಾಗಿ ತಂತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಿದೆ. ನಾವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಕಟ್ಟುವ" ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಂತ್ರವೊಂದರ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಂತ್ರದ ಉಪಯೋಗ ಹೆಚ್ಚಿದಷ್ಟೂ ನಮ್ಮ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕೀಲುಗಳು, ಮೊಳೆಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗರ ಮಾತುಗಳಿವು. ಕುರ್ಚಿ ಮಾಡುವ ಕೌಶಲ್ಯ ಸತತವಾಗಿ ನೈಪುಣ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ಕುರ್ಚಿ ಇರುವುದೇ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದವನಿಗೆ ಮೊಳೆ ಕಾಣಿಸುವಂತಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ಮನ್‌ಶಿಪ್ ಅಲ್ಲ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಆರಾಮಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗುವಂತೆ ಕುರ್ಚಿ ಮಾಡಬೇಕಾದುದೇ ಮುಖ್ಯ, ನೋಡಲು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ.

ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನಾದರವಿದೆ. ಅವು ಅನಗತ್ಯ ವಿವರಗಳು ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಕೂಡ ಕೆಲವರಲ್ಲಿದ್ದು ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ ಎಂದಿದ್ದು ಕೇಳಿ ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯ ವಿವರಗಳು ಇರಬಾರದು ಎನ್ನುವುದು ನಿಜ. ಆದರೆ ನೀವು ಓದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವು ಅನಗತ್ಯ ವಿವರಗಳು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಡಿ. ಬದಲಿಗೆ ಆ ವಿವರಗಳು ಯಾಕಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿ. ಕತೆಗಾರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಕೆಲವೊಂದು (ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಅನಗತ್ಯ ಎಂದು ಅನಿಸಬಹುದಾದ) ವಿವರಗಳನ್ನು ತಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದೇನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ. ಆಗ ವಿವರಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾಯ್ಸ್ ಇದನ್ನು ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್ ಡೀಟೇಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನಂತೆ. ಡಾ|| ಯು ಆರ್ ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರು ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ನಾವು ಹಾಗೆ ಒಂದು ಕತೆಯ ಜೀವಂತಿಕೆಗೆ, ಪಾತ್ರಗಳ ಜೀವಂತಿಕೆಗೆ, ಒಟ್ಟು ಕತೆಯ ಧ್ವನಿಯ ಜೀವಂತಿಕೆಗೆ ಇಂಥ ವಿವರಗಳನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ.


ಕತೆ ಹೇಳುವಾಗ ಕತೆಗಾರ ಅಥವಾ ನಿರೂಪಕ ಅಥವಾ ಕತೆಯೊಳಗಿನ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷ (ನಾನು) ಎಷ್ಟನ್ನು ಆಡಬೇಕು ಎಷ್ಟನ್ನು ಆಡಬಾರದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅರಿವಿಲ್ಲ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ಕತೆಯೊಳಗಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ನಮ್ಮವೇ ಸೃಷ್ಟಿ ಹೌದಾದರೂ, ಆ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ತರದ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು, ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಾವು ಓದುಗನಿಗೆ ಕೊಡುವುದು ತಪ್ಪು. ಆ ಅಧಿಕಾರ ನಮಗಿಲ್ಲ. ನಾವು ಆ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸ್ವತಃ ಓದುಗನೇ ಬರುವಂಥ ಘಟನೆಗಳನ್ನೋ, ಆ ಪಾತ್ರದ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಾತುಗಳನ್ನೋ, ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನೋ ತೋರಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ರೆಡಿಮೇಡ್ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಯಾರು ಒಳ್ಳೆಯವರು, ಯಾರು ಕೆಟ್ಟವರು ಎಂದೆಲ್ಲ ಹೇಳಲು ಹೋಗಬಾರದು. ನಮ್ಮ ಕತೆಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಅಂಥ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ತೀರ್ಮಾನ ನೀಡುವಾಗಲೂ ಅದು ಬದುಕಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಆಡುವಂಥ ಮಾತೇ ಆಗಿ ಮೂಡಿಬರಬೇಕು. ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಥ ಅಭಿಪ್ರಾಯ/ತೀರ್ಮಾನ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಓದುಗನನ್ನೇ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕತೆಗಾರನೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಎನ್ನುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಓದುಗನಿಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂಥದ್ದನ್ನು ಮಾಡಬೇಡಿ. ನಾವು ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವ ಪ್ರತೀ ವಾಕ್ಯವೂ ಯಾರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿರುವಂಥದ್ದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ನೋಡಬೇಕು, ಕನಿಷ್ಠ ತಿದ್ದುವಾಗ. ಲೇಖಕನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಮಾತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕತೆ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಅಪವಾದ ಎಂಬಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕತೆಗಾರರ ಕತೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಯಾ ಕತೆಗಾರರ ಧ್ವನಿ ಕಿವಿಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬೇಸರದಿಂದಲೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ಅತಿರೇಕದ ಭಾಷಣ/ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತುಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಾಗುವಂತಿದೆ. ಅದು ಒಂದಿನಿತೂ ಇರದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಕತೆಗಾರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು, ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಅದರಿಂದ ತಾನು ದೂರನಿಂತು, ಹೇಗೆ ನಡೆಯಿತೋ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ ಮುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕವೇ ತನ್ನ ಕತೆಗೆ ಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗಬೇಕೇ ಹೊರತು ತನ್ನ ಕತೆಗೆ ಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಡಯ್ಲಾಗ್ ತುರುಕುವುದು, ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಘಟನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಮಾಡಬಾರದು. ಅದರ ಕೃತಕ ಕಟ್ಟಡ ಓದುಗನಿಗೆ ತಿಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಒಂದು ಕತೆಯಾಗಿ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರೂ ಅದು ಬಹುಕಾಲ ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸತ್ಯವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕತೆ ಓದುಗನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೀಜದಂತೆ ಮೊಳೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಮಳೆನೀರಿನಂತೆ ಹರಿದು ಹೋಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕತೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಇದಕ್ಕೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕತೆಗಾರ ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಸಣ್ಣಕತೆಯ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಂಗ. ಕೆಲವೊಂದು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ (ಇಂಥವು ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದವು) ಹತ್ತು ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳತ್ತ, ಘಟನೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳತ್ತ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಕತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅವು ಒಂದು ಬದುಕಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೈನಂದಿನದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋಗತಕ್ಕವೇ, ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಬಡತನ ಇದೆ, ಶೋಷಣೆ ಇದೆ, ಜೂಜಿದೆ, ಲೈಂಗಿಕತೆಯಿದೆ, ಸಣ್ಣ ಭ್ರಷ್ಟತೆಯಿದೆ ಸರಿ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಇರುವಂಥವೇ. ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ಕತೆ ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಇದೆ ಎನ್ನುವದು ಸಣ್ಣಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ತೋರಿಸುತ್ತ ಕತೆ ನಮ್ಮ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬದುಕಿನ ಕುರಿತಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಒಪ್ಪಬಹುದು. ಆದರೆ ಆಗಲೂ ಆ ಕತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ತರುವ ಸವಾಲು ಸಣ್ಣದಲ್ಲ. 

ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ, ಅದರ ದೈನಂದಿನಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಅಂಥ ಅರ್ಥವೊಂದನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ, ಬದುಕಿಗೆ ಅರ್ಥವಿದೆ, ಇರಬಹುದು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ದೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದು ಕೇವಲ ನಮಗೆ ಮೆದುಳಿದೆ ಎನ್ನುವುದರ ಬೈಪ್ರಾಡಕ್ಟ್. ಹಾಗಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಕತೆಗಾರ ಕತೆ ಹೇಳಲು ತೊಡಗುವುದು ಕೂಡ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಏನನ್ನೋ ಹೇಳಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ. ಆ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಆ ಏನೋ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಪಷ್ಟವಿದ್ದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಎನ್ನುವುದು ಒಡಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವುದು, ಕತೆಗಾರನಿಗೆ ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗದಿದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. 

ಸಾಧ್ಯವಾದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ಕತೆ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹೊಳಹು ನೀಡಬಲ್ಲಂಥ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಆಕೃತಿಯ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಕನ್ನಡದ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳು ಒಂದು ಸಂಕ್ರಮಣ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗಲೇ ಈ ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟ.

ಒಂದು ಸಣ್ಣಕತೆಯ ಧ್ವನಿ, ಒಂದು ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕತೆಗಾರ ಬಳಸುವ ಭಾಷೆ, ಅವನ ಪಾತ್ರಗಳು, ವಸ್ತು, ಘಟನೆಗಳು, ವಿವರ ಎಲ್ಲದರತ್ತ ಸ್ವತಃ ಕತೆಗಾರನಿಗೇ ಇರುವ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಓದುಗನಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈಚಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸ ಕತೆಗಾರರಿಗೆ ಬಿಂದಾಸ್ ಎನ್ನುತ್ತೇವಲ್ಲ, ಆ ತರದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಇದ್ದಂತಿದೆ. ಅಶ್ಲೀಲವಾದ ಭಾಷೆಯನ್ನು, ಕೆಟ್ಟ ಬೈಗುಳವನ್ನು, ಹೊಲಸು ಸೂಚಕ ಪದಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದರಿಂದ ಲೇಖಕನ ಅನುಭವ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬುದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನಿಗೆ ಬದುಕು ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ, ಸುವಾಸನೆ-ದುರ್ವಾಸನೆಗಳ ನಡುವೆ ತಾರತಮ್ಯಮಾಡುವ ಹಂತವನ್ನೂ ದಾಟಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದೋ, ಕತೆ ಅತ್ಯಂತ ಡೌನ್ ಟು ಅರ್ಥ್ ಆಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ, ಮಣ್ಣಿನವಾಸನೆ ಮೂಗಿಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವಂಥ ಪ್ರಶಂಸೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದೋ ಭಾವಿಸಿ, ಅಂಥ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ಹಾಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೋ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಓದುಗ ಸದಾ ಕತೆಗಾರನಿಗಿಂತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಕಾಣಬಲ್ಲ. ಕತೆಗಾರ ಕತೆಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ್ದೆಷ್ಟು, ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದೆಷ್ಟು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವನ ಮನಸ್ಸು ತಕ್ಷಣ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.

ತಾತ್ವಿಕ ಆಯಾಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆಯ ಬಗ್ಗೆ:

ಜಿ ಎಚ್ ನಾಯಕ:
 
ತಾತ್ವಿಕ ಆಯಾಮವನ್ನು ಪಡೆದಿರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ  ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರದ ತಾತ್ವಿಕ ನೋಟ ಇವೆರಡೂ ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವು ಎಷ್ಟೇ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅಂಥ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿ ಶ್ರೇಷ್ಟವಾಗಲಾರದು.
( ಈ ವಿಚಾರದ ವಿಸ್ತೃತ ಚರ್ಚೆಗಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ: ಶ್ರೀ ಡಿ ಆರ್ ನಾಗರಾಜ್ ಬರೆದ ’ಅಮೃತ ಮತ್ತು ಗರುಡ’ ಕೃತಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ತತ್ವಜ್ಞಾನ, ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ - ಪ್ರಬಂಧ.) 

ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ:  
ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರಗಳು, ಭಾಷೆ, ಮನುಷ್ಯ, ಮನಸ್ಸು, ಅವನ ಭಾವ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಬದುಕು. ಹಾಗಾಗಿ, ಅದರ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂದಿಗೂ ಮುಗಿಯದ್ದು.

ತೀರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸದ್ದು ಅಥವ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಆಂಗಿಕ ಚಲನೆಯಿಂದ ಸಂವಹನ ಸುರುವಾಗಿರಬೇಕು. ಸದ್ದಿಗೆ ವಿವಿಧ ರಾಗ, ನಾದ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಸಂವಹನ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ಪದಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಮಾತಿಗೆ ಪದ ಸೃಷ್ಟಿ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಅದು ಲಿಪಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ, ಭಾಷೆ ಎಂದು ನಾವು ಇವತ್ತು ಗುರುತಿಸುವ ರೂಪದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ, ಅಕ್ಷರ, ಬರಹ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. 
 
ಇಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಒಂದು ರಾಗ, ನೂರು ಪುಟಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಾಡಲಾರದ ಭಾವ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲುದು, ಗಮನಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಇದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು? ಭಾಷೆಗಿಂತ, ಪದಗಳಿಗಿಂತ, ಅಕ್ಷರಗಳಿಗಿಂತ ರಾಗ, ನಾದ, ಸ್ವರ ಬಹಳ ಬೇಗ ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಲ್ಲ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾವ ಮೊದಲು ನಾದವಾಯಿತು. ರಾಗವಾಯಿತು. ಆನಂತರ ಬಂದಿದ್ದು ಪದ, ಭಾಷೆ, ಲಿಪಿ, ಅಕ್ಷರ, ಬರಹ ಎಲ್ಲ.  
 
ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವ ಒಂದು ನಾದವಾಗಿ, ಆ ನಾದ ಒಂದು ಪದವಾಗಿ, ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಬರಹವಾಗಿ ಬರುವುದೆಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಭಾವವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಾವು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.
 
ನೀವು ಓದುವ ಅಕ್ಷರ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪದಕ್ಕೆ ನಾದ, ರಾಗ, ಸ್ವರ ಇಲ್ಲ. ಅಥವಾ, ಇದ್ದರೆ ಅದು ಯಾರದ್ದು? ಬರಹಗಾರನದ್ದೆ ಅಥವಾ ಓದುಗನದ್ದೆ?
 
ನೀವು ಓದುವ ಅಕ್ಷರ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಪದಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರವಿಲ್ಲ, ನೋಟವಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ, ಇದ್ದರೆ ಅದು ಯಾರದ್ದು?        
 
 ಡಾ. ಯು ಆರ್ ಅನಂತಮೂರ್ತಿ:
 
ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ ನೀಡಿದ ವರ: ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಗುಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದೂ, ತಾನು ತನಗೇ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಲಿ.
ಆದರೆ ಈ ವರ ಮಾತ್ರ ಸಾಲದು. ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹೆರುವವರೆಲ್ಲರೂ ಪಡುವ ಬಯಕೆಯೊಂದಿದೆ......
......ಪ್ರತಿಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಕವಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಣಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಲದು: ಕವಿ ಕಂಡು ಹೇಳುವುದು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡವನಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬೇಕು; ಕಂಡದ್ದು ನಿಜ ಎನ್ನಿಸಬೇಕು. ಲಿಂಗ ಮೆಚ್ಚಿ ಅಹುದು ಅಹುದು ಎನ್ನಬೇಕು.
 
ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ:
ಹೇಳಿರುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೇಳದೇ ಇರುವುದನ್ನೂ ಕಾಣಿಸಬಲ್ಲದ್ದು ಕಾವ್ಯ.
 
ಇದನ್ನು ಕವಿ ಭಾವ ಪ್ರತಿಮಾ ಪುನರ್ ಸೃಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಇದು ಕಷ್ಟದ್ದು. ಓದುಗನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಸಂಗತಿ.

ಮಟ ಮಟ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತ ರಣರಣ ಬಿಸಿಲು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಏನು ಈ ರಣರಣ ಬಿಸಿಲು ಎಂದರೆ?
 
ಸದಾ ಎ.ಸಿ. ರೂಮಿನಲ್ಲೇ ಇರುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಭೀಕರ ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ಧೋ ಎಂದು ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಳ್ದಿಂಗಳ ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಓದುವಾಗ ಅಥವಾ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೂತು ಓದುವಾಗ......
 
ಓದುವಾಗ ವಿಪರೀತ ಹಸಿವಾಗಿದ್ದರೆ.... ವಿಪರೀತ ಬಾಯಾರಿದ್ದರೆ..... ಸುಸ್ತಿನಿಂದ ನಿದ್ದೆ ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ...... ಅಥವಾ ಕದ್ದು ಮುಚ್ಚಿ ಆಫೀಸಿನಲ್ಲೋ, ಕ್ಲಾಸ್ ರೂಮಿನಲ್ಲೋ ಓದುತ್ತಿದ್ದರೆ.....
 
ಗೆಳೆಯರ ಜತೆ ಹರಟುತ್ತ ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದರೆ...... ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲೊ, ಕಾರಿನಲ್ಲೋ ಇದ್ದರೆ...... ನಿದ್ದೆ ಬಾರದ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದರೆ......ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೋ ಕಾಯುತ್ತ ಸಮಯ ಕೊಲ್ಲಲು ಓದುವ ಓದು.....  

ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲ:
ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಲು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದರೆ ನಮಗೆ ಅಪರಿಚಿತನಾದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೊರಟಂತೆ. ಎರಡಕ್ಕೂ ಮಾನಸಿಕ ಸಿದ್ಧತೆ ಬೇಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಬದಿಗಿರಿಸಿ, ಮುಂದೆ ನಿಂತವನು ನನ್ನಂತೆಯೇ ಇರುವ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಾನವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಸಹಜ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಕೈ ಕುಲುಕಲು ಬೇಕಾದ ಆದರ, ಪ್ರೀತಿಗಳು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಬೇಕು.

ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದಿಯಾದ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕನ್ಸೆಪ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ನಾನು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು, ಅದು ನನ್ನ ಕಾಂನ್ಸೆಪ್ಟ್. ನಿಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್‌ಗೆ ಅಂದರೆ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಅದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಕಾಂನ್ಸೆಪ್ಟನ್ನು ನಾನು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವಾಗ ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಬರದಿರಬೇಕಾದರೆ ನನ್ನ ವಿಚಾರ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಿರಬೇಕು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ನನ್ನ ಭಾಷೆ ನನ್ನ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸಂವಹನ ಮಾಡುವ ತ್ರಾಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಭಾಷೆ ಎಂದೆ, ಬರೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ. ಭಾಷೆಗೆ ತುಂಬ ಶಕ್ತಿ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ನನ್ನ ಭಾಷೆಗೂ ಆ ಶಕ್ತಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು ಓದಿನಿಂದ, ಜೀವನಾನುಭವದಿಂದ, ಬರೆಯುವ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ. 

ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್:
 
ಲೇಖಕನ ‘ಆಯ್ಕೆ’ ದಾರಿ ತಪ್ಪದಿರ ಬೇಕಾದರೆ ಅವನಿಗೆ ಈ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತ ತುಡಿತವಿರಬೇಕು; ನಿರ್ಜೀವ ಮತ್ತು ಸಜೀವದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರವಿರಬೇಕು. ಅದಿಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ದಾಹ ನಮ್ಮನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಗುಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ ತೋಳ್ಪಾಡಿ:
 
ಅನುಭವದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ನುಡಿಗಟ್ಟು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಅದು ಮರಳಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ......
 
ಜತೆಗೆ ಅನುಭವದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮಾತು ಮರಳಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾ, ಅನುಭವವನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ ಕೂಡ. ಇದೇ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಿಯೆಯ ಮಹತ್ವ.
 
ಭಾಷೆ ಶಬ್ದದ ಜಗತ್ತಿನದು. ಮೌನ ಅದರ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ. ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದದ ಪಾತ್ರದಷ್ಟೇ ಮೌನದ ಪಾತ್ರವೂ ಇದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಈ ಮೌನವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಹೇಗೆ? 
 
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತು ಹೇಳಲಾರದ್ದನ್ನು ಮೌನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೌನವೇ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಓದುಗನ ಊಹೆಗೆ, ಕಲ್ಪನೆಗೆ, ವಿವೇಚನೆಗೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದರಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೂ ಮೀರಿದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೌನದಿಂದ ಕೃತಿಯ ಅರ್ಥಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಮೌನದ ನಿಜವಾದ ನೆಲೆ ಬೆಲೆ ಅರಿತಾಗ ಮೌನವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕ ತನ್ನ ಕೃತಿಯ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಹೇಳಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೇಳದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಲೇಖಕ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬಹಳ ಧ್ವನಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೃತಿಗೆ ಗಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಪಿ. ಲಂಕೇಶ್:
ನಿಮ್ಮ ಪಾಪವನ್ನೂ, ಗುಟ್ಟುಗಳನ್ನೂ, ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನೂ, ಏಕಾಂತತೆಯನ್ನೂ ಎದುರಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳಿ; ಹಾಗೆ ಕಲಿತೊಡನೆ ನಿಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ವಿಚಿತ್ರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿಮ್ಮ ಏಕಾಂತ ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ ಏನು? ನಿಮ್ಮ ಒಬ್ಬಂಟಿತನದ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಏನು? ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಕಾಣ್ಕೆಯ ಸಂಪತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪತ್ತಾಗಿ ಬರುವುದು ಇಂಥ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಗಾಢ ಉತ್ತರಗಳಿಂದ.
 
ಲೇಖಕನಾದವನು ತನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳ ವಿಚಿತ್ರ ಸುಖ ಮತ್ತು ಕಾತರ ಕೂಡಿದ ಸ್ಥಿತಿ - ಇದನ್ನು ಬೇಕಾದರೆ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಎನ್ನಿ, ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗದವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಲಾರ.

ಶ್ರೇಷ್ಟ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಮೌನದ, (ರಂಗ) ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಬಳಕೆಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲ:
 
ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಪ್ತಧಾತುಗಳು:
೧. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸದಾಕಾಲದ ವಿಷಯ ಮನುಷ್ಯ.
೨. ಸಾಹಿತ್ಯ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು, ಅವನ ಮೂಲಕ ಬದುಕನ್ನು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಯುವ ಅನನ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ.
೩. ಬದುಕಲ್ಪಟ್ಟ ಬದುಕು, ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬದುಕು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲ ದೃವ್ಯವಾಗಿದೆ.
೪. ಮಾನವ ಜೀವನವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಅವಶ್ಯವಾದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವೂ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟು. ಆದರೆ ಏಕಮಾತ್ರ ಚೌಕಟ್ಟು ಅಲ್ಲ.
೫. ಅನುಭವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಅದರ ದರ್ಶನೇಂದ್ರಿಯ.
೬. ಅನುಭವ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಎದುರು ತನ್ನ ಹಾಜರಿಕೊಡುವುದು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಮೂಲಕ.
೭. ಕತೆ-ಕಾದಂಬರಿಗಳಂಥ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಇರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕಾರಕ್ಕೂ ಅವು ಗ್ರಹಿಸಲು ಹೊರಟ ವಾಸ್ತವ ಸತ್ಯಕ್ಕೂ ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.
 
ಅಕ್ಷರಗಳೆಲ್ಲ ಸುಳ್ಳು, ಅವು ಬದುಕಿನ ಕುರಿತಂತೆ ಒಂದು ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಲ್ಲವೇ ಹೊರತು ಬದುಕನ್ನಲ್ಲ. ಬರೆದವನ ಮಾನಸಿಕ ಪಾತಳಿಯಲ್ಲಿ ಓದುಗನೂ ಓದುವ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯನಾಗುವುದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಾಧನೆಯಗಿರದೇ ಅನ್ಯ ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳ ಸಂಗಮದ  ಫಲಶೃತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
 
T S Eliot :

But how can I  explain, how can I explain to you?
You will understand less after I have explained it
All that I could hope to make you understand
Is only events not what has happened
And people to whom nothing has ever happened
Cannot understand the unimportance of events.
  
 ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಬರವಣಿಗೆ ಅಷ್ಟೂ ಕಷ್ಟವೆ?
 
ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು, ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಭಾವ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಏನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದರೆ?
 
ನಾವು ಕೆಲವರನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾಕೆಂದರೆ, ನಾವು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ನಾವು ಕೆಲವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಯಾಕೆಂದರೆ, ನಾವು ಅವರನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತೊಂದಿದೆ. ಅದು ಸತ್ಯ. ನಾವು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯ ಶಾಂತಿಯಿಂದ, ಸಮಾಧಾನದಿಂದ, ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ, ಸೇಡು, ಕಪಟ, ಸಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲದ ನಿರ್ಮಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಅರಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಇಂಥ ವಾತಾವರಣ ಇಲ್ಲದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಇಂಥ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ ಯಾವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, ಪ್ರೀತಿಯೇ ಸಕಲ ಕಲೆಗಳ ಮೂಲ ಸೆಲೆ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.   

Osho Rajnish:

Bodies are separate
Minds overlap
And Soul is ONE.

ನಮ್ಮ ಒಳಗೇ ಇರುವ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲವರಾದರೆ, ನಮ್ಮ ಒಳಗೆ ಇರುವ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು, ಕೆಡುಕನ್ನು, ಕೊಳಕನ್ನು, ಅಸಹ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ಕಾಣಬಲ್ಲವರಾದರೆ, ಅದು ನಮಗೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ನಮ್ಮ ಒಳಗಿರುವ ರಾಮನನ್ನು, ರಾವಣನನ್ನು, ಕೌರವನನ್ನು, ಕೀಚಕನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಬಹುಷಃ ಮನುಷ್ಯ ಒಂದು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಮೊತ್ತ ಎಂಬ ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನಂತೆಯೇ ಎಲ್ಲರೂ ಎಂಬ ಮಾತು ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಆಳದ ಪಾತಳಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿವಿಗಿಳಿದರೆ ಮನುಷ್ಯ, ಮನಸ್ಸು, ಭಾವಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲಾಟಗಳು, ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಪುಲ ಓದು, ಮೌನದ, ಏಕಾಂತದ ಧ್ಯಾನದ ಸಾಂಗತ್ಯ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
 
ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನರನ್ನು, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಪಶು, ಪಕ್ಷಿ, ಪ್ರಾಣಿ, ವನ, ಮರ, ಗಿಡ, ನದಿ, ಸಾಗರ, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು, ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಲೇಖಕನಾದವನಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಡಾಯರಿ ಬರೆಯುವ ಹವ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರೆ, ಬಹಳ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಹುದು. ಅದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಲೇ, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ನಿಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ಯಾರಿಗಾಗಿಯೋ ಬರೆಯುತ್ತಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಯಾರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ನಿಜ ಶೈಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ನೋಡಿ.      

ಕೆ.ವಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ:

ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು  ವಸ್ತುವೂ ಅಣುವಿನಿಂದಾದುದು. ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್, ಪ್ರೋಟಾನ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಅಣುಬಂಧದಿಂದ ಆಗಿರುವುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ನಾವು ಅಣುವಿನ ಬಂಧ ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಬಹುದು, ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಭಾವನೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ನೋಡುವಾಗ ನಾವು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಹೇಳಿರುವ ಹಾಗೆ, ಭಾವಾ ಇದ್ದಾಂಗ ದೇವಾ.. ನಮ್ಮ ಭಾವನೆ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ವಸ್ತು ಇರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಹಣ ಶಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಹೀಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.
 
ಭಾವ ಎಂಬುದು ಅಹಂನ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ. ನನ್ನ ದುಃಖ, ನನ್ನ ಸಂತೋಷ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ನನ್ನ ದುಃಖ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ದುಃಖ ಬೇರೆ ಬೇರೆ. ಪೇಪರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಸತ್ತಾಗ ಆಗುವ ದುಃಖ ಬೇರೆ, ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಸತ್ತಾಗ ಆಗುವ ದುಃಖ ಬೇರೆ. ನಾಟಕದ ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ದುಃಖ ಬೇರೆ, ಆ ನಟನ ದುಃಖ ಅಲ್ಲ ಅದು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ದುಃಖವೂ ಅಲ್ಲ ಅದು. 
 
ಭಾವದಿಂದ ಅಹಂ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ರಸ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಸ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಹುಷಃ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮ, ಕರ್ಮಣ್ಯೇ ವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ, ಮಾ ಫಲೇಷು ಕದಾಚನ ಎಲ್ಲ ಈ ಒಂದು ವೈಚಾರಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
 
   

ಬಂಕಿಮ ಚಂದ್ರ ಚಟರ್ಜಿ:
 
೧. ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಡಿ.ಬರಹ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದರೆ ಯಶಸ್ಸು ತಾನಾಗಿಯೇ ಬರುತ್ತದೆ.
 
೨. ದುಡ್ಡಿಗಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಡಿ. ಆಗ ಮನರಂಜನೆಯೊಂದೇ ನಿಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶಕ್ಕಾಗಲಿ, ಜನರಿಗಾಗಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುವುದಿದ್ದರೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಬರೆಯಿರಿ.
 
೩. ಅಸತ್ಯ, ಅಧರ್ಮ, ಅಹಿತವಾದುದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಡಿ, ಅದು ಪಾಪ.
 
೪. ಬರೆದುದನ್ನು ಕೊಡಲೇ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಡಿ. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅದರ ದೋಷ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.
 
೫. ತಿಳಿಯದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕಬೇಡಿ.
 
೬. ಸಲ್ಲದ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಡಿ.
 
೭. ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಡಿ, ಅಗತ್ಯವಾದರೆ ಅದೇ ಒದಗುತ್ತದೆ.
 
೮. ಬರಹವನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಓದಿ. ಓದಲು ಸಂಕೋಚ ಎನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಿತ್ತು ಹಾಕಿ.
 
೯. ಸರಳವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ; ಅನುಕರಣ ಮಾಡಬೇಡಿ; ಸಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಬರೆಯಬೇಡಿ.
 
ಲೇಖನ ಬರೆಯುವಾಗ ಅದು ಒಂದು ವಿಚಾರದ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿಯೋ, ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಯೋ ಇರಬಹುದು. ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಲೇಖನ ಇರಬಹುದು. ವೈಚಾರಿಕ ಲೇಖನವಿರಬಹುದು. ಏನಿದ್ದರೂ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. 
 
೧. ನಿಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಲುವು ನಿಮ್ಮದಾಗಿರಲಿ.
೨. ನಿಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ನಿಲುವು-ವಿಚಾರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರಲಿ.
೩. ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನ ವಿಚಾರನಿಷ್ಟವಾಗಿರಲಿ. ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳು, ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಟ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡಿ.
೪. ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ, ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿರಲಿ. ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ, ಸೂಚನೆ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಿ.
೫. ಪರ-ವಿರೋಧಿ ಧೋರಣೆಗಳ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬರೆಯಿರಿ.
೬. ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಿರಿ. ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನದ ವಿಷಯ ಸಾಮಜಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರಲಿ.
೭. ಟೀಕೆ-ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸಿರಲಿ.
೮. ಶ್ರೀ ಬಂಕಿಮ ಚಂದ್ರರ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.
೯. ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಿಚಾರ - ಹಾಗೆಂದರೇನು?
೧೦. ನಿಮ್ಮ ಓದುಗನ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರ ನಿಮಗಿರಲಿ.
           
 ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ್ ನೀಡಿದ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ:
 
ಮುಖಾಮುಖಿ ಕತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ...
೧. ‘ನಾನು’ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ನಿಂತು ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು. ‘ಅಹಂ’ ಬಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೊರಮುಖವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದು.
೨. ‘ಸೂಕ್ಷ್ಮ’ ವಸ್ತುವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೇಳುವಾಗ ಮಂದ್ರ ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಓದುಗನನ್ನು ಅಂಥ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಂವೇದಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
೩. ‘ವಿವರ’ಗಳಲ್ಲಿ, ಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಳಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಹೇಳುವುದು.
೪. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ‘ಕಾಣಿಸುವು’ದರತ್ತ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕತೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ನಿಕಃಷಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡುತ್ತಲೇ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬರುವುದು.

‘ಚಿಟ್ಟೆ’ ಕತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ...
೧. ಇನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಬೇಕು ನೀವು.
೨. ಕ್ಲೀಷೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿರುವ ಮಾತುಗಳು...‘ಕರುಳಿನ ಕುಡಿ’, ‘ಒಂಟಿತನ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಇನ್ನೂ ಇವೆ.
೩. ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಇದೆ, ಬಹಳ ಕಡೆ, ಗಮನಿಸಿ. ಓದುಗ ತನಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಅಲ್ಲ. ಅವನಿಗೂ ನೀವು ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ್ದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 
೪. ಹೇಳಿಕೆಯಂಥ ಮಾತುಗಳು ಇವೆ...ರಾತ್ರಿಯ ನೀರವದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕನ ಮನನ...
೫. ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಢಾಳಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಇರಬಾರದು. ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರೌನಿ ವಿವರ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಾಸ್ತಿಯಾಯ್ತೇನೋ ಅನಿಸಿದೆ.
೬. ಇದೆಲ್ಲ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಇಂಟೀರಿಯರ್ ಡೆಕೊರೇಶನ್ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ, ಗಮನಿಸಿ.
೭. ನೀವು ಕತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ರೆಸಾಲ್ವ್ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಕತೆ ಅದನ್ನ ಮಾಡ್ಲೇ ಬೇಕು ಅಂತಲ್ಲ. ರೆಸಾಲ್ವ್ ಮಾಡ್ಬೇಕು, ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ ಇರಬಾರದು. ನೀವು ಕತೆಯನ್ನು ತಗೊಂಡು ಹೋದ ರೀತಿ ಹಾಗಿದೆ...ಅದ್ಕೆ ಹೇಳ್ತಾ ಇದ್ದೀನಿ. ಮೂರು ಮಹಡಿ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದ್ಮೇಲೆ ನೀವದಕ್ಕೆ ಮೆಟ್ಟಿಲಿಡ್ಲೇಬೇಕು...
೮. ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಹೇಳಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾ ಅಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಹೇಳಿ ಉಳಿದದ್ದಕ್ಕೆ ಸ್ಪೇಸ್ ಬಿಡ್ತಾ ಹೋಗ್ಬೇಕು....ಆ ಎಳೆಗಳು ಓದಿದವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೀತಾ, ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನ ಎಬ್ಬಿಸ್ತಾ ಹೋಗ್ಬೇಕು...
 
ಜಯಂತ್ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ:
 
ಹೀಗೇ ನೀಡಿದ ಸಲಹೆ...
 
ನಿನ್ನ ಕತೆ ನಿನ್ನ ಕನಸಿನಂತೆ....ನೀನು ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಲ್ಲದ್ದು ಅದು.....ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ಕತೆ...ನೀನು ಮಾತ್ರ ಬರೆಯಬಲ್ಲೆ ಅದನ್ನು.....ಹಾಗಿರಬೇಕು.

ಸಿಲೆಬಸ್ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆ, ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ತಾತ್ವಿಕ ಆಯಾಮ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೋ ಬೇಡ. 
 
ಪೋಯೆಟ್ರಿ ಓದು....ಅದು ನಮಗೆಲ್ಲ ರಿಯಾಝ್ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ...ದಿನಾ ಈ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಮಾಡ್ತಾರಲ್ಲ...ಹಾಗೆ. ಅದು ನಮಗೆ ಕೆಲವೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನ ಹೇಳಲಿಕ್ಕೆ ಕಲಿಸುತ್ತದೆ....ಎ.ಕೆ.ರಾಮಾನುಜನ್, ಗಂಗಾಧರ ಚಿತ್ತಾಲ, ಎಸ್ ಮಂಜುನಾಥ್, ತಿರುಮಲೇಶ್...ಇವರೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಮೆಚ್ಚಿನ ಕವಿಗಳು..ಅವರನ್ನ ಓದು.
 
ಪುತಿನ ಸಮಗ್ರ ಗದ್ಯ ಓದು....ಅವರು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅಂಥ ಅದ್ಭುತ ಕತೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ....ಅವರದನ್ನ ಲಲಿತ ಪ್ರಬಂಧ ಅಂತ ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಆದ್ರೆ ಅವು ಪ್ರಬಂಧ ಅಲ್ಲ ಅವು, ಕತೆಗಳು...ಓದಿ ನೋಡು...

(ಜಯಂತ್ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಶಾನಭಾಗ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕಂಡವೋ ಹಾಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅವು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಅವರದಲ್ಲ, ನನ್ನದು)
 

ಯಶಸ್ಸು:
 
ಕನ್ನಡದ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕತೆಗಳ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಜಿ ಎಚ್ ನಾಯಕ, ರಾಮಚಂದ್ರ ಶರ್ಮ, ಎಸ್ ದಿವಾಕರ್, ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಹನೂರು, ಬೊಳುವಾರು ಮತ್ತು ಬಿ ಜನಾರ್ದನ ಭಟ್ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನ ಶತಮಾನದ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಂತೂ ಓ ಹೆನ್ರಿ ಪ್ರೈಜ್ ಕತೆಗಳು, ಬೆಸ್ಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಎಂದೆಲ್ಲ ಇಂಥ ಅನೇಕ ಸಂಕಲನಗಳು ಬರುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಕತೆ ಯಾಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಯಶಸ್ವಿ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಯಾಕೆ ಅದು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾ ಅಥವಾ ಕಾದಂಬರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂಥ ಯಶಸ್ವಿ ಕತೆಗಳು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಂದ ಬರಲಿ.

ಮುಂದೆ ಓದಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ